Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Nên miễn phí khởi kiện

 

Đây là câu mà nhiều đại biểu ở Thường vụ Quốc hội nói khi đề cập đến các thiệt thòi mà người tiêu dùng gặp phải khi mua phải hàng hóa không đảm bảo chất lượng, hoặc gây nguy hiểm cho chính họ. Khi có tranh chấp, người tiêu dùng luôn yếu thế hơn so với nhà sản xuất hoặc đơn vị bán ra sản phẩm.

 

Sự "yếu" ấy xuất phát từ thực trạng công tác bảo vệ người tiêu dùng tại Việt Nam chưa tốt. Các vụ vi phạm quyền lợi người tiêu dùng có xu hướng ngày càng gia tăng, cả về số lượng và mức độ. Hàng loạt các vụ vi phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích của người tiêu dùng được phát hiện như vụ xăng pha aceton, vụ nước tương nhiễm chất 3-MCPD, vụ gian lận xăng dầu hay gần đây nhất là việc phát hiện hàng loạt các cơ sở kinh doanh mỡ động vật không rõ nguồn gốc xuất xứ... Những vụ việc này đã gây thiệt hại không chỉ về tài sản mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe thậm chí là tính mạng của người tiêu dùng.

 

Người tiêu dùng luôn bị thiệt thòi khi có tranh chấp xảy ra. (Ảnh: CH)

 

Thống kê của Bệnh viện K cho thấy, mỗi năm Việt Nam có khoảng 77.457 ca mới mắc bệnh ung thư, trong đó 80% là do môi trường sống và chỉ có khoảng 5% là do gen di truyền. Một thống kê khác cũng rất đáng chú ý là, từ năm 2004 đến năm 2008 cả nước có 1.634 vụ ngộ độc thực phẩm với 23.894 người bị mắc và 321 người tử vong.

 

Theo khảo sát của Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, tại một số điểm bán xăng dầu, sai số đo lường bình quân khoảng 5%. Với mức tiêu thụ xăng dầu hiện nay số tiền mà người tiêu dùng bị thiệt hại lên tới hàng ngàn tỷ đồng. Theo kết quả tổng kiểm tra mới đây của Bộ Khoa học và Công nghệ, khoảng 28% cơ sở kinh doanh sai phạm về đo lường (có nơi sai số gần 10%), 17% vi phạm về chất lượng.

 

Những con số trên chỉ phản ánh được phần nào thực trạng xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng. Do vậy, có thể nói rằng người tiêu dùng Việt Nam đang phải sống trong một môi trường không an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp bị vi phạm nghiêm trọng. Trong khi đó, các quy định của pháp luật hiện hành còn nhiều bất cập, gây khó khăn cho quá trình phát hiện và xử lý các vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng.

 

 

Khi xây dựng luật, cơ quan soạn thảo cho rằng "Người tiêu dùng và tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tham gia vụ án dân sự về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được miễn tạm ứng án phí, lệ phí toà án. Ngoài ra, họ còn được tính các chi phí như thuê luật sư, chi phí ăn, ở, đi lại và chi phí giám định... để yêu cầu bồi thường thiệt hại".

 

Tuy nhiên, nhiều đại biểu đã cho rằng không nên bắt người tiêu dùng phải chịu các chi phí khi khởi kiện đòi quyền lợi do mua phải hàng hóa không tốt. Dự thảo Luật chỉ nói "miễn tạm ứng" chứ không phải là "miễn phí". Điều đó, sẽ hạn chế số lượng người tự lên tiếng bảo vệ mình. Thêm nữa, thực tế trên thế giới, người tiêu dùng cần bàn tay bảo vệ của Nhà nước.

 

Đại biểu Trương Thị Mai, Chủ nhiệm Uỷ ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng cần quy định vai trò quản lý nhà nước trong dự thảo Luật. "Nhiều lĩnh vực, mặt hàng, bản thân người tiêu dùng không thể tự bảo vệ được mình mà phải cần tới bàn tay can thiệp của Nhà nước", bà Mai nói. Cùng quan điểm này với bà Mai còn có nhiều đại biểu khác và họ còn cho rằng nên bổ sung quy định giao cho một cơ quan nhà nước có đủ khả năng, thẩm quyền điều tra chứng minh thiệt hại và khởi kiện nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

 

Mặc dù cần thiết phải có sự can thiệp của nhà nước, nhưng bản thân người tiêu dùng phải tự bảo vệ mình trước. Dự thảo Luật chưa thể hiện rõ ý này, nên theo đại biểu Lê Quang Bình, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội thì dự thảo Luật cần quy định khuyến khích người tiêu dùng tự bảo vệ mình.

 

Dự thảo Luật này sẽ được trình Quốc hội trong phiên họp toàn thể vào tháng 5/2010.

 

Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam sẽ được trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 5 tới. Phiên thảo luận hôm 17/4 của Thường vụ Quốc hội cho thấy, đây là dự án quy mô lớn, với tổng mức đầu tư trên 55 tỷ USD. Dự kiến, năm 2020 sẽ đi vào khai thác đoạn Hà Nội-Vinh; TP.Hồ Chí Minh-Nha Trang.   Năm 2035 sẽ khai thác toàn tuyến. Năng lực vận tải là 534.000 hành khách/ngày, tương đương 195 triệu hành khách/ năm. Tốc độ hành trình tối đa là 300km/h, qua 25 ga.