Ký ức hơn 2000 ngày làm phim tài liệu về tướng Giáp

Đại tướng Võ Nguyên Giáp cười hạnh phúc khi trở lại thăm bà con các dân tộc vùng cao

2000 ngày để có được 120 phút

Liên lạc với đạo diễn Đường Minh Giang để hẹn gặp phỏng vấn thì anh đang ở Bạc Liêu để làm phim phóng sự về nông thôn. Qua điện thoại, vị đạo diễn họ Đường ngẹn ngào không thể thốt nên lời vì anh đã không thể về Hà Nội để viếng Đại tướng lúc Người qua đời. Từ những mạch cảm xúc đó, những ký ức và kỷ niệm trong những lần anh được gặp và làm phim về Người lại hiện về như một thước phim chiếu chậm.

Mỗi lần trở lại nơi xưa, Đại tướng đều quan tâm, hỏi han từng người dân

Đạo diễn Giang cho biết, vốn đã ngưỡng mộ tướng Giáp từ khi còn bé nên anh đã ấp ủ sẽ làm một thước phim về Người. Thế rồi, vào năm 2004, trong một lần đọc sách, anh tình cờ đọc được câu nói của Người: “Cao Bằng là quê hương thứ hai của tôi”. Từ đó, anh quyết định phải đi tìm bằng được lời giải đáp cho câu hỏi: “Vì sao Đại tướng lại xem Cao Bằng là quê hương thứ hai của Người”.

Đạo diễn Đường Minh Giang

Thoát chết nhờ đồng bào

Đại diễn Giang chia sẻ, có bắt tay vào thực hiện thước phim này anh mới hình dung được rõ nét những tháng ngày hoạt động cách mạng đầy gian khổ và nguy hiểm của vị Đại tướng lỗi lạc ở mảnh đất phên dậu tổ quốc. Và cũng chỉ khi được gặp những nhân chứng sống là những bà mế già, những người cựu chiến binh và cả những người trung niên từng được đích thân tướng Giáp dạy chữ… nghe họ kể về những kỷ niệm với tướng Giáp anh mới cảm hết cái tình của họ đối với Người.

Đại tướng đón nhận một món ăn quen thuộc của người dân dâng lên Người

Rồi không ít đồng bào, khi chia tay đoàn làm phim đã níu lấy tay của từng người trong đoàn làm phim khóc lấy khóc để. Và gửi lời nhờ chuyển đến Đại tướng rằng: “Mời bác Giáp lên thăm Cao Bằng vài ngày, ăn mèn mén hay rau rừng Dạ Hiến với đồng bào. Ở nhà sàn và uống rượu ngô rồi cùng bà con hát những làn điệu Lượn, Then… như những ngày Người còn sống với đồng bào”.

Bản thân đạo diễn Giang cũng được tướng Giáp kể cho nghe rất nhiều câu chuyện xúc động, thấm đẫm tình quân dân giữa Người với đồng bào vùng cao Cao Bằng.

“Năm 2004, khi sức khỏe của Người còn mạnh, tôi được Người tiếp riêng trong căn phòng trên tầng 2 của căn nhà 30 Hoàng Diệu. Phải nói, là một Đại tướng lừng danh thế giới nhưng Người có một cách sống thật giản dị và gần gũi. Tôi gọi người là Bác một cách thân mật và Người cũng gọi tôi là cháu. Hôm đó, chúng tôi nói chuyện với nhau hết gần một buổi và tôi phải quay tới 2 cuốn băng mới hết những gì ông nói.

Dù đã cố kìm nén cảm xúc nhưng lần nào gặp lại người dân, Đại tướng vẫn xúc động trào dâng

Đạo diễn Giang kể thêm, tướng Giáp đã nhiều lần lên thăm lại Cao Bằng. Lần nào Người cũng phải kìm nén cảm xúc nhưng xúc động vẫn trào dâng không kìm nén được. Có lần tướng Giáp lên thăm Cao Bằng, có một bà mế gặp Người hỏi: “Có còn nhớ không?”. Người trả lời: “Tôi ăn cơm gần Tày, gần Dao và ở trên cao với gần Mông, gần Dao thì làm sao quên được”. Nói rồi tất cả bà con cùng Đại tướng òa lên khóc. Sở dĩ họ cảm động đến thế  bởi với họ, “bác Giáp” hay “anh Văn là người “bà con” rất đỗi thân thương mà lâu ngày họ mới gặp lại.

Bộ phim tài liệu “Tướng Giáp với Cao Bằng” hoàn thành vào năm 2010, đúng lúc Đại tướng vừa tròn 101 tuổi. Khi đạo diễn Giang đích thân mang cuốn băng đến nhà riêng để chiếu cho Người xem thì Người đã nhập viện 108 để điều trị vì sức khỏe đã yếu. Tuy nhiên, sau khi được người nhà mở cho xem người nhận xét: “Phim trung thành với lịch sử”. Còn những thành viên trong gia đình, từ phu nhân Bích Hà đến con trai út Võ Hoài Nam đều khen thước phim tài liệu này hết sức xúc động.

Được biết, mấy ngày qua, khi hay tin Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời, Đài Truyền hình Cao Bằng đã phát đi phát lại khá nhiều lần thước phim tài liệu này. Với họ, tướng Giáp vẫn là một “anh Văn” gần gũi và thân thiết mà lúc nào họ cũng mong được gặp lại để ngồi quây quần bên nhau ôn lại những bài thơ trong “Việt Minh ngũ tự kinh”, uống rượu ngô, ăn mèn mén, húp bát canh cải đắng mọc dại ở khé đá hoặc hát với nhau những khúc hát Lượn, Then bằng tiếng Tày, Nùng, Mông, Dao…

Hà Tùng Long