Hổ phách và những bí ẩn triệu năm (2): Những tuyệt phẩm từ thiên nhiên

> Hổ phách và những bí ẩn triệu năm (1): Cuộc săn lùng hổ phách

 

Vẻ đẹp huyền ảo của hổ phách. Ảnh: H.P

 

Nhiều nhà sưu tầm đã chia sẻ thông tin quý giá về hổ phách cũng như cách nhận biết về hổ phách thật giả.

 

Người sở hữu bộ hổ phách độc đáo ở Việt Nam

Người mà chúng tôi muốn nói đến chính là ông Dương Phú Hiến- một nhà sưu tầm cổ vật khá nổi tiếng tại Hà Nội. Bộ sưu tập hổ phách của ông không có số lượng lớn như những bộ sưu tập khác mà ông đang sở hữu. Trái lại, có thể coi đây là bộ sưu tập có số lượng ít nhất; Tuy nhiên, đây lại là những báu vật mà người đàn ông này rất yêu quý. Ông dành cho chúng một vị trí khá đặc biệt trong phòng ngủ của  hai vợ chồng ông - đó là phần đầu giường.

Những đồn đại bí ẩn quanhcây thông đỏ Tin đồn người chết được chôn trong quan tài làm bằng thông đỏ sẽ rất linh thiêng, phù hộ cho gia đình... khiến bọn lâm tặc và người dân địa phương từng lẻn vào quần thể thông đỏ quý hiếm nhất của Việt Nam tại Đà Lạt để cưa xẻ cây quý. Ngoài ra, các lời đồn cũng cho rằng các tác phẩm nghệ thuật được điêu khắc bằng gỗ thông đỏ sẽ mang lại nhiều điều may mắn cho người sở hữu. Các cây "thần dược" này tại Đà Lạt  ước tính từ hàng trăm đến cả ngàn năm tuổi bởi theo các nhà khoa học của Phân viện Sinh học Đà Lạt, thông đỏ có đặc tính phân bố hẹp, chậm lớn (cây sinh trưởng cả trăm năm chỉ có đường kính không quá 35 cm). Cùng với đặc điểm chậm lớn, tái sinh kém với nhiều điều kiện khắt khe, thông đỏ đang có nguy cơ bị tuyệt chủng nên đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam để bảo tồn. Chỉ cách đây vài năm, quần thể thông đỏ tại Đà Lạt có gần 100 cây, sau đó giảm xuống 70 - 60 - 50 và bây giờ chỉ còn khoảng 40 cây.

Ông Hiến kể về bộ sưu tập đặc biệt này: "Những khối hổ phách tôi có được đều do bố và ông nội tôi để lại. Tôi có sưu tầm thêm được một ít. Tuy nhiên, đó là việc diễn ra từ rất lâu rồi. Những năm gần đây thì hầu như không thể kiếm được hổ phách thật trên thị trường. Vài năm trước cũng có người trong TP HCM gọi bán cho tôi một món đồ chế tác hổ phách nhưng sau khi kiểm tra thì tôi phát hiện ra đó không phải đồ thật nên tôi không mua".

Theo nhà sưu tầm này: Từ thời xa xưa, các pháp sư ở vùng Tây Tạng, Hymalaya đã biết dùng hổ phách làm tràng hạt. Ngoài tính thẩm mỹ, các nhà sư cũng nhận ra khi đeo tràng hạt hổ phách, các bệnh về u bướu cổ tan biến một cách bí ẩn. Họ cũng dùng vòng hổ phách làm bùa phép chữa trị cho những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo. Ngoài ra, một số bài thuốc cổ Trung Hoa trước Công nguyên cũng đã dùng hổ phách mài ra để chữa các bệnh về gan, mật, phổi...Các thầy thuốc xưa cũng cho biết: Hổ phách là một vị thuốc đặc biệt để các ngự y chữa bệnh cho vua chúa. Sách y lý của Hải Thượng Lãn Ông và sách thuốc của tác giả Đỗ Tất Lợi cũng đã đề cập đến hổ phách như một loại thuốc quý dành để chữa những bệnh hiểm nghèo và hiếm gặp.

 

"Bùa phép"có khả năng siêu nhiên (?!)

Chính bởi sự thần bí cũng như những tác dụng nhất định của hổ phách khiến con người tin tưởng đây là một loại "bùa phép" có khả năng siêu nhiên. Hổ phách ngày càng được săn lùng ráo riết. Đây chính là nguyên nhân khiến hổ phách bị làm giả.

