Gặp người khơi nguồn tiếng hát làng Sen

 

Gặp lại ông, thêm một lần để hiểu được vì sao trên đất Nghệ lại có được một lễ hội lay động hàng triệu con tim đến thế...

 

Nhiều đêm thức trắng

Làng Phong Hồ một sáng hè nóng nực, ngõ vào nhà ông sâu hun hút với rất nhiều con ngách xẻ dọc, vắt ngang. Đón chúng tôi trong cái bắt tay nồng ấm, ông Thuông thực sự xúc động khi nghe chúng tôi đề cập đến ý định muốn tìm hiểu Lễ hội làng Sen được bắt đầu như thế nào.

 Năm 1976, Nghệ An và Hà Tĩnh sáp nhập, ông Thuông được điều về làm Giám đốc Nhà Văn hóa Nghệ Tĩnh. Ông nhớ lại, hồi đó, Nhà Văn hóa chỉ có 11 người nhưng có nhiều chức năng. Trong đó, hội diễn văn nghệ quần chúng hàng năm là hoạt động trọng tâm. Là lãnh đạo, ông Thuông nghĩ: Nếu hội diễn năm nào cũng tổ chức giống năm nào thì sẽ đơn điệu, tẻ nhạt. Vì vậy, phải  sáng tạo ra chủ đề  mới để lôi cuốn người xem.

 

Liên hoan Tiếng hát làng Sen năm 2009.

Suốt thời gian sau đó, nhiều đêm ông thức trắng, trằn trọc với ý tưởng về một hội diễn chủ đề về Bác Hồ. Nhưng chẳng lẽ chỉ có những ca khúc chính trị và năm nào cũng như thế thì khô khan quá. Không lẽ, khởi nguồn từ mảnh đất của làn điệu phường vải, ví dặm đò đưa, nay chỉ gói trọn, dừng lại ca ngợi  “Liên hoan tiếng hát làng Sen” thôi ư?  Như vậy, nó vẫn chưa đạt tới được ý tưởng nhân bản là tổ chức được liên hoan hát ca ngợi công lao trời biển Bác Hồ! Và tiếng  hát từ làng Sen không phải chỉ riêng của Nghệ Tĩnh mà phải là cả nước. Ông đem trăn trở này tâm sự với đồng nghiệp. Thế rồi, ý tưởng một loại hình sân khấu không chuyên hát về Bác Hồ với tên gọi đầy đủ “Tiếng hát từ làng Sen” sẽ được tổ chức công diễn vào dịp 19/5 trên chính quê hương của Người.

Ông Thuông vẫn nhớ như in, năm đó là năm 1981, lúc bấy giờ ông đem ý tưởng liên hoan bài hát về Bác Hồ đã chín muồi tâm sự với ông Phùng Xuân Bính, Giám đốc Nhà Văn hóa Trung ương. Sau khi nghe xong ý tưởng của ông Thuông, ông Bính đồng ý ngay. Sau đó, cả hai người lên trình bày với Giáo sư Nguyễn Văn Hiếu- Bộ trưởng Bộ Văn hóa, và được Bộ trưởng đồng ý.

Vạn sự khởi đầu nan

Nhưng rồi từ ý tưởng đến việc hoàn thiện thủ tục là một cuộc vật lộn đầy vất vả. Ông Thuông nhớ lại: “Sau khi mở cuộc họp cán bộ công nhân viên Nhà văn hóa, mời một số văn nghệ sỹ tham gia, tôi sang trình bày với đồng chí Trần Quang Đạt, Chủ tịch tỉnh. Tiếp đến sang gặp đồng chí Trương Kiện -  Bí thư Tỉnh ủy. Hôm đó, vừa vào cổng Tỉnh ủy thì thấy xe con chở Bí thư Tỉnh ủy đi ra. Tôi nhanh chóng trình bày ngắn gọn ý tưởng tổ chức Liên hoan hát về Bác Hồ lấy tên là “Liên hoan tiếng hát từ Làng Sen” đã được Bộ Văn hóa đồng ý tổ chức cấp toàn quốc 5 năm một lần. Nghe xong, ông Kiện cười:” Mình ủng hộ 100%, anh Đạt ký chưa?”-  “Anh Đạt ký rồi, giờ anh ký tắt để tui về thảo lại, hôm sau đưa sang anh ký chính thức”. Ông Kiện kê cặp và đặt tờ giấy lên mui ô tô...”.

Hôm sau, ông Thuông đích thân mang văn bản có chữ ký của Bí thư và Chủ tịch tỉnh ra trình Bộ Văn hóa, được Bộ trưởng đồng tình. Ông Thuông thở phào nhẹ nhõm trở về soạn thảo giấy mời gửi những tỉnh gắn với cuộc đời hoạt động của Bác gồm: Nghệ An - nơi chôn rau cắt rốn; Huế - nơi Bác học; Phan Thiết - nơi Bác dạy học; Tp HCM - nơi Bác ra đi tìm đường cứu nước; Cao Bằng - nơi Bác trở về; Thái Nguyên - nơi Bác đóng Thủ đô kháng chiến; Tuyên Quang - nơi Bác mở Hội nghị Tân Trào; Hà Nội - nơi Bác làm việc đến cuối đời... 14 tỉnh, thành sau khi nhận được giấy mời đã đồng lòng hưởng ứng.

 

Ông Nguyễn Hữu Thuông.

Thế nhưng, giữa lúc 14 tỉnh, thành đang công phu dốc lòng hoàn thiện chương trình tham gia hội diễn, bỗng nhận được công văn của Văn phòng Trung ương Đảng gửi xuống 14 tỉnh thành với nội dung: “Đồng ý Liên hoan tiếng hát từ làng Sen của Nghệ Tĩnh, nhưng đề nghị hoãn đến năm sau vì năm nay Nghệ Tĩnh đang đói kém mất mùa...”.

 

Tin đó đến khiến ông Thuông hụt hẫng. Thế nhưng, cũng chính lúc đó trong đầu ông lóe lên “sáng kiến”. Ông mang sáng kiến “chữa cháy” trình sang với Giám đốc Sở Văn hóa Trần Nhật Tiến: “ Ta thu hẹp quy mô, cứ làm để tạo đà cho tương lai”. Ông Tiến gật đầu tán thành. Rồi cả Bí thư và Chủ tịch tỉnh đều động viên “cứ quy mô nhỏ, mà làm!”.

Ông ra Hà Nội gặp ông Bính và cả hai lại trực tiếp ra Bộ Văn hóa rồi sang Văn phòng Trung ương Đảng. Cuối cùng, có 6 đoàn nghệ thuật quần chúng đã có mặt tham gia Liên hoan tiếng hát làng Sen lần thứ Nhất.

Lễ hội làng Sen

Gần 30 năm đã trôi qua, Liên hoan tiếng hát làng Sen giờ phát triển thành Lễ hội làng Sen. Từ lúc khởi nguồn đến nay, đều diễn ra trên quê Bác. Nhiều sáng tác mới về chủ đề Bác Hồ dựa theo nguyên gốc dân ca phát triển thành dân nhạc, dân vũ, đậm đà bản sắc vùng miền. Nhiều sáng tác, nhiều bài hát không biết tác giả là ai, nhưng được thể hiện rất thành công qua chất giọng của các diễn viên tự nguyện.

Riêng xứ Nghệ, cùng với các đoàn cấp huyện, cấp xã, còn có cả những “ đoàn” đặc biệt như “đoàn gia đình” “đoàn làng xóm”, cử người đến đăng kí được thi tài hát về Bác. Từ những em bé mẫu giáo đến những người suốt đời tảo tần nơi đồng quê chiêm trũng vẫn tự tin lên sân khấu hát về Người.

Tôi hỏi ông: Vì sao ngày đó ông lại có được một ý tưởng văn hóa tuyệt vời đến thế? Ông cười nói: “Dân quý tôi nên thường gọi là “Thuông Làng Sen” chứ có được Lễ hội làng Sen hôm nay, công lao thuộc về cả tập thể”.

 

Ông Thuông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, bố là cán bộ tiền khởi nghĩa 1930 - 1931. Năm 1947, ông tham gia dạy học ở Trường tiểu học Quốc lập Nghi Lộc 3. Năm 1950, ông vào bộ đội, được cử đi học lớp hoa tiêu máy bay. Tốt nghiệp, ông được điều về Tỉnh đội Thái Nguyên làm thư ký riêng cho Tướng Chu Văn Tấn. Năm 1958, ông về Ty Văn hóa Nghệ Tĩnh công tác. Năm 1967, Trường Văn hóa nghệ thuật thành lập, ông về làm Hiệu trưởng cho đến khi nghỉ hưu.

 

Hồ Hà