Mức sinh tại Cần Thơ xuống thấp: Khi người trẻ 'ngại' sinh con và lời giải chính sách

"Sợ sinh rồi không lo nổi"

Ở tuổi 30, chị Trần Thị Phương Nhi, xã Trường Long Tây, TP Cần Thơ (tỉnh Hậu Giang cũ) từng nằm trong nhóm người trẻ chần chừ trước hôn nhân và sinh con. Áp lực công việc, mưu sinh và nỗi lo kinh tế khiến chị nhiều lần gác lại kế hoạch lập gia đình, dù không phải không muốn làm mẹ. " Không phải chúng em không muốn sinh con, mà sợ sinh rồi không lo nổi ", chị Nhi nói.

Bước ngoặt đến khi chị tham gia sinh hoạt tại câu lạc bộ “mô hình xã sinh đủ 2 con trước 35 tuổi” ở địa phương. Tại đây, những thông tin về lợi ích sinh con sớm, chính sách hỗ trợ y tế, khen thưởng của chính quyền được truyền đạt cụ thể, gắn với từng trường hợp. Chị kết hôn, sinh con đầu lòng, sau đó sinh con thứ hai trước 35 tuổi.

Phương Nhi là một trong số những bạn trẻ đã kịp sinh đủ 2 con trước tuổi 35. Xung quanh chị, còn nhiều bạn bè và những người cùng lứa tuổi vẫn chưa kết hôn, hoặc kết hôn rồi vẫn chần chừ chưa muốn sinh con. Đây là thực trạng nói chung của nhiều bạn trẻ trên địa bàn phường Trường Long Tây và cũng là thực trạng chung của Cần Thơ cũng như các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long.

Bà Võ Thị Hoàng Loan, Chi cục trưởng Chi cục Dân số - Xã hội thành phố Cần Thơ cho biết: Sau ngày 1/7/2025, thành phố Cần Thơ bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô dân số hơn 3,2 triệu người sau khi sáp nhập địa bàn 3 tỉnh, thành: Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng. Tuy nhiên, đằng sau sự mở rộng về tầm vóc là một thực trạng đáng lo ngại: Mức sinh trung bình toàn thành phố hiện chỉ đạt khoảng 1,56 con/phụ nữ, riêng khu vực nội thành cũ chỉ ở mức 1,45 con - thấp hơn rất nhiều so với mức sinh thay thế (2,1 con). 

"Điều này không chỉ là lựa chọn cá nhân mà đã trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của địa phương trong tương lai" - bà Võ Thị Hoàng Loan chia sẻ. 

Những rào cản hữu hình và vô hình

Thực trạng người trẻ ngại sinh con có thể thấy đến từ rào cản mọi người đều thấy rõ nhất như chia sẻ của chị Phương Nhi nói trên là vấn đề kinh tế. 

Nhiều bạn trẻ làm công nhân phải đi thuê nhà, muốn phấn đấu kiếm tiền rồi mới tính đến chuyện kết hôn. Người kết hôn rồi thì lại lo lắng không có tiền mua nhà ở nên cũng không dám sinh con, vì sinh xong "không có ai trông con cho để đi làm", rồi "còn tiền sữa, tiền bỉm, tiền thuốc, tiền ăn, tiền học... cho con" - bạn Bích Liên, 26 tuổi nói.

Nói thêm về thực trạng này, ông Nguyễn Văn Hùng - Bí thư Chi bộ kiêm tình nguyện viên dân số tại ấp Trường Thắng, xã Trường Long Tây, thành phố Cần Thơ chia sẻ: "Nhiều cháu còn trẻ muốn có sự nghiệp, việc làm, có tiền rồi mới xây dựng gia đình. Nhiều cháu lập gia đình rồi chưa muốn sinh con ngay, có những cặp đôi sinh được 1 con rồi thì không muốn sinh thêm con thứ hai vì sợ vất vả và khó khăn về tài chính".  

Bà Cao Thị Phương Trang, Quyền Trưởng trạm Y tế xã Trường Long Tây cho hay: Bên cạnh việc các bạn trẻ chần chừ chưa muốn sinh con vì điều kiện kinh tế, công ăn việc làm thì vẫn có những hủ tục như việc cha mẹ bắt chọn tuổi "đẹp" mới cho sinh con để "gia đình dễ làm ăn", khá giả hơn. Điều đó vô hình trung khiến nhiều bạn trẻ lỡ mất "độ tuổi vàng" để sinh con, khó đảm bảo sức khỏe cho cả mẹ và bé.

Khuyến sinh: Cần giải pháp đồng bộ và toàn diện

Bà Võ Thị Hoàng Loan cho biết: Để tháo gỡ những nút thắt này, ngay sau khi sáp nhập và hoàn thiện bộ máy nhân sự, Chi cục Dân số - Xã hội thành phố Cần Thơ đã bắt tay vào cuộc ngay với tinh thần quyết liệt. Việc đầu tiên là Chi cục đã đưa ứng dụng di động vào hoạt động, cho phép các cộng tác viên nhập liệu trực tiếp trên điện thoại và cập nhật mọi biến động về dân số theo thời gian thực.

Bà Võ Thị Hoàng Loan khẳng định, bước đi đột phá về công nghệ này không chỉ dừng lại ở mặt kỹ thuật mà nó trực tiếp giải quyết "nỗi lo" của người dân. Cụ thể: Dữ liệu chính xác giúp ngành y tế dự báo đúng nhu cầu hạ tầng, nơi nào cần thêm nhà trẻ, nơi nào thiếu vaccine, từ đó điều phối nguồn lực kịp thời, giúp các cặp vợ chồng trẻ yên tâm rằng con cái họ sẽ được chăm sóc trong một điều kiện tốt nhất.

Các hoạt động cụ thể đang được triển khai mạnh mẽ tại Cần Thơ như: Khám sức khỏe tiền hôn nhân; khám sức khoẻ định kỳ, đẩy mạnh phòng chống suy dinh dưỡng, chăm sóc cho phụ nữ mang thai và 1.000 ngày đầu đời của trẻ; đẩy mạnh sàng lọc trước sinh và sơ sinh cho bà mẹ và bé. 

Theo ước tính, năm 2025 tỉ lệ sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh (Down, Edward, Patu, Thalassemia) và sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh (suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, tim bẩm sinh) ở Cần Thơ đều vượt chỉ tiêu với tỷ lệ đạt 109,1% và 107,1%. Tỉ lệ trẻ sàng lọc sơ sinh có nguy cơ cao được vận động sàng lọc, chẩn đoán bệnh và quản lý đạt 100% chỉ tiêu của năm 2025. 

Tỉ lệ khám sức khỏe trước hôn nhân, tỉ lệ phụ nữ có chồng trong độ tuổi sinh sản được khám phụ khoa, tỉ lệ hiện đang sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại,... đều đạt và vượt. 

Theo bà Võ Thị Hoàng Loan, để nâng được mức sinh lên cũng như triển khai công tác dân số góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương cần có một giải pháp toàn diện và đồng bộ với sự chung tay của cả hệ thống chính trị của Cần Thơ. 

Ngay sau sáp nhập địa chính 3 tỉnh Cần Thơ - Hậu Giang - Sóc Trăng thành Thành phố Cần Thơ, Chi cục Dân số - Xã hội Thành phố đã tham mưu Sở Y tế trình Thường trực UBND Thành phố các quyết định, kế hoạch thực hiện công tác dân số và trẻ em trên địa bàn; hoàn thiện các văn bản có liên quan đến việc tham mưu xây dựng Nghị quyết lĩnh vực Dân số - Xã hội để trình cấp có thẩm quyền. 

Thành phố cũng đang nỗ lực hoàn thiện các chính sách đặc thù nhằm khuyến khích mức sinh. Các nghị quyết về khen thưởng, hỗ trợ tài chính cho những cặp vợ chồng sinh đủ hai con trước tuổi 35 đang được tham mưu quyết liệt. 

Hướng tới năm 2026, ngành dân số thành phố Cần Thơ đã xây dựng một lộ trình toàn diện hơn để tiếp tục cải thiện mức sinh thay thế. Trọng tâm của năm tới sẽ là việc chuẩn hóa dữ liệu dân số sau sáp nhập và mở rộng các chính sách hỗ trợ trực tiếp. Thành phố dự kiến sẽ tăng cường đầu tư vào mạng lưới y tế kỹ thuật cao và hệ thống nhà trẻ, mẫu giáo tại các khu công nghiệp để giải phóng sức lao động, giảm bớt áp lực nuôi dạy con cái cho các cặp vợ chồng trẻ.

Bà Võ Thị Hoàng Loan kỳ vọng rằng vào năm 2026, các chính sách khen thưởng sinh đủ hai con sẽ không chỉ là hỗ trợ tài chính một lần mà hướng tới các gói phúc lợi dài hạn về giáo dục và y tế. Đồng thời, chương trình "Tầm soát trước sinh và sơ sinh" diện rộng trên toàn bộ 103 đơn vị hành chính cấp phường, xã mới sẽ được đẩy mạnh, hướng tới mục tiêu mọi trẻ em sinh ra đều được bảo vệ sức khỏe ngay từ đầu.

