“Hãy sống như mình là cỏ”

Nụ cười của người đàn bà tật nguyền

Chị Đàm Thị Tuyết Lan (Đàm Lan) sinh ngày 22/5/1966. Tác phẩm đã in : Hoàng hôn biển (1998), Mênh mông chiều vàng (2005), Lối nhỏ (2006), Sự nhầm lẫn (2008), Trái tim đàn ông (2010), Miên man miền tao ngộ (2011). Chị đã đoạt Giải khuyến khích của Hội Liên hiệp các Hội VHNT toàn quốc 2008; Giấy khen của UBND tỉnh Đắk Lắk 2009, Giải C Hội văn học nghệ thuật Đắk Lắk cho cuốn “Miên man miền tao ngộ”.

Ở TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) có rất nhiều người biết tới chị Đàm Thị Tuyết Lan (bút danh Đàm Lan). Không qua một trường lớp đào tạo nào, trình độ văn hóa mới hết lớp 9, nhưng chị đã xuất bản được 6 đầu sách được đông đảo người dân Tây Nguyên mến mộ.

Tôi mời chị uống cà phê lần đầu tiên tại quán giữa ngã sáu TP Buôn Ma Thuột. Trước mặt tôi – nhà văn đang được nhiều người Tây Nguyên biết tới là một phụ nữ với đôi chân tật nguyền. Tôi lao tới đỡ chị thì chị lại xua tay và với nụ cười rất tươi, chị dùng  đôi tay khoẻ mạnh thoăn thoắt leo lên cầu thang trước sự kinh ngạc của tôi.

Chị kể, từ bé đã mơ ước viết văn, làm thơ. Nhưng “nghiệp” phát từ sau khi chị mua nhà, mua rẫy tại xã Ea Nuôl (huyện Buôn Đôn) và sống đúng chất một nông dân. Hàng ngày, chị chăm chỉ làm vườn và thơ văn đâm chồi nảy lộc, tuôn chảy theo từng nhát cuốc bổ xuống. Ngày ngày chị bận rộn cày cuốc, chăm tưới và sau những buổi làm vườn, chị lại mày mò, viết, đọc rất nhiều.

Nhiều nhà văn đi trước đã khích lệ, chỉ bảo chị, đặc biệt là sự truyền dạy của người thầy - nhà văn Ma Văn Kháng. Nhà văn thường trao đổi thư điện tử, chỉ dạy những gì then chốt nhất của chuyện văn, chuyện đời…

 

Nhà văn khuyên chị không nên tự ti và cũng không nên vội vàng. Người nhanh chân chưa hẳn là người thắng cuộc, nhất lại trong cái việc “tay không đào quặng này”. Và cứ thế chị cần mẫn với tâm thế tĩnh tại. Chị lặng lẽ đi theo lối riêng mình, đúc kết được văn chương là chiếc cầu nối tình người. Viết văn như một cách trò chuyện với người và với cả chính mình.

Năm 1993 chị bắt đầu in truyện ngắn đầu tay, bắt đầu khai mở chặng đường mơ ước mới.

 

Người của nương rẫy

Ngay sau lần gặp đầu tiên ấy tôi đã theo chị về nhà ở xã Ea Nuôl cách TP Buôn Ma Thuột 15km đường vào huyện Buôn Đôn. Chị chạy xe cúp cối 81 rất phù hợp với đôi chân của chị: Vừa cà tàng, vừa thấp, vừa rẻ, vừa tiện và khi cần thì hất nó ngã qua một bên để không bị nó đè lên mình. Thế mà chị chạy xe rất nhanh. Tôi chạy xe theo và lo lắng, nhưng chị bảo: Chạy thoang thoáng một tý, có đà dễ lạng lách, ít bị ngã….

