Nghệ nhân mù và nghiệp “nhả tơ”

Tuổi mới ngoại lục tuần, nhưng hơn nửa cuộc đời của người nghệ nhân khiếm thị Trần Đức Chinh đã gắn bó với nghiệp hát văn và những nhạc cụ dân tộc. Đời ông là câu chuyện xúc động lòng người về một nghệ sĩ tài hoa vượt lên số phận nghiệt ngã.

 

Là con trai thứ ba trong một gia đình nông dân xã Cộng Lạc, Tứ Kỳ, Hải Dương, năm lên sáu tuổi, đôi mắt cậu bé Trần Đức Chinh mờ dần và đến năm lên tám tuổi thì ánh sáng qua đôi mắt cậu tắt hẳn. Thương con trai, muốn tìm cho con niềm vui để quên đi nỗi bất hạnh và cũng là có được một nghề để mưu sinh, gia đình Chinh gửi cậu đến ông Ngô Văn Tiến - một nghệ nhân đàn nhị, đàn bầu trong xã Cộng Lạc. Khi gặp Chinh, người thầy phát hiện cậu bé mù có niềm đam mê và khả năng đặc biệt với âm nhạc dân tộc. Chỉ sau 3 tuần truyền nghề, ông Tiến “cạn vốn” và đành bảo Chinh: “Cháu về đi, ta hết bài để dạy cháu rồi”.

 

Thầy Chinh say sưa với “Tình hương quê” của tác giả Thao Giang.

 

Về nhà tự học thêm 2 năm, lên mười tuổi, Trần Đức Chinh được xã Cộng Lạc gửi đi học lớp dạy hát chèo của huyện Tứ Kỳ, rồi huyện lại giới thiệu Chinh lên tỉnh học hát chầu văn, ca trù, đàn nhị, nguyệt, sáo, bầu và thập lục. Khi trường Sân khấu Điện ảnh sơ tán về Hưng Yên trong những năm kháng chiến chống Mỹ, Đức Chinh được tỉnh Hải Dương gửi sang học thêm 2 năm nâng cao về âm nhạc truyền thống.

 

 

Dù đôi mắt không nhìn thấy gì, song Đức Chinh lại có khả năng cảm thụ âm nhạc thiên phú. Khi nghe các thầy chơi nhạc, cậu thuộc ngay nốt nhạc và nhanh chóng ghi lại bằng chữ nổi braille.

 

Suốt nửa đời người gắn bó với nghệ thuật dân tộc cùng việc tận tụy dạy dỗ lớp con cháu gìn giữ văn hóa cổ truyền. Đến cuối chặng đường, người nghệ nhân mù Trần Đức Chinh vẫn tiếp tục nghiệp xưa như một kiếp tằm đã trót vương tơ.

Sau thời gian dài khổ luyện, năm 24 tuổi, Đức Chinh được Ty Văn hoá Hải Dương (cũ) và Phòng Văn hoá huyện Tứ Kỳ mời về cộng tác để giảng dạy đàn nhị, đàn nguyệt, hát chèo... cho các nhạc công từ các xã, huyện trên địa bàn tỉnh. Nối gót các nghệ nhân già, Trần Đức Chinh đã dốc tâm sức dạy các học viên. Không chỉ truyền những ngón nghề, những kiến thức nhạc lý cơ bản, Đức Chinh còn gửi gắm cảm xúc âm nhạc trong mỗi bài hát cho các học trò. Với mỗi trò, Đức Chinh cũng có những phương pháp dạy riêng, bởi khả năng cảm thụ âm nhạc của mỗi người khá khác nhau. Phát hiện trò nào có năng khiếu vượt trội, thầy Chinh động viên rồi trực tiếp đưa các trò thi vào các trường chuyên nghiệp của tỉnh và Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc quốc gia).

 

Tài năng, lòng đam mê, đức độ, sự truyền nghề nhiệt tình của thầy Trần Đức Chinh đồn xa. Nhiều gia đình đã gửi con tới nhà người nghệ nhân khiếm thị xin học nghệ. Và sau này, nhiều người trong số đó đã trở thành những nhạc công nổi tiếng như nghệ sĩ Trần Đức Thu, Ngô Hồng Quang, Trần Văn Xâm, Thuý Mơ, Văn Toán... Trong đó, Trần Văn Xâm là con trai út của thầy Chinh, anh hiện là giảng viên Trường cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật Hà Nội, kiêm nghệ sĩ chơi đàn nhị, bầu, nguyệt, kní. Còn Ngô Hồng Quang là cháu nội của cụ Ngô Văn Tiến - người thầy đầu tiên của thầy Chinh khi xưa. Anh Quang đang là giảng viên kiêm nghệ sĩ chơi đàn nhị và hiện đang du học tại Hà Lan, chuyên ngành sáng tác âm nhạc dân tộc. “Tôi không có may mắn được ông nội dạy những ngón đàn điêu luyện, nhưng tôi có phúc phận được chính học trò giỏi nhất của ông chỉ dạy. Thầy Chinh là người thầy đầu tiên đã hướng tôi tới sự nghiệp này”- Quang thổ lộ.

 

“Cứ vào dịