Lợi ích to lớn từ tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng

Do nhiều rào cản bao gồm cả lo ngại bị kỳ thị và phân biệt đối xử khi tiếp cận với dịch vụ xét nghiệm HIV tại cơ sở y tế, nên chỉ có khoảng 1/3 số người trong các nhóm quần thể chính này sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV hằng năm.

Xóa bỏ rào cản lo ngại bị kỳ thị và phân biệt đối xử tại cơ sở y tế

Chính vì những rào cản nêu trên, các chuyên gia lo ngại đây sẽ là nguy cơ tiếp tục làm lây truyền HIV trong cộng đồng. Năm 2015 – 2016, WHO đưa ra khuyến cáo hướng dẫn về xét nghiệm không chuyên, tự xét nghiệm HIV và thông báo cho bạn tình để gia tăng tỷ lệ xét nghiệm HIV cho nhóm có nguy cơ cao với HIV, từ đó hỗ trợ chẩn đoán sớm hơn nhằm hỗ trợ điều trị và dự phòng.

Xóa bỏ rào cản lo ngại bị kỳ thị và phân biệt đối xử. Ảnh: TL

Ngay khi có hướng dẫn này, Bộ Y tế Việt Nam đã phê duyệt triển khai thí điểm tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng từ tháng 10/2015. Tại Việt Nam, nhiều dự án của các tổ chức phi chính phủ như Dự án VUSTA – Dự án Quỹ Toàn cầu Phòng chống HIV/AIDS, dự án USAID/PATH Healthy Markets (HM), do PEPFAR tài trợ,… đã tham gia triển khai thí điểm tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng thông qua các tổ chức cộng đồng. Theo đó, tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng bao gồm: Tư vấn xét nghiệm không chuyên (không do cán bộ y tế cung cấp), tự xét nghiệm HIV và tư vấn xét nghiệm bạn tình/bạn chích của người nhiễm HIV.

Lần đầu tiên tại Việt Nam các tổ chức cộng đồng đã chuyển đổi vị thế từ việc đơn thuần tiếp cận và chuyển gửi khách hàng tới các cơ sở y tế để xét nghiệm HIV sang việc trực tiếp cung cấp dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng. Tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng là dịch vụ được cung cấp bên ngoài cơ sở y tế, trong bối cảnh tự nhiên ở cộng đồng như điểm nóng, quán cà phê, quán bar, cơ sở sauna, văn phòng, nơi làm việc, sinh hoạt cộng đồng và trường học,…Các tổ chức cộng đồng đã tham gia cung cấp các dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng, tự xét nghiệm HIV, và tư vấn xét nghiệm bạn tình/bạn chích của người nhiễm HIV.

Một trong những ưu điểm chính của dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng là dễ tiếp cận và thuận tiện với khách hàng. Chính vì vậy, dịch vụ này rất hiệu quả trong việc tiếp cận các nhóm khách hàng chưa bao giờ xét nghiệm HIV trước đây và những người có nguy cơ nhiễm HIV cao so với khách hàng sử dụng dịch vụ xét nghiệm HIV thông thường tại cơ sở y tế. Dịch vụ này cũng đem lại tỉ lệ kết nối dịch vụ thành công cao với xét nghiệm khẳng định chẩn đoán HIV và điều trị thuốc kháng virus (ARV). “Tôi quyết định chọn tự xét nghiệm vì nó nhanh chóng và có thể thực hiện được với sự riêng tư. Nhân viên tổ chức cộng đồng cởi mở và thân thiện. Và tôi có thể làm xét nghiệm bất cứ khi nào thuận tiện cho tôi. Thông tin được bảo mật, và tôi biết rằng khi tôi biết tình trạng của mình, tôi sẽ được nhân viên của tổ chức cộng đồng hỗ trợ". Anh N.V.T, khách hàng tự xét nghiệm HIV (quận 2, TP HCM) cho biết.

Khả năng cung cấp dịch vụ đảm bảo chất lượng cao của nhân viên xét nghiệm không chuyên. Ảnh: T.L

Khả năng cung cấp dịch vụ đảm bảo chất lượng cao

Các nhân viên tổ chức cộng đồng đã được tập huấn tiến hành cung cấp dịch vụ tư vấn xét nghiệm phân loại ban đầu cho khách hàng tại văn phòng của tổ chức cộng đồng, tại nhà hoặc tại một địa điểm riêng tư do khách hàng lựa chọn, sử dụng một sinh phẩm xét nghiệm chẩn đoán nhanh HIV bằng máu đầu ngón tay hoặc dịch miệng. Nếu kết quả xét nghiệm có phản ứng, khách hàng sẽ được tư vấn và hỗ trợ chuyển gửi đến cơ sở y tế/trung tâm tư vấn xét nghiệm HIV để làm xét nghiệm khẳng định và kết nối điều trị thuốc kháng virus. Nếu kết quả xét nghiệm không có phản ứng, khách hàng sẽ được tư vấn thực hiện các hành vi an toàn hoặc tiếp cận các dịch vụ dự phòng phù hợp (bao cao su, bơm kim tiêm, methadone, dự phòng trước phơi nhiễm) và tái xét nghiệm HIV định kỳ.

