“Làm vua” của đạo diễn Lê Quý Dương giành HCV Liên hoan kịch nói toàn quốc 2021

Một liên hoan đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh covid-19

Liên hoan kịch nói toàn quốc 2021 diễn ra (từ 5-17/11) tại TP Hải Phòng do Bộ VH,TT&DL giao Cục Nghệ thuật biểu diễn phối hợp tổ chức, thu hút sự tham gia của 14 đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, 20 vở diễn cùng hơn 300 diễn viên.

Đây là liên hoan nghệ thuật quy mô toàn quốc đầu tiên kết hợp giữa trực tiếp và phát trực tuyến trên nền tảng công nghệ số, nhận được sự đón nhận tích cực của khán giả. Đặc biệt, diễn ra trong bối cảnh đất nước ta đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi dịch bệnh COVID-19, Liên hoan từng đứng trước sự cân nhắc phải rời đến năm 2024. 

Đã có không ít ý kiến của giới chuyên môn cho rằng cả "nước đang chịu tổn thất nặng nề do dịch bệnh. Không ai làm chuyện phù phiếm là tổ chức một liên hoan, vui chơi giải trí lúc này". Nhưng đây cũng là "phép thử" để thể hiện sự thích ứng với tình hình mới. Và Liên hoan kịch nói toàn quốc 2021 đã thể hiện tinh thần "thích ứng linh hoạt, an toàn trước dịch bệnh", khẳng định sự sức sống và sự sáng tạo không ngừng của nghệ thuật kịch nói.

Sự thành công của Liên hoan cũng sẽ là bài học về công tác tổ chức cho các chương trình khác, trong bối cảnh dịch bệnh vẫn còn phức tạp và kéo dài. 

6 HCV vở diễn, 28 HCV cá nhân

Trong Lễ bế mạc diễn ra sáng 17/11, BTC đã trao 6 HCV, 3 HCB, 7 HCĐ cho các vở diễn và các giải xuất sắc nhất cho tác giả, đạo diễn, nhạc sĩ và họa sĩ.6 tác phẩm xuất sắc nhất gồm: Làng song sinh (NH kịch Hà Nội); Điều còn lại (NH kịch Việt Nam), Con đò của mẹ (Đoàn kịch NH Công an nhân dân), Thiên mệnh (NH kịch Việt Nam), Hố đen (NH kịch nói Quân đội), Làm vua (Công ty TNHH nghệ thuật sân khấu Lệ Ngọc).

Ở hạng mục cá nhân, BTC đã trao 28 HCV, 42 HCB và 16 HCĐ cho các diễn viên. 

Đánh giá tổng kết Liên hoan, NSND Trần Minh Ngọc - Chủ tịch Hội đồng nghệ thuật nói: "Nếu nhà viết kịch được coi là tác giả kịch bản văn học thì người đạo diễn được coi là tác giả vở diễn, anh ta là người lý giải kịch bản. Bằng tài năng sáng tạo của mình người đạo diễn dùng nhiều phương tiện kỹ thuật và nghệ thuật làm thăng hoa kịch bản văn học; bằng sáng tạo của mình, người đạo diễn nâng các nhân vật lên thành hình tượng sân khấu.

Sân khấu đang có nhiều thay đổi, nhiều cái mới về nội dung và hình thức. Đề tài được phản ánh phong phú và có giá trị dự báo.

Vở Điều còn lại của Nhà hát Kịch Việt Nam là vở về đề tài chiến tranh nhưng với nhiều tình huống cho phép khám phá đời sống nội tâm của nhân vật. Một vở kịch đạt tới sự thanh lọc về cảm xúc bi kịch. Với 2 vở Ngược chiều gió và Cái ao làng, Nhà hát Tuổi trẻ đã mang đến Liên hoan sự trẻ trung trong cách nhìn cuộc sống hiện đại.

Nhà hát Kịch Hà Nội đến với Liên hoan bằng tiếng nói ẩn dụ với thủ pháp giả định Làng song sinh có chủ đề rất triết lý. Mảng kịch lịch sử có một số tìm tòi thú vị như Làm vua (Sân khấu Lệ Ngọc) được thể hiện rất gần với phong cách kịch cổ điển châu Âu qua độc thoại của nhân vật vua và hoàng hậu".

