Một thời vàng và máu

Dấu vết khai thác vàng sa khoáng tại hang Kịt. Ảnh: G.L

Gần đây, "vương quốc" suy tàn của tên tướng cướp trẻ, có học thức, giàu có, nhưng nổi tiếng ngông cuồng và hung bạo này rục rịch sự trở lại của dân đào vàng, gây bất ổn an ninh xã hội, khiến cơ quan chức năng huyện Bá Thước và tỉnh Thanh Hóa phải khẩn trương vào cuộc. Chúng tôi thâm nhập bãi vàng hang Kịt, để có một cái nhìn cận cảnh.

Trả giá bằng mạng sống

Năm 1988, trong một lần lê lết chăn dê trong khu rừng Kịt Toong Hoong, một người chăn dê của huyện Tân Lạc (tỉnh Hà Sơn Bình cũ) phát hiện trên bộ quần áo của mình lấm tấm sắc vàng, nhìn kĩ thì là mạt vàng sa khoáng. Sự kiện người chăn dê bỗng đổi đời, bốc được hàng vốc vàng tại bãi Kịt, khiến dòng người tứ xứ rầm rộ đổ về đây tìm may mắn.

Theo những người trong cuộc, thời ấy đường sá khó khăn, họ phải ngồi trên thùng xe tải suốt nhiều ngày từ thị xã Thanh Hóa để đến Bá Thước, rồi chống gậy ròng rã cuốc bộ suốt nhiều ngày nữa để vào bãi Kịt. Cả ngàn người tranh giành, cướp bóc hỗn loạn từng miếng ăn, từng vỉa vàng suốt một năm trời. Cảnh hỗn loạn chỉ chấm dứt khi bãi vàng xuất hiện trở lại băng nhóm của một thanh niên 24 tuổi, dáng thư sinh, mái tóc từng sợi đen sợi trắng xen kẽ xưng danh là Hiền "đầu bạc", vừa trốn khỏi trại giam. Liên tiếp lấy "số" bằng những vụ trấn cướp kinh hoàng bằng súng AK cán cụt cưa nòng và lựu đạn, bãi vàng hang Kịt nhanh chóng nằm trong tay của Hiền.

Lực lượng chức năng truy quét vàng tặc tại cửa hang Công Cộng ngày 13/7 vừa qua.

Tôi có dịp tiếp xúc với một người vốn là dân “anh chị" trong "vương quốc" của Hiền "đầu bạc" thời ấy, tên là Nguyễn Văn H (SN 1970, quê ở huyện Cẩm Thủy), nhưng hiện đang sinh sống tại thị trấn Cành Nàng (Bá Thước). H là em họ của Hiền, chưa tròn 19 tuổi đã theo chân các anh vào bãi Kịt làm mưa làm gió. Bên ấm chè nhạt, H kể oang oang: "Chúng tôi cai quản hết cả bãi vàng, cho ai vào hang nào, ai không được vào; được vào thì nộp về bao nhiêu. Hang Công Cộng, hang Bương, hang Đỏ, hang Cơm, hang Chuột, hang Nước..., mỗi hang đều có giá vào nhất định. Lần trúng vỉa lớn nhất của tôi là 80 cây vàng, tại hang Cơm. Mười chín, hai mươi tuổi, nhưng lúc nhiều nhất trong tay tôi có chừng 500 cây vàng. Nhưng nói thật, ngồi trên đống vàng nhưng có lúc, kể cả anh Hiền "đầu bạc" và đám "sĩ quan" chúng tôi cũng phải ăn mì trừ bữa hàng tuần đến phát ngán. Đó là lúc nước mưa ngập trắng bãi vàng, nguồn lương thực dự trữ đã cạn, dân bản không đem hàng vào bán được". Phu vàng không xuống hang được, cũng chẳng biết đi đâu, nằm đói vêu vao. Lúc nắng lên, cả đoàn người bộ dạng mệt mỏi, cáu bẩn, nhàu nhĩ từ trong rừng thâm u lũ lượt kéo nhau ra bãi Chợ tắm nắng cho khỏi "cớm".

Hố nước trước cửa hang Công Cộng, nơi xảy ra vụ giết người kinh hoàng của Hiền "đầu bạc" năm 1990.

Đem câu chuyện "vàng tặc" đã âm thầm trở lại bãi Kịt đến trao đổi với ông Nguyễn Văn Quy, Chủ tịch UBND huyện Bá Thước. Ông thừa nhận đã biết tình trạng các đối tượng lén lút khai thác trộm vàng sa khoáng tại bãi vàng hang Kịt và đã có những phương án đấu tranh cụ thể như truy quét, đốt lán, tịch thu, phá dỡ thiết bị hỗ trợ khai thác vàng. Nhưng ông cũng thừa nhận, hễ lực lượng chức năng rút đi, thì các đối tượng lại lén lút hoạt động trở lại. Huyện vẫn đang tìm phương án tối ưu để xóa sổ tận gốc nạn khai thác trái phép vàng sa khoáng trên địa bàn, trong thời gian gần nhất.

Ông Cao Văn Cường- Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, đơn vị quản lý khu vực Kịt (vùng lõi của khu bảo tồn) cho biết thêm: "Trước thực trạng này, chúng tôi phối hợp với quân đội, công an, kiểm lâm, dân phòng đã mở nhiều đợt truy quét, đưa các đối tượng ra khỏi bãi Kịt, đốt các lán trại, lấp các cửa hang. Từ năm 1999, khi chúng tôi được giao quản lý bãi vàng hang Kịt, tình trạng đã lắng dịu rất nhiều, không có tình trạng khai thác vàng phức tạp như xưa trên địa bàn. Gần đây, chỉ một chút mất cảnh giác, vàng tặc đã âm thầm trở lại, khiến chúng tôi mất ăn mất ngủ".