Ông Dương Phú Hiến chia sẻ: Để phân biệt được hổ phách giả - thật, cần phải chú ý rất nhiều điểm. Đầu tiên là trọng lượng riêng của hổ phách. Hổ phách thật rất nhẹ trong khi hổ phách giả nặng hơn gấp đôi; hổ phách thật có mùi thơm nhẹ, tự nhiên như hoa hồng. Chính điều này đã thu hút được nhiều loài côn trùng lại gần và khiến chúng bị lẫn vào nhiều khối hổ phách tự nhiên. Hổ phách thật rất trong và có độ chiết quang cao. Điều này chỉ có máy quang phổ mới có thể nhận biết được. Đây là một trong những khó khăn lớn nếu các nhà sưu tầm hoặc cá nhân mua hổ phách, bởi máy quang phổ chỉ có ở các trung tâm nghiên cứu lớn của nhà nước.

Ông Hiến cũng cho biết, một bước thử mang tính quyết định để biết hổ phách giả hay thật đó là đốt thử. Hổ phách thật không cháy mà tạo ra mùi thơm trong khi hổ phách giả sẽ mềm ra và cháy dễ dàng. Ông Hiến cảnh báo: "Việc đeo các đồ trang sức bằng hổ phách giả sẽ có hại cho sức khỏe vì trong thành phần làm hổ phách giả có xăng, trong xăng lại thường tồn tại một hàm lượng chì nhất định".

Nhà sưu tầm Dương Phú Hiến với bộ sưu tập hổ phách của mình. Ảnh: H.P

 

Một liên hệ với "nhựa thông đỏ"?!

Có ý kiến cho rằng: Nguồn gốc của hổ phách xuất phát từ nhựa cây thông đỏ. Tuy nhiên, cũng có nguồn thông tin khẳng định hổ phách là nhựa của một loài thông cổ đã bị tuyệt chủng. Ông Dương Phú Hiến cũng cho rằng hổ phách vốn là nhựa của cây thông đỏ. Đây là một suy đoán có lý bởi các nhà khoa học đã nghiên cứu nhựa cây thông đỏ trong việc chữa trị bệnh ung thư.

Một bước thử mang tính quyết định để biết hổ phách giả hay thật đó là đốt thử. Hổ phách thật không cháy mà tạo ra mùi thơm trong khi hổ phách giả sẽ mềm ra và cháy dễ dàng. Ông Hiến cảnh báo: "Việc đeo các đồ trang sức bằng hổ phách giả sẽ có hại cho sức khỏe vì trong thành phần làm hổ phách giả có xăng, trong xăng lại thường tồn tại một hàm lượng chì nhất định".

Thông đỏ là dược liệu gốc gác của thuốc chống ung thư nổi tiếng taxol. Taxol không phải là một tên thương mại độc quyền của một công ty nào mà đó chính là tên gọi hoạt chất được chiết xuất từ thông đỏ do Wall, một nhà nghiên cứu đặt tên. Vì ông thấy nó có những nhóm chức của rượu (-ol) lại tìm thấy trong họ nhà taxus nên ông gọi nó là taxol. Taxol đem lại thành công đầu tiên trong y học vào năm 1992, khi nó chính thức được đưa ra thị trường phân phối.

Mọi chuyện bắt đầu thay đổi thực sự vào năm 1979 khi Susan Howitz, một phó giáo sư ở Trường Y Albert Einstein đã khám phá thấy taxol có nhiều đặc tính quý. Ngoài tác dụng gây độc tế bào bằng cách liên kết với các vi ống tubulin trong tế bào làm cho tế bào mất khả năng phân chia thì nó còn có một đặc tính mới: Đó là ức chế sự phân bào và gây chết theo chu trình do nó gắn chặt với các vi ống (hay còn gọi là thoi phân bào). Đây là một dấu hiệu vô cùng khả quan coi như mở ra một cánh cửa trong ngành dược trị liệu ung thư.

Sau những sự kiện khoa học ấy, taxol đã bước vào làng thuốc chống ung thư như một công cụ chữa trị đắc lực với các ung thư như ung thư buồng trứng, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư Kaposi. Không những thế, taxol còn có khả năng chống bám dính và chống tái hẹp nên nó còn được che phủ bên ngoài của stent động mạch để chống tái hẹp động mạch vành.

Việc phân biệt hổ phách thật - giả không đơn giản.

