Kỳ nhân trẻ đất Bắc: Người đẹp say tuồng cổ

Dường như niềm đam mê Hán Nôm và tuồng cổ đã trở thành duyên nghiệp, định mệnh với chị. Cũng nhờ đó chị thẳng bước đến ĐH danh tiếng Harvard với tư cách học giả khách mời của Viện Harvard - Yenching.

Một nữ nhi mang tinh thần “nam nhi chí”

Trong bối cảnh rất ít sinh viên chọn theo ngành Hán Nôm, quyết định của Nguyễn Tô Lan được coi là một lựa chọn dũng cảm. Nói như GS Trần Ngọc Vương, ĐH KHXH&NV Hà Nội, chị là nữ nhi nhưng có tinh thần “nam nhi”, dám “nộp mình cho tuồng”, theo đuổi trên một hành trình đầy chông gai.

Niềm yêu thích chữ Hán đến với chị từ những ngày còn ngồi trên ghế nhà trường phổ thông. Chị kể lại, ngày ấy thầy giáo dạy toán năm lớp 10 chuyên văn của chị bỗng một ngày viết lên bảng tên các học sinh bằng chữ Hán. Đó là lần đầu tiên trong đời chị có khái niệm thế nào là chữ Hán, từ đó chị quan tâm đến chữ Hán nhiều hơn.

Cũng vì niềm yêu mến cổ học, Lan quyết định vào đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia môn sử thay vì chọn văn. Và Lan đã đoạt giải nhất toàn quốc môn lịch sử năm 1999 với bài luận xuất sắc về chiến tranh nhân dân thời Trần.

Được tuyển thẳng vào ĐH, Nguyễn Tô Lan quyết định chọn khoa văn để có cơ hội học nhiều về Hán Nôm, từ chỗ am hiểu Hán Nôm sẽ là điểm tựa vững chắc để nghiên cứu một loạt các ngành học khác như văn học, sử học hay triết học...

Năm 2003, chị chọn đề tài cho khóa luận tốt nghiệp là nghiên cứu về thư tịch Hán Nôm ở TP Huế, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS-TS Nguyễn Văn Thịnh.

Bảo vệ xong khóa luận tốt nghiệp, chị được chuyển tiếp để học luôn chương trình cao học ngành Hán Nôm tại Trường KHXH&NV, phát triển tiếp hướng nghiên cứu thư tịch Hán Nôm. Cũng trong thời kỳ làm luận văn cao học, Nguyễn Tô Lan đặc biệt quan tâm tới những ghi chép về kho lưu trữ tuồng Huế dưới triều Nguyễn và những văn bản còn lưu giữ được ở TP này.

Năm 2008, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS-TS Trần Ngọc Vương, Nguyễn Tô Lan chính thức đăng ký đề tài luận án tiến sĩ “Nghiên cứu văn bản Quần phương tập khánh trong bối cảnh dòng văn quan phương thời Nguyễn” với tư cách là một chuyển tiếp sinh.

Chân dung Nguyễn Tô Lan.

Đường đến Harvard

Với luận án được công nhận ở mức độ xuất sắc, Nguyễn Tô Lan nộp hồ sơ ứng tuyển cho học bổng học giả Visiting Scholar của Viện Harvard-Yenching. Hai tháng sau khi nhận bằng tiến sĩ, chị tiếp tục hành trình 10 tháng để phát triển nghiên cứu tại môi trường học thuật lý tưởng là ĐH Harvard.

Với khả năng diễn thuyết, mong muốn nâng cao trình độ và tăng cường giao lưu học thuật, Nguyễn Tô Lan đã trình bày những nghiên cứu của chị tại nhiều trường ĐH nổi tiếng trên đất Mỹ như ĐH Yale, ĐH Temple, Viện Harvard-Yenching và tham gia nhiều hội thảo khoa học tại Mỹ.

Rời Harvard, chị tiếp tục nhận lời mời của ĐH Kyoto (Nhật Bản) với tư cách một học giả khách mời. Trong thời gian vỏn vẹn một tháng ở Nhật Bản, chị đã tận dụng mọi cơ hội để có thể trình bày các nghiên cứu của mình tại một loạt trường ĐH như Kyoto, Kanazawa, Kanagawa...

Sử dụng tốt hai ngoại ngữ là Anh và Trung, Nguyễn Tô Lan luôn trăn trở, đau đáu với những nỗi niềm về thư tịch cổ Việt Nam. Phát hiện nhiều thư tịch Hán Nôm của Việt Nam còn đang lưu lạc ở đất khách quê người, nằm trong những tàng thư của Pháp, Ý, Hà Lan, Thái Lan, Trung Quốc, chị mong mỏi một ngày sẽ “châu về hợp phố”.

Từ xuất phát điểm là nghiên cứu các thư tịch cổ, trong đó đặc biệt đi sâu vào văn bản tuồng qua tác phẩm Quần phương tập khánh, Nguyễn Tô Lan tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu của mình sang các vấn đề khác. Đó là giao lưu và biến đổi văn hóa giữa các quốc gia Đông Á thông qua tuồng cổ và các hoạt động biểu diễn tuồng trong lịch sử cho tới ngày nay. Dự định của chị là có đủ tư liệu để từ đó phác họa sơ thảo về lịch sử nghệ thuật tuồng Việt Nam.

 Theo Trầm Ngư/Báo Pháp Luật TP HCM