NSND Trần Minh Ngọc cũng đề cao yếu tố đạo diễn, coi đây là một trong những then chốt làm nên thành công cho vở diễn:

"Từ góc nhìn đạo diễn đã thấy sự kế thừa những tinh hoa của thế hệ tiền bối, thế hệ đi trước. Những cái mới thường xuất hiện từ các đạo diễn trẻ, tác giả trẻ được đào tạo bài bản từ ngôi trường nghệ thuật. Một trong những yếu tố làm lên thành công về mặt nghệ thuật trình diễn trong liên hoan lần này, là nghệ thuật đạo diễn. Hội đồng nhận thấy có hai dòng chủ lưu của công tác đạo diễn là: Đạo diễn theo phong cách tạo hình, hoành tráng với khuynh hướng đập vào thị giác (cách dàn dựng của đạo diễn sân khấu như NSND Lê Hùng, NSND Trung Hiếu, Lê Quý Dương, NSND Trần Ngọc Giàu… và một dòng khác theo phong cách tả thực tâm lý, chú trọng khắc họa nội tâm như NSƯT Đỗ Kỷ, NSƯT Minh Hiếu, NSƯT Sĩ Tiến...".

"Làm vua" - tư duy dàn dựng và phong cách diễn xuất hoàn toàn mới

Đáng chú ý, "Làm vua" là vở diễn duy nhất trong Liên hoan này được trao HCV thuộc loại hình sân khấu xã hội hoá tư nhân bên cạnh các đơn vị nhà nước.

"Làm vua" được ra mắt khán giả từ cuối tháng 4/2021 do TS Nguyễn Đăng Chương viết kịch bản và "phù thuỷ" Lê Quý Dương làm đạo diễn. Vở kịch lấy không gian lịch sử của triều đại nhà Đinh - nhà nước Đại Cồ Việt, do Hoàng đế Đinh Tiên Hoàng dựng nên sau khi dẹp loạn 12 sứ quân, cách đây hơn 1.050 năm.

Trên nền câu chuyện của tác giả Đăng Chương, đạo diễn Lê Quý Dương đã viết lại toàn bộ câu chuyện thành một kịch bản sâu sắc về mặt nội dung, độc đáo về mặt hình thức thể hiện, hiện đại nhưng đậm chất sử thi trong việc xây dựng hành động, tổ chức xung đột, định hình tính cách và ngôn ngữ đối thoại của các nhân vật.

Làm vua kể về mối quan hệ giữa vua Đinh Tiên Hoàng, chính cung Hoàng hậu Dương Vân Nga và Thập đạo tướng quân Lê Hoàn. Xung quanh mối quan hệ ấy, mỗi nhân vật đều thể hiện phẩm chất của mình. Đó là đức hy sinh to lớn của một vị quân vương trước những trách nhiệm lớn lao đối với đất nước và nhân dân. Làm vua phải biết đặt lợi ích của tổ quốc và nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.

Đó là Hoàng hậu Dương Vân Nga hiền lương, thục đức. Đó là tướng quân Lê Hoàn vì sự ổn định của giang sơn mà quên đi tình riêng. 

Câu chuyện lịch sử khốc liệt của triều đại nhà Đinh với mối tình tay ba giữa Đinh Tiên Hoàng đế, Hoàng hậu Dương Vân Nga và Thập Đạo Tướng Quân Lê Hoàn đã được soi chiếu, mổ xẻ và phân tích lại bằng một tư duy dàn dựng và phong cách diễn xuất hoàn toàn mới. Cả ba nhân vật chính này đã dũng cảm hy sinh và vượt lên trên tình riêng của mình để trọn vẹn tấm lòng và trách nhiệm trước những vận mệnh lớn lao của giang sơn xã tắc, muôn dân trăm họ và nền chính thống non trẻ của nhà nước Đại Cồ Việt.

Dù là kịch lịch sử, nhưng "Làm vua" không "minh hoạ" lịch sử. Khi nhận dàn dựng vở Làm vua của tác giả Đăng Chương, điều khiến đạo diễn Lê Quý Dương tâm đắc chính là từ giai thoại tình cảm giữa vua Đinh Tiên Hoàng, chính cung Hoàng hậu Dương Vân Nga và Thập đạo tướng quân Lê Hoàn đã được tác giả Đăng Chương khéo léo đặt ra một vấn đề rất mới cho xã hội hiện đại. Thông qua câu chuyện lịch sử, "Làm vua" đề cao giá trị cốt lõi, vừa mang tính đương đại, nêu lên nhiều bài học quý giá cho các thế hệ hôm nay.

Vở diễn cũng huy động một ekip sáng tạo nổi tiếng như NSƯT - nhạc sĩ Mạnh Tiến - Giám đốc âm nhạc, diễn họa phối cảnh 3D - họa sĩ Điệp Nguyễn, họa sĩ Khánh Art đảm nhận việc thực hiện toàn bộ bối cảnh. Chuyên gia ánh sáng Long Lighting đảm nhận vai trò thiết kế ánh sáng. Đặc biệt NTK thời trang Nhật Dũng từ Quảng Bình đã ra Hà Nội tham gia thiết kế toàn bộ phục trang cho vở diễn.