Các nhà khoa học Việt Nam cũng đang có những công trình nghiên cứu và chiết xuất vỏ và lá cây thông đỏ ra chất taxol và bước đầu có những kết quả tốt trong việc điều trị ung thư. Tuy nhiên, việc chiết xuất paclitaxel từ lá thông đỏ là không hề dễ dàng. Để có thể tạo ra một liều thuốc trị bệnh ung thư từ vỏ cây, người ta phải cần sử dụng khoảng 6 cây thông đỏ trưởng thành, trong khi số lượng thông đỏ rất hạn chế.

Tại Lâm Đồng, một số trung tâm nghiên cứu dược liệu đã nhân giống cây thông đỏ và tiến hành trồng thử nghiệm trên địa bàn tỉnh này.

 

Đẹp ngỡ ngàng căn phòng hổ phách   Chiến tranh đã tàn phá những kiệt tác từ hổ phách, thì nay nước Nga đã chứng tỏ sự phồn vinh của mình thông qua việc khôi phục lại căn phòng hổ phách, dát vàng tại các cung điện xa hoa bậc nhất của châu Âu xưa. Căn phòng hổ phách được chế tác từ năm 1701 nhằm trang trí cho Cung điện Charlottenburg, nơi ở của Hoàng hậu Sophie Charlotte, vợ vua Phổ Friedrich Wilhelm I. Trong một lần viếng thăm nước Phổ vào năm 1716, Sa hoàng Nga là Pier Đại đế hoàn toàn bị chinh phục bởi nét đẹp vô tiền khoáng hậu của căn phòng hổ phách. Căn phòng hổ phách rộng 55m2 được kiến trúc sư người Đức Andreas Schluter thiết kế khi ông đang trùng tu Lâu đài thành phố Berlin. Ông cũng được cho là người đầu tiên trong lịch sử dùng hổ phách trong trang trí nội thất. Công việc tạo tác được thực hiện trong một thời gian dài tại cung điện Charlottenburg cho mãi đến năm 1716. Tiếng đồn về căn phòng hổ phách đến tai Sa hoàng Pier và ông ước muốn có căn phòng này để trang trí ở viện bảo tàng Kunstkamera của mình bằng mọi giá. Vua nước Phổ là Friedrich Wilhelm I đã đồng ý tặng lại phòng hổ phách cho Sa hoàng. Việc tặng báu vật này còn có lý do muốn thắt chặt quan hệ liên minh Nga - Phổ chống lại Thụy Điển. Sau khi vua Phổ tặng Pier Đại đế món quà vô giá này, ông đã đặt căn phòng tại Cung điện Catherine như món quà cho người vợ yêu quý của mình. Vào năm 1755, Nữ hoàng Tsarina Elizabeth của đế chế Nga đã chuyển phòng hổ phách vào Cung điện Mùa Đông và sau đó mới chuyển nó đến Cung điện Catherine (nay thuộc thành phố Puskin, ngoại ô Saint Petersburg). Căn phòng hổ phách là một kiến trúc tuyệt đẹp, nặng 16 tấn và từng được mệnh danh là kỳ quan thứ 8 của thế giới, được trang trí hoàn toàn bằng những bức tường hổ phách, gương và đá quý. Căn phòng đã được trùng tu 5 lần, lần đầu tiên vào năm 1770 theo lệnh của Nữ hoàng Catherine. Trong Chiến tranh Thế giới thứ hai, Liên Xô đã không kịp sơ tán căn phòng này mà chỉ che phủ bằng giấy carton. Tuy nhiên nó không hề bị bom đạn phá hủy cho đến khi bị quân Đức cướp đi. Năm 1979, ở Viện bảo tàng Tsarskoye Selo trong Cung điện Catherine, ngoại ô Saint Petersburg các nhà phục hồi di sản Nga đã bắt đầu chế tác một bản sao giống như thật của căn phòng hổ phách theo những bức ảnh còn lưu giữ. Và năm 2003, sau hàng thập kỷ làm việc nghiêm túc, các nghệ nhân Nga đã chế tác thành công căn phòng hổ phách mới và làm lễ khánh thành ngay tại Cung điện Catherine ở Saint Petersburg, Nga. Toàn bộ chi phí thực hiện do tập đoàn dầu khí Gazprom của Nga và Ruhrgas của Đức tài trợ. Năm 2003 căn phòng này được chính Tổng thống Nga V.Putin và Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder cắt băng khánh thành.     Lê Thu

 

Hoàng Phương