Nhân rộng những mô hình "tiếp sức" cho người trẻ yên tâm lập gia đình

Tại Cần Thơ, công tác dân số không còn là việc riêng của ngành y tế mà đã trở thành cuộc vận động sâu rộng với sự tham gia quyết liệt của các sở, ban, ngành, đặc biệt là sự đồng hành của Mặt trận Tổ quốc, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên CSHCM...

Theo bà Hoàng Loan, điểm mạnh của Cần Thơ trong việc thực hiện giải pháp khuyến khích sinh con là các mô hình đang được triển khai tốt, với nòng cốt đã thực hiện từ tỉnh Hậu Giang cũ: Đó là mô hình các CLB "Khoẻ mẹ, khỏe con, gia đình hạnh phúc", CLB “Nam, nữ thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, sinh đủ 02 con trước 35 tuổi”; Câu lạc bộ hẹn hò - Tiến đến hôn nhân, CLB "Truyền thông, vận động Đoàn viên thực hiện kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ 02 con trước 35 tuổi"... Đặc biệt là các mô hình đang được Hội Phụ nữ Thành phố triển khai. 

Bà Nguyễn Thị Thùy Linh - Chủ tịch Hội LHPN Thành phố cho biết, Hội đã phối hợp chặt chẽ với ngành Dân số để triển khai các mô hình như "Nam giới đồng hành" nhằm khuyến khích người chồng chia sẻ gánh nặng gia đình, giúp phụ nữ giải tỏa áp lực tâm lý để tự tin sinh đủ con. Các câu lạc bộ "Khỏe mẹ, khỏe con, gia đình hạnh phúc" còn hướng dẫn kỹ lưỡng cho hội viên về các mốc sàng lọc trước sinh, giúp nâng cao chất lượng giống nòi ngay từ trong bụng mẹ. 

Hội đã tuyên truyền, truyền thông tại cộng đồng, xây dựng mô hình Gia đình "5 không, 3 sạch" mô hình CLB nam giới đồng hành cùng sự tiến bộ của chị em nhằm phát huy vai trò của người chồng, người cha; tuyên truyền người dân về giá trị việc duy trì nòi giống, sinh con có chất lượng.

Bà Nguyễn Thị Thùy Linh cũng tự hào khoe về mô hình CLB "Ba sinh, hai không". "Ba sinh" là: Sinh con không mắc dị tật bẩm sinh, sinh đủ 2 con (trước 35 tuổi), khoảng cách giữa các lần sinh an toàn. "Hai không" là: Không phân biệt giới, không lựa chọn giới tính thai nhi. "Hiện chúng tôi có 75 CLB "Khỏe mẹ, khỏe con, gia đình hạnh phúc" và 75 CLB "Ba sinh, hai không" ở Hậu Giang cũ và sẽ nhân rộng 2 mô hình này ở Cần Thơ trong năm tới.

Tại các quận, huyện thí điểm, tỷ lệ phụ nữ sinh con thứ hai trước tuổi 35 đã có sự cải thiện nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Ý thức của giới trẻ về "độ tuổi vàng" sinh sản cũng rõ nét hơn thông qua số lượng thanh niên chủ động đăng ký tham gia các lớp tư vấn tiền hôn nhân tăng lên.

Hành trình nâng cao mức sinh và chất lượng dân số tại TP. Cần Thơ không thể thành công trong ngày một ngày hai, nhưng những tín hiệu lạc quan từ các mô hình thí điểm như CLB "Ba sinh, hai không" hay CLB "Khỏe mẹ, khỏe con, gia đình hạnh phúc"... đã cho thấy hướng đi đúng đắn. Khi gánh nặng kinh tế được sẻ chia bởi chính sách, áp lực tâm lý được giải tỏa bởi sự đồng hành của bạn đời và cộng đồng, việc sinh con sẽ không còn là "gánh nặng" mà trở thành niềm hạnh phúc trọn vẹn. Việc khuyến khích người trẻ sinh đủ hai con trước tuổi 35 không chỉ là mục tiêu dân số, mà chính là sự chuẩn bị căn cơ cho một nguồn nhân lực trẻ, khỏe mạnh và bền vững cho Cần Thơ trong giai đoạn phát triển mới.

 Hà Thư