“Hóa giải” tượng ở Quảng Ninh: Đốt cổ, thờ mới?

Bộ VH,TT&DL có thể sẽ phải vào cuộc để tìm tên cho hai pho tượng gây tranh cãi này. Ảnh: P.H.

Câu chuyện được bắt đầu từ việc xác định danh vị cho hai pho tượng ở làng Quỳnh Biểu (Quảng Yên, Quảng Ninh). Đây là 2 pho tượng trải qua nhiều biến cố lịch sử đã được nhân dân cất giấu, sau này lại mang trở lại đình làng để thờ. Hai pho tượng làm bằng gỗ mít, sơn son thếp vàng, ước chừng hơn 100 năm tuổi. Tượng có kích thước khá giống nhau, cao 115cm, rộng 30cm. Cả hai tượng có tư thế ngồi, mặt gắn râu, chân đi hia, đầu đội mũ cánh chuồn. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở bàn tay và trang phục: Một pho mặc áo chạm hình rồng vờn sóng nước, một bên tay thu kín trong áo; pho còn lại có đôi bàn tay đặt trên đầu gối, áo chạm hình hổ phù…

Làng Quỳnh Biểu vốn thờ Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn làm Thành hoàng và thờ tướng Phạm Tử Nghi – một danh tướng nhà Mạc tại một ngôi miếu. Tuy nhiên, trong quá trình lưu giữ, nhân dân trong làng đã không còn phân biệt rõ được danh tính giữa 2 pho tượng.

Chính vì điều này đã xảy ra những tranh luận gay gắt. Cách đây 2 năm, GS Trần Lâm Biền và GS Đặng Văn Bài (nguyên Cục trưởng Cục Di sản) đã xác định rõ pho tượng có áo hình rồng chính là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, pho còn lại là tướng Phạm Tử Nghi. Tuy nhiên, một số người làng Quỳnh Biểu vẫn không tin vào kết quả đánh giá trên của 2 vị giáo sư và tiếp tục có những tranh luận. Sở VH,TT&DL tỉnh Quảng Ninh đã vào cuộc và tổ chức họp bàn với đại diện dân làng. Cuộc họp đi đến thống nhất sẽ làm 2 pho tượng mới để thờ và sẽ “làm lễ hóa giải” cho 2 pho tượng cũ.

Cụm từ trên trong biên bản cuộc họp đã khiến nhiều người cho rằng 2 pho tượng cũ sẽ được đốt đi. Người làng Quỳnh Biểu không đồng ý phương án “đốt” tượng cũ, còn các chuyên gia văn hóa cũng tỏ ra bức xúc trước thông tin này.

Bộ chỉ đạo cấm đốt

Ngay sau khi có thông tin về việc “đốt” tượng cũ để thờ tượng mới, ông Vũ Xuân Thành (Chánh thanh tra Bộ VH,TT&DL) khẳng định: “Khi biết câu chuyện qua dư luận và đơn khiếu nại, tôi đã lập tức liên lạc với lãnh đạo của Sở VH,TT&DL Quảng Ninh. Yêu cầu đầu tiên của Bộ là tuyệt đối không thể đốt tượng, đục lại tượng hay làm những chuyện tương tự. Trước mắt, chúng tôi yêu cầu Sở tổ chức thẩm định lại thật kỹ hai pho tượng trên để xác định danh vị. Trong trường hợp không đủ năng lực, Bộ sẽ cử chuyên gia xuống hỗ trợ để đảm bảo yếu tố chuyên môn. Thực tế, cách đây vài năm, mọi việc đã khá rõ ràng sau đợt thẩm định của các chuyên gia Cục Di sản văn hóa rồi”.

GS Đặng Văn Bài cho biết, ông và GS Trần Lâm Biền có cùng quan điểm là xét theo danh vị và phẩm tước của người được thờ, pho tượng mặc trang phục chạm hình rồng chỉ có thể là Hưng Đạo Đại Vương. Bởi trong dân gian ngài vẫn được thờ như một vị thánh.

Chúng tôi đã liên hệ với ông Hoàng Quốc Thái, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL Quảng Ninh về vấn đề này. Ông Thái cho biết: “Không có chuyện chúng tôi định đốt tượng cũ. Việc này là do nhân dân làng Quỳnh Biểu đã nhầm lẫn danh tính giữa 2 pho tượng. Các pho tượng này vốn được người dân tạc nên không có những tiêu chuẩn rõ ràng. Trước đây, GS Biền và GS Bài đã xác định nhưng dân nửa nghe, nửa không nghe nên vẫn tiếp tục tranh cãi. Chúng tôi đã vào cuộc và có họp bàn. Đại diện các bên đã ký vào biên bản đồng ý phương án làm 2 pho tượng mới rồi làm lễ hóa giải 2 pho tượng cũ. Ý của chúng tôi là hóa giải để cất đi chứ không có chuyện đốt tượng!”.