Nhà chị, một lều, một vườn, đơn độc giữa vườn cây trái. Sáu đầu sách liên tục ra đời, được các nhà xuất bản in ấn, đóng gói gửi về đây theo xe khách. Tập mới nhất là “Miên man miền tao ngộ” (tản mạn – ký) vừa xuất bản. Tất cả các tập sách khi khách đến nhà đều được mang ra tặng. Nhà chị cơ man sách, báo biếu, khách vừa xem sách, vừa thưởng thức các sản phẩm cây nhà lá vườn, nghe chị kể chuyện… và căn phòng đầy ắp tiếng cười.

Chị có cách phát hành sách đơn giản nhưng rất hiệu quả. Đầu tiên chị nhờ các bạn lái xe buýt trên các tuyến ở Buôn Mê Thuột bán giùm thơ của các bạn văn thơ như nhà thơ Nguyễn Ngọc Hưng bị bại liệt ở Quảng Ngãi, thơ Áo Trắng của Trương Đình Tuấn (Bình Phước)… Rồi những cuốn truyện của chị như  “Sự nhầm lẫn”, “Trái tim đàn ông”… cũng được đưa lên xe buýt và nhanh chóng chiếm được cảm tình của độc giả nhờ hợp với suy nghĩ của số đông người lao động. Nhưng chị chỉ… tặng sách cho các hành khách. Vì thế sách của chị nhanh chóng tới tay các em học sinh, được các em truyền tay nhau đọc.

Giới trẻ vùng sâu luôn khát văn hóa, các em chất phác và thèm sách báo. Chị trở thành nhà văn tự phát của Tây Nguyên với ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, đem văn học tới vùng sâu vùng xa. Vì thế mà chị nổi tiếng và được đông đảo người lao động, học sinh, sinh viên biết tới. Nhiều em đã đọc sách, còn viết bình luận nhờ lái xe buýt chuyển đến tay tác giả. Em Trần Thị Tuyên, đang học đại học tại TP Hồ Chí Minh đã viết: “Cháu tìm thấy ở trong văn của cô rất nhiều thứ, ấy là tình thương của cha mẹ dành cho con cái, cho dù đứa con ấy không được như mong muốn, đó là sự tủi hờn khi bản thân mình bị hắt hủi, bị bỏ mặc trong cái thế giới cô quạnh của sự giày vò... Đọc sách của cô cháu cảm thấy vừa quen thuộc, vừa gần gũi. Đây là lần đầu tiên cháu đặt bút viết lên những suy nghĩ của mình về một tác phẩm của ai đó”.

Chị viết sách trong hoàn cảnh rất khó khăn, thiếu thốn đủ bề. Nhớ những ngày đầu chị phải lăn, bò và viết dưới ánh sáng đèn pin trong tư thế nằm sấp, tới giờ vẫn còn cảm giác tức ngực, tê dại cả hai cánh tay. Chị bảo: Bản đồ văn học có nhiều sông to, biển lớn, có kênh rạch, luồng lạch, có khe suối, mạch ngầm và có cả ầm ào thác lũ. Chị chỉ làm một khe suối nhỏ nhoi, lặng lẽ tháng ngày len lỏi qua những dốc đồi, hốc núi vắng vẻ. Bất chừng có ai qua, dừng chân té một vốc nước rửa mặt, thoải mái với cảm giác mát mẻ, dễ chịu rồi thanh thản cất bước tiếp…

Bây giờ chị vẫn sống giản dị trong  căn nhà gỗ ọp ẹp, cố ngoi lên giữa bạt ngàn cây trái, mít tố nữ, xoài cát, chôm chôm, sầu riêng Thái Lan cơm vàng hạt lép… Mình chị sống giữa căn gác gỗ với khoảng vườn đầy cây trái, tài sản giá trị là một vi tính xách tay, căn gác gỗ và cơ man sách báo biếu… Quan điểm sống của chị gói trọn trong mấy vần thơ: Hãy sống như mình là cỏ/ Sau những bước giẫm của đời/ Lại lặng lẽ xanh.

 

Trương Nhất Vương