Một yếu tố quan trọng để duy trì tính bền vững của tư vấn xét nghiệm HIV không chuyên tại Việt Nam là khả năng cung cấp dịch vụ đảm bảo chất lượng cao của nhân viên xét nghiệm không chuyên. Những nhân viên xét nghiệm không chuyên đã được đánh giá có thể thực hiện và phiên giải kết quả xét nghiệm HIV chính xác như một cán bộ y tế xét nghiệm HIV chuyên nghiệp.

Theo báo cáo mới nhất của Dự án VUSTA – Dự án Quỹ Toàn cầu Phòng, chống HIV/AIDS, các tiếp cận viên thực hiện xét nghiệm nhanh đã được các Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS các tỉnh hỗ trợ tập huấn kỹ về kiến thức và kỹ năng, cùng quy trình xét nghiệm lấy máu đầu ngón tay, được giám sát quy trình thực hiện, lưu giữ kết quả phản ứng và chuyển gửi làm xét nghiệm khẳng định tại các cơ sở y tế có trách nhiệm theo đúng quy trình. Tỷ lệ người quan hệ đồng tính nam, người nghiện chích ma túy và phụ nữ bán dâm được chuyển gửi thành công đến dịch vụ xét nghiệm HIV cũng đạt vượt chỉ tiêu cam kết năm 2017. Cụ thể, năm 2017, Dự án cam kết với nhà tài trợ chuyển gửi 65% số lượng khách hàng được chăm sóc tiếp cận đến dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV. Thực tế đến hết tháng 9, trong tổng số 26.513 người quan hệ đồng tính nam được tiếp cận, chăm sóc, tỷ lệ được chuyển gửi sang dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV thành công là 66%. Tương tự, tỷ lệ chuyển gửi thành công khách hàng đến dịch vụ tư vấn, xét nghiệm HIV ở nhóm nghiện chích ma túy là 67,4% và nhóm phụ nữ bán dâm là 66,1%.

Sáng kiến thúc đẩy đạt mục tiêu 90-90-90 tại Việt Nam

Kết quả triển khai thí điểm tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng thông qua các tổ chức cộng đồng đã chứng minh rằng đây là cách tiếp cận khả thi và hiệu quả làm tăng tỷ lệ xét nghiệm HIV trong các nhóm quần thể chính có nguy cơ, đặc biệt là những người chưa bao giờ xét nghiệm tại cơ sở y tế. Nhân viên xét nghiệm không chuyên bao gồm cả nhân viên tổ chức cộng đồng có khả năng cung cấp dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV có chất lượng, chính xác và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Người tự xét nghiệm có thể hoàn toàn thực hiện một xét nghiệm HIV bằng sinh phẩm chẩn đoán nhanh dùng máu đầu ngón tay hoặc dịch miệng và phiên giải đúng kết quả xét nghiệm của họ. Với tỷ lệ xét nghiệm HIV dương tính cao hơn so với xét nghiệm thông thường và kết nối dịch vụ thành công với điều trị ARV, tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng đã chứng tỏ là sáng kiến quan trọng góp phần thúc đẩy nhanh việc đạt được mục tiêu 90-90-90 tại Việt Nam.

Bộ Y tế Việt Nam đã đưa tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng vào đề xuất xin tài trợ từ Quỹ Toàn cầu Phòng Chống AIDS, Lao và Sốt rét giai đoạn 2018 -2020 nhằm tăng nguồn lực để triển khai mở rộng dịch vụ hiệu quả này. Bộ Y tế cũng đã xây dựng Hướng dẫn quốc gia về tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng hỗ trợ cho việc triển khai mở rộng dịch vụ này trong phạm vi cả nước. Các nỗ lực vận động chính sách nhằm duy trì tính bền vững của dịch vụ tư vấn xét nghiệm HIV tại cộng đồng bao gồm cả việc đảm bảo thị trường cung ứng sinh phẩm xét nghiệm nhanh HIV phù hợp và cung cấp dịch vụ có chất lượng tại Việt Nam cũng đã và đang được thực hiện.

Hà Anh