Không hẳn học yếu mới vào trung cấp chuyên nghiệp

Tuy nhiên, tại nước ngoài, việc phân luồng diễn ra từ đầu cấp THPT, không phải ngay trước kỳ thi ĐH. Ngay tại TPHCM, cũng có nhiều cách hướng nghiệp ấn tượng.

 

Rất đông học sinh tham gia ngày hội tuyển sinh và hướng nghiệp năm 2012 tại TP HCM. Ảnh: KT

 

Hướng nghiệp từ THCS

Theo GS.VS Phạm Minh Hạc (nguyên Bộ trưởng Bộ GD&ĐT), hướng nghiệp phải từ lớp 9. Lên lớp 12, tiếp tục phân luồng lần nữa. Cần nghiên cứu kĩ yêu cầu của xã hội, hoàn cảnh gia đình, sức học của HS, các em hứng thú với điều gì và thị trường lao động ở địa phương ra sao để phân luồng hiệu quả.

 

GS.VS Phạm Minh Hạc cho biết, ở nước ngoài, việc phân luồng đã được thực hiện từ rất lâu, hiệu quả. Chẳng hạn ở Pháp, hướng nghiệp bắt đầu từ lớp 7. Mỗi quận, huyện có một hội đồng hướng nghiệp cho HS gồm 7 người. Trong đó, có nhà quản lý giáo dục, nhà tâm lý, giáo viên, đại diện chính quyền, chuyên gia hướng nghiệp… Ở nước ta, việc hướng nghiệp cũng được nghiên cứu và viết cả bộ sách nhưng thực hiện còn mỗi nơi một kiểu.

Trong một số cuộc hội thảo trước đây về phân luồng hướng nghiệp do Bộ GD&ĐT tổ chức, lãnh đạo Bộ đánh giá cao việc phân luồng HS của TPHCM. Ông Lê Hồng Sơn, Giám đốc Sở GD&ĐT TPHCM cho biết, việc phân luồng HS ở đây được tiến hành từ lâu, sau THCS. Việc vận động được tiến hành ở địa bàn dân cư, tổ dân phố. Ngay từ lớp 8 - 9, các trường THCS đã căn cứ lực học của các em để tư vấn nghề. Các em sẽ có hai luồng lựa chọn: Vào trường nghề hoặc chọn trường để thi vào lớp 10. Đến lớp 12, vào ngày hội tư vấn tuyển sinh, các trường THPT tiếp tục tư vấn, giúp các em chọn khối thi phù hợp. Đặc biệt, trong chương trình ngoại khóa của mỗi học kì, các trường THPT sẽ cho HS đến thăm các nhà máy công nghiệp, các công ty, trường mầm non... để biết đâu trong số đó, có em yêu thích những ngành nghề này và lựa chọn, chẳng hạn yêu trẻ con thì vào nghề sư phạm…

Theo ông Sơn, trước đây, nhiều trường nghề ở TPHCM không tuyển đủ chỉ tiêu do HS không có nhu cầu và tâm lý không muốn học trung cấp. Hiện nay, nhiều trường đã xin phép mở rộng diện tích và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại để đáp ứng nhu cầu học tập của HS. Trung bình mỗi năm có khoảng 10-15% HS THCS trên địa bàn TP HCM vào học nghề. Trước mỗi kì thi ĐH, có thêm khoảng 10- 15% HS THPT tiếp tục lựa chọn vào TCCN.

 

Không can thiệp hành chính

Ông Tạ Tân, Trưởng Phòng Giáo dục quận Tân Phú (TPHCM) cho biết, việc hướng nghiệp ở đây được thực hiện từ năm 2004. Quận có Ban chỉ đạo hướng nghiệp cho HS do Phòng Giáo dục chủ trì, với sự tham gia của các phòng: Phụ nữ, Văn hóa thông tin, Lao động, Thanh niên (chẳng hạn Phòng Lao động giới thiệu xem ngành gì thiếu nhân lực để phụ huynh học sinh lựa chọn). Từ lớp 9, giáo viên môn Công nghệ xem HS có thế mạnh gì để định hướng cho các em. Thông thường, hội nghị tuyển sinh sẽ được các trường tổ chức khoảng tháng 4 hàng năm, với sự tham gia của giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh HS để giúp các em chọn khối thi hoặc chọn nghề vào trung cấp chuyên nghiệp. Trường kết hợp với quận giới thiệu trường phù hợp năng lực HS. Tiêu chí các trường nghề mà Ban chỉ đạo hướng nghiệp của quận chọn và giới thiệu cho HS là những trường có mức học phí từ 2-3 triệu đồng/năm, có thể liên thông lên CĐ hoặc ĐH. Các trường này phải nêu mức dự kiến học phí trong vòng 3 năm và cam kết với quận không tăng học phí giữa chừng.  Quận cũng làm việc với các trường hỗ trợ vay vốn với những HS có hoàn cảnh khó khăn theo học nghề.

Tại quận 8 (TPHCM), Phòng Giáo dục tổ chức phân luồng theo đối tượng. Những học sinh tốt nghiệp THCS có năng lực học tập từ trung bình khá trở lên, có điều kiện kinh tế thì được định hướng vào các trường phổ thông công lập, dân lập, tư thục. Với những học sinh có điều kiện kinh tế khó khăn, năng lực học tập từ trung bình trở xuống, được định hướng vào học lớp 10 hệ bổ túc, học hệ trung cấp kỹ thuật.

Ông Tạ Tân cho biết, hướng nghiệp phải trên cơ sở tự nguyện, không nên lấy kết quả học tập rồi “lùa” các em vào học nghề. Đặc biệt, quan niệm học yếu mới vào học nghề là hoàn toàn sai lầm. Một số nghề cũng cần phải có trình độ văn hóa mới học được như ngành Công nghệ thông tin, hoặc có những em do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên phải học nghề để sớm đi làm. Trong thời gian đó, các em vừa làm vừa học liên thông để tốt nghiệp ĐH. Ông Lê Hồng Sơn cũng khẳng định, đào tạo không phải theo hình ống mà phải là hình chóp. Nếu một HS học không đạt yêu cầu thì khuyên bảo để các em tự sớm nhận ra để có lựa chọn khác. Chúng ta không nên áp đặt các em bằng các biện pháp hành chính.

 

Sở GD&ĐT TPHCM dự kiến tỷ lệ phân luồng đến năm 2020: Sau THCS có 70% học sinh tiếp tục vào học các trường THPT và 30% vào giáo dục nghề nghiệp. Còn sau THPT, có 40% học sinh vào ĐH-CĐ. Số còn lại sẽ vào giáo dục nghề nghiệp. Theo ông Tạ Tân, do chủ trương các trường ĐH, CĐ không được đào tạo TCCN nên việc hướng nghiệp năm nay khó khăn hơn. Trước đây có 4 trường trên địa bàn quận Tân Phú liên kết học nghề nhưng hiện chỉ còn 2 trường. Quận đang cố gắng tìm những trường TCCN có mức học phí vừa phải trên địa bàn để giới thiệu cho các em vào học.

 

Lương Mỹ