Nâng cao chất lượng giống nòi, bước đi lâu dài của ngành Dân số

Lấy mẫu máu gót chân để sàng lọc sơ sinh cho trẻ ở Tân Sơn, Phú Thọ. Ảnh: H.Quân

Tầm soát, giảm tối đa dị tật bẩm sinh

Một trong số những biện pháp giúp kiểm soát bệnh tật, giảm thiểu rủi ro cho bà mẹ và thai nhi là thực hiện khám thai định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa và sàng lọc trước sinh.

Trên thực tế hiện nay, bên cạnh nhóm được tiếp cận với dịch vụ cơ bản thường xuyên về chăm sóc SKSS/ KHHGĐ thì vẫn còn nhiều người có tư tưởng chủ quan hoặc chưa có điều kiện tiếp cận với các kiến thức về chăm sóc SKSS/ KHHGĐ.

Tình trạng không đến trạm y tế theo dõi sự phát triển của thai nhi trong suốt thai kỳ vẫn xảy ra ở một số vùng khó khăn ở nước ta. Đây là lý do khiến tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh vẫn ở mức cao. Ước tính tỷ lệ tử vong mẹ trong quá trình mang thai, vượt cạn ở nước ta vẫn ở mức 65 ca/100.000 ca sinh sống. Tiền sản giật là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở sản phụ. Bên cạnh đó, rất nhiều trẻ sơ sinh không có cơ hội sống do mắc dị tật bẩm sinh mà không được phát hiện, can thiệp trước đó.

Cho đến nay, dù chưa có nghiên cứu toàn diện về dị tật bẩm sinh, nhưng ước tính tỷ lệ trẻ mắc bệnh trên ở nước ta khoảng 1,5 - 2% số trẻ sinh ra. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi năm có từ 22.000 - 30.000 trẻ mắc bệnh từ trong bụng mẹ. Trong số bệnh bẩm sinh, phổ biến nhất là các bệnh Down, hội chứng Ewards, dị tật ống thần kinh, suy giáp, thiếu men G6PD, tăng sản tuyến thượng thận, tan máu bẩm sinh (Thalassemia) thể nặng và các bệnh lý di truyền, dị tật khác.

Tình trạng tật, bệnh ở thai nhi và trẻ sơ sinh ở Việt Nam bắt nguồn từ các nguyên nhân chủ yếu như sai lệch di truyền; trong quá trình mang thai, bà mẹ tiếp xúc môi trường độc hại như hóa chất, khí thải công nghiệp; phụ nữ mang thai uống thuốc chống chỉ định trong 3 tháng đầu của thai kỳ hoặc bà mẹ mắc các bệnh nhiễm trùng trong thời kỳ mang thai.

Theo các bác sĩ chuyên khoa, việc sàng lọc trước sinh (SLTS) - các bà mẹ khám định kỳ, siêu âm, xét nghiệm trong thời kỳ mang thai - sẽ giúp các cặp vợ chồng biết chính xác 80 – 90% thai nhi của mình khỏe mạnh hay có vấn đề gì bất thường. Sàng lọc sơ sinh (SLSS) - lấy máu gót chân trẻ 48 giờ sau sinh, nhằm phát hiện các bệnh suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh… SLTS&SS sẽ giúp ngành Y tế can thiệp sớm, hạn chế tối đa dị tật từ trong bụng mẹ và giúp trẻ sinh ra phát triển bình thường.

Nâng cao chất lượng tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân

So với những năm trước đây, các thai phụ chỉ được thăm khám bằng các biện pháp đơn giản thì hiện nay, nhờ sự tiến bộ của y học, nhất là từ khi triển khai Đề án Tầm soát phát hiện một số bệnh, tật bẩm sinh thông qua SLTS&SS do Tổng cục DS - KHHGĐ, Bộ Y tế triển khai thực hiện trên phạm vi cả nước. Nhờ phương pháp này, các bác sĩ sẽ tư vấn với cha mẹ và đưa ra can thiệp sớm, hạn chế thấp nhất dị tật từ trong bụng mẹ và giúp trẻ sinh ra phát triển bình thường.

Hiện nay, tại tuyến Trung ương, các thai phụ có thể đến 6 trung tâm sàng lọc gồm Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Bệnh viện Từ Dũ TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Y Dược Huế, Bệnh viện Phụ sản TP Cần Thơ, Bệnh viện Nhi Trung ương, Trung tâm Sàng lọc trước sinh và sơ sinh tỉnh Nghệ An để được cung cấp các dịch vụ cần thiết cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh. Tại các tuyến quận, huyện, thai phụ có thể đến Trung tâm DS - KHHGĐ để được tư vấn, khám sàng lọc trước sinh, phát hiện sớm những bất thường hay dị tật thai nhi.

Mục tiêu mà ngành Y tế đặt ra trong việc tầm soát, chẩn đoán sớm bệnh, tật trước sinh và sơ sinh đến năm 2030 là 70% phụ nữ mang thai được tầm soát ít nhất 4 loại bệnh, tật bẩm sinh phổ biến nhất, 90% trẻ sơ sinh được tầm soát ít nhất 5 bệnh bẩm sinh phổ biến nhất.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến, nhiệm vụ cấp thiết của Tổng cục DS-KHHGĐ là nâng cao chất lượng tư vấn và khám sức khỏe trước hôn nhân, đa dạng các loại hình cung cấp dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho vị thành niên, thanh niên; giảm thiểu tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết ở vùng sâu, vùng xa vùng khó khăn và nhất là trong địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Thứ trưởng cũng nhấn mạnh: Việc thực hiện SLTS&SS không chỉ là chuyện cá nhân của gia đình nào mà chính là bước đi lâu dài của ngành Dân số nói riêng và cả xã hội nói chung vì mục tiêu cải thiện, nâng cao chất lượng giống nòi và sự phồn vinh của xã hội hướng tới một tương lai hạn chế đến mức thấp nhất người khuyết tật do các bệnh bẩm sinh gây ra.

Mai Việt