Không chỉ thay đổi về mặt cơ học

> Mạnh dạn mời nhà văn viết sách giáo khoa

Tại kỳ thi tốt nghiệp, mức điểm trung bình cũng chỉ đạt 6,19 điểm, xếp hàng áp chót.

Những thông tin trên được nhắc lại một lần nữa trong cuộc Hội thảo Thực trạng dạy và học lịch sử trong trường phổ thông - nguyên nhân và giải pháp, diễn ra ngày 27/3 vừarồi.

Hẳn nhiều người không thể quên được những câu văn ngô nghê, mô tả lại các chi tiết lịch sử "bịa" xuất hiện đầy rẫy trên bài thi của các thí sinh trong mỗi mùa thi. Sau mỗi "sự kiện" như vậy, các bậc phụ huynh, những người có trách nhiệm với nền giáo dục nước nhà lại giật mình sửng sốt vì kiến thức của các cô tú, cậu tú lại kém cỏi đến thế.

Người ta cũng giật mình bởi học sinh, sinh viên Việt Nam hiện nay thuộc sử  Trung Quốc còn hơn sử ta. Không ít các em học sinh lớp 4, lớp 5 có thể đọc vanh vách triều đại nhà Thanh có bao nhiêu đời, ông Vua Càn Long thuộc đời thứ mấy, có những chiến công gì. Vậy nhưng đáng buồn thay, nhiều em không biết Quốc hiệu đầu tiên của nước ta, thậm chí nhầm lẫn cả chiến dịch Điện Biên Phủ là chống... đế quốc Mỹ.

Nói ra những chuyện đó thật buồn. Nhưng đằng sau nỗi buồn đó là một sự trăn trở. Nhiều nước trên thế giới hiện nay, người ta truyền thụ kiến thức lịch sử cho học sinh rất đa dạng. Qua phim ảnh, những chuyến đi dã ngoại đến các địa danh lịch sử, qua các cuộc thi với phần thưởng rất lớn. Trong khi đó ở ta, việc học sử vẫn chủ yếu qua các trang giấy trên sách giáo khoa, phương pháp lẫn mục đích học, nói như nhà nghiên cứu Dương Trung Quốc, thì dường như chỉ để "ghi nhớ sự kiện".

Lịch sử và chính trị, đó là hai mặt không thể tách rời, tuy nhiên, nó vẫn có những đòi hỏi riêng. Vậy nhưng trong các cuốn sách giáo khoa hiện nay, mục đích chính trị quá được đề cao, do vậy mà nó làm giảm khả năng cảm thụ các sự kiện lịch sử bằng cảm xúc.

Có quá nhiều vấn đề về dạy và học môn lịch sử trong nhà trường mà khuôn khổ một cuộc hội thảo không thể giải quyết hết được. Tuy nhiên việc thay đổi tư duy, nhận thức về bộ môn này là điều không thể chần chừ được nữa. 

Không thể bắt học sinh chỉ ghi nhớ các sự kiện khô khan kiểu: địch thương vong bao nhiêu tên, thu bao nhiêu súng, phá huỷ bao nhiêu đồn hay chiến dịch này diễn ra ngày, tháng, năm, trận đánh kia diễn ra ngày, tháng, năm kia v.v và v.v... Nói đến lịch sử, tức là bao gồm cả sự kiện, con người và hoàn cảnh của nó. Nếu chỉ chú trọng tới sự kiện, cách thức truyền đạt lại khô cứng, thì không mong gì học sinh nói riêng, người Việt nói chung biết tận tường sử Việt.

Có ý cho rằng nên tăng thời lượng môn lịch sử trong các trường phổ thông lên tương đương như các môn học chính khác. Cũng có thể điều đó sẽ giải quyết được ít nhiều tình trạng học sinh "mù" sử. Tuy nhiên, đó mới chỉ giải quyết được về mặt cơ học. Muốn có những thay đổi, chuyển biến thật sự, chúng ta không thể dạy lịch sử cho học sinh theo cách quá cổ điển, khô cứng như hiện nay.

Nguyễn Hoài