Loại quả 'tốt nhất thế giới' xưa mọc dại giờ là đặc sản, vào mùa bán đầy chợ Việt giá 'rẻ như cho', trồng một lần thu hoạch cả đời

Loại quả dại mọc đầy bờ rào không ai hái giờ thành đặc sản được ưa chuộng giá 120.000 đồng/kg, có tiền vẫn khó mua

GĐXH - Loại quả dại này chính là quả gáo trước kia ít người ăn, nay là đặc sản ngon nức tiếng được lùng mua với giá 120.000 đồng/kg.

Mắc cọp - Loại quả 'tốt nhất thế giới' xưa mọc dại giờ là đặc sản bán đầy chợ Việt

Mắc cọp – đặc sản rừng Sìn Hồ (Lai Châu) vào mùa thu hoạch, được ưa chuộng nhờ vị giòn ngọt, nhiều nước.

Với nhiều người từng gắn bó núi rừng Lai Châu, mắc cọp (quả cọp) không phải cái tên xa lạ. Cây mọc tự nhiên trên những triền núi cao hơn 1.000 m, khí hậu mát mẻ quanh năm, đất dốc và nhiều sương. Mỗi độ vào mùa, quả chín rụng lác đác dưới tán lá, người đi rừng tiện tay hái ăn cho đỡ khát rồi lại bỏ đó. Khi ấy, ít ai nghĩ loại quả vỏ sần sùi, dáng tròn hơi dẹt, màu nâu mộc mạc này có thể bước ra khỏi núi rừng để xuất hiện trên quầy trái cây thành phố.

Sự thay đổi chỉ đến trong vài năm trở lại đây, khi xu hướng tìm kiếm nông sản bản địa, trái cây "ăn chơi mà lành" lên ngôi. Mắc cọp được chú ý nhờ hương vị khác biệt: cắn một miếng là cảm nhận rõ độ giòn, nhiều nước, vị ngọt thanh pha chút chua nhẹ, càng ăn càng mát. Khi chín, vỏ quả chuyển dần từ xanh lấm tấm sang vàng nâu, phần thịt trắng trong, không bở, không gắt ngọt. Chính cảm giác "lạ mà quen" ấy khiến mắc cọp nhanh chóng được gọi bằng cái tên dễ nhớ hơn: lê rừng hay lê nâu.

Mắc cọp ra hoa vào cuối xuân, khi tiết trời vùng cao bắt đầu ấm lên. Sau đó chừng một tháng, cây đậu quả và nuôi trái suốt mùa hè. Đến khoảng tháng 9–10, khi không khí se lạnh hơn, quả bước vào chính vụ thu hoạch. Sự chuyển biến của thời tiết cũng là lúc hương vị mắc cọp đạt độ hoàn chỉnh nhất.

Khi còn non, quả xanh, vị chua và hơi chát, thường chỉ được hái ăn giải khát. Nhưng khi già và chín, mọi đặc tính khó ăn gần như biến mất. Thay vào đó là vị ngọt rõ hơn, nước nhiều, mùi thơm dịu, ăn xong không khé cổ. Người quen ăn thường phân biệt mắc cọp xanh và mắc cọp nâu. Loại xanh có dáng giống lê, vị chua nhẹ, thích hợp ăn khi vừa chín tới. Loại nâu tròn và dẹt hơn, vỏ cứng, khi chín cho vị ngọt đậm, ít chát, để càng mát càng ngon.

Không ít người nhận xét, mắc cọp rừng tuy quả nhỏ, mã không đẹp nhưng ăn "đã miệng" và yên tâm vì mọc tự nhiên. Trong khi đó, mắc cọp trồng cho quả đều, to, dễ bán, phù hợp với thị hiếu thị trường. Dù là loại nào, khi được bảo quản mát, độ giòn của quả càng rõ, rất hợp để giải nhiệt những ngày nắng nóng.

