Khán giả ủng hộ MC Phan Anh vì... đẹp trai?!

Số đông chỉ nhớ hình ảnh

Bày tỏ quan điểm về chương trình "60 phút mở" của VTV, nhà phê bình nghệ thuật Nguyễn Như Huy đã tiếp cận sự việc theo một chiều hướng khác trong khi hầu hết khán giả ủng hộ MC Phan Anh đều gọi thẳng đó là chương trình "đấu tố" MC Phan Anh. Về mặt nội dung, cũng giống như những nhân vật khác xuất hiện trong chương trình, MC Phan Anh đã có đủ không gian phản biện và duy trì được chính kiến của mình cho đến cuối cùng.

Theo nghệ sĩ Như Huy, việc chỉ có một vài giọng điệu lẻ loi phản biện lại số đông, một mặt cho thấy, ở khía cạnh nội dung, cũng có thể chương trình này không phải như số đông nghĩ (đấu tố), nhưng mặt khác, chính tỉ lệ thiểu số của sự "đọc khác" này đã đề gợi ra một hiện tượng rất lý thú về truyền thông đại chúng thông qua hình ảnh mà anh đang muốn bàn đến.

Nghệ sĩ Nguyễn Như Huy

"Susan Sontag từng viết: "Người ta không nhớ qua hình ảnh. Họ chỉ nhớ chính hình ảnh". Sontag dùng chữ photographs, tức là bức ảnh, song trong văn cảnh này, tôi muốn mở rộng thành hình ảnh, tức là bao gồm cả moving images ( hình ảnh động). Cụ thể là, bất chấp nội dung chương trình thực sự thế nào, người xem truyền hình không dùng hình ảnh (động) như cái cớ để nhớ về câu chuyện (nội dung) ấy, mà họ chỉ nhớ hình ảnh. Nói cách khác, với họ, hình ảnh chính là nội dung. Hay nói cực đoan hơn, toàn bộ thế giới hình ảnh của chương trình này, xuất hiện trong khung vuông của màn hình TV, tự nó tạo ra một nội dung, thậm chí có thể khác hoàn toàn với nội dung thực tế xảy ra trên trường quay (công chúng có thể tham khảo thư ngỏ của MC Phan Anh sau khi chương trình phát sóng)", nghệ sĩ Như Huy gợi mở một hướng tiếp cận sự việc.

Phân tích về nội dung - hình ảnh của "60 phút mở", anh cho rằng, thế giới hình ảnh trong toàn bộ chương trình này phần lớn là các trường hợp: 1. Toàn bộ những người xuất hiện trong chương trình này, về mặt ngoại hình, đều "xấu" hơn Phan Anh (theo tỉ lệ nhiều ít khác nhau). 2. Chính điều này dẫn đến việc tạo ra trong tâm trí người xem một cảm thức về sự chia phe. Phe Phan Anh (đẹp), và phe những người còn lại. Chưa kể, về trang phục, Phan Anh cũng mặc hoàn toàn khác với những người còn lại.

Đặc biệt, cảm thức này được nhấn đậm thêm, không phải bởi nội dung các ý kiến, mà bởi cách sắp xếp chỗ ngồi. Phan Anh được xếp ngoài cùng bên phải màn hình. Còn tất cả những người khác đều xuất phát từ bên trái. Chính cách sắp xếp thế này, từ trái qua (thuận chiều), tạo nên cảm giác tất cả đang đổ về phía Phan Anh, cảm giác MC này đang cô độc, một mình gánh/chống đỡ toàn bộ lực ép.

Người duy nhất ngồi cạnh Phan Anh là nhiếp ảnh gia Na Sơn. Tuy nhiên, hiện diện của khách mời này không làm cho Phan Anh, về mặt hình ảnh, bớt cô độc. Về mặt bề ngoài diện mạo, Na Sơn không thuộc về thế giới của Phan Anh mà về thế giới của những người còn lại!

"Sự thật là trên màn hình TV, tất cả các khuôn mặt xuất hiện khi đối đáp với Phan Anh đều hoặc là nhìn thẳng, hoặc là quay sang phải - tức về phía Phan Anh. Còn Phan Anh, khi đáp lời, cũng hoặc là nhìn thẳng, hoặc là quay sang trái. Đôi khi, trong màn hình có đến vài ba người cùng quay sang Phan Anh. Chính trục quay, dựng này đã tô đậm thêm cảm giác về sự buộc tội số đông với một mình Phan Anh, dù trên trường quay rất có thể cả hai bên đang đều đưa ra các ý kiến ngang quyền nhau. Qua đây, có thể thấy rõ phần nào nguyên nhân có sự đồng bộ đến vậy trên toàn "cõi mạng" khi xem chương trình đó là "đấu tố"!. Nhưng rõ ràng về mặt nội dung, như thiểu số ít ỏi đã nhận ra, nó (ít ra là) không hẳn như vậy", nhà phê bình nghệ thuật Như Huy phân tích.

Nhà thơ Hồng Thanh Quang không hẳn là sai?

Dù rất nhiều ý kiến trong chương trình khác với quan điểm của MC Phan Anh nhưng đa phần sự chỉ trích của khán giả sau khi xem "60 phút mở" đã "nhằm" vào nhà thơ Hồng Thanh Quang - một "nạn nhân" nặng nề nhất trên... cõi mạng?

Nhận định về chi tiết này, nghệ sĩ Nguyễn Như Huy trao đổi: "Những điều anh Hồng Thanh Quang nói không hẳn là hoàn toàn sai nhưng vẻ ngoài của anh- tương phản tuyệt đối với vẻ đẹp trai nho nhã của Phan Anh, đã biến anh thành nhân vật "phản diện" thích hợp nhất cho cư dân mạng".

Sự "chia phe" về hình ảnh

Trước câu hỏi: Nếu đám đông còn nghi ngờ phân tích tác động của vẻ ngoài vào việc kiến tạo phe, nghệ sĩ Như Huy đề cập thêm về trường hợp của nhiếp ảnh gia Na Sơn: "Có thể nói trong chương trình này khách mời Na Sơn là người đứng về phía Phan Anh nhiều nhất. Thế nhưng vì sao mọi người không hề đưa anh ấy vào phe Phan Anh, theo cách họ đưa Hồng Thang Quang làm nhân vật phản diện? Lý do quá đơn giản. Bất chấp việc các ý kiến của Na Sơn có vẻ ủng hộ Phan Anh, về mặt hình ảnh, vẻ ngoài của Na Sơn đã không thể đủ "chất lượng" để thành người ở cùng phe với Phan Anh".

Ngoài ra, nghệ sĩ thị giác này cũng cho rằng, sự hiện diện của các nhân vật khán giả ngồi thẳng lưng thành hai hàng so le đã gợi về hình ảnh một bồi thẩm đoàn ( tạo cảm giác về chương trình "60 phút mở" như một phiên xử, chứ không cò là một show truyền hình giải trí nữa). Và hình ảnh này, đồng thời, một lần nữa, giúp định hình hoàn hảo cho câu chuyện của cư dân mạng về "đấu tố".

T.Phương/Báo Gia đình & Xã hội