Vào mùa hè, từ các chợ vùng cao đến chợ đầu mối, chợ online ở Hà Nội, loại quả này xuất hiện ngày một nhiều. Giá bán dao động từ 25.000 đến 40.000 đồng/kg, có thời điểm khan hàng, người mua phải đặt trước mới có. Từ thứ quả không ai mua bán, mắc cọp đã thực sự "lên đời".

Quả đặc sản trồng 1 lần thu hoạch nhiều năm

Điều khiến mắc cọp không chỉ dừng lại ở một thứ quả lạ là khả năng gắn bó lâu dài với đất và người. Cây dễ trồng, phù hợp địa hình dốc, ít sâu bệnh, không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Quan trọng hơn, trồng một lần có thể cho thu hoạch ổn định trong nhiều năm, giúp người dân giảm rủi ro so với các loại cây ngắn ngày.

Tại Sìn Hồ và một số vùng lân cận, nhiều hộ đã bắt đầu đưa mắc cọp từ rừng về vườn, trồng xen trên nương hoặc quanh nhà. Mỗi mùa thu hoạch, sản lượng không quá ồ ạt nhưng đều đặn, đủ để bán ra thị trường với mức giá khá. Với người vùng cao, khoản thu từ mắc cọp tuy không "bùng nổ" nhưng bền bỉ, góp phần cải thiện đời sống mà vẫn giữ được nét canh tác gắn với tự nhiên.

Ở góc độ người tiêu dùng, sự xuất hiện của mắc cọp mang lại thêm một lựa chọn trái cây nội địa, theo mùa, hương vị rõ ràng, không bị lai tạp quá nhiều. Việc lựa chọn những quả già, vỏ lành, cuống tươi cũng trở thành thói quen của người mua sành ăn, như một cách trân trọng giá trị nguyên bản của loại quả vùng cao này.

Từ một thứ quả rừng chín rụng không ai để ý, mắc cọp đã đi một hành trình dài để trở thành đặc sản của Lai Châu. Vị giòn mát, ngọt thanh, mùa vụ rõ ràng và khả năng trồng một lần thu hoạch nhiều năm khiến loại quả này không chỉ hấp dẫn trên mâm trái cây mùa hè, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. Giữa vô vàn trái cây nhập khẩu, mắc cọp nhắc người ta nhớ rằng, đôi khi những giá trị đáng quý nhất lại đến từ núi rừng rất gần.

Làm thế nào để mua được mắc cọp "xịn"?

Để phân biệt mắc cọp Việt Nam với mắc cọp Trung Quốc khá khó khăn nếu người tiêu dùng không am hiểu quá nhiều về thực phẩm. Song, giống mắc cọp được trồng ở Việt Nam và Trung Quốc khác nhau nên vẫn có một số đặc điểm khác biệt nhất định và có thể phân biệt bằng mắt thường.

Cụ thể, mắc cọp Việt Nam quả nhỏ, không đồng đều, da sần sùi và có màu đậm hơn mắc cọp Trung Quốc. Mắc cọp xanh sẽ có vị ngọt kèm theo đó là vị chua chua, chát chát nhẹ và có mùi thơm dịu. Mắc cọp nâu có vị ngọt dịu nhẹ, vị thanh mát, khi ăn vẫn cảm nhận được vị chua nhẹ và có mùi thơm tự nhiên. Mắc cọp Việt khi ăn giòn hơn, cứng hơn so với hàng Trung Quốc.

Trong khi đó, mắc cọp Trung Quốc có màu nhạt hơn nhưng đều, nhiều đốm trắng, da căng bóng, quả to phổng. Khi ăn có vị rất ngọt, không có vị chua, chát như hàng Việt Nam. Ngoài ra, mắc cọp Trung Quốc ăn mềm, quả già sẽ rất bở.

Khi cầm, mắc cọp Việt Nam sẽ không đều, sần sùi và nặng hơn mắc cọp Trung Quốc. Còn với mắc cọp Trung Quốc khi cầm rất mịn tay, quả mềm, khi bóp sẽ nhẹ hơn mắc cọp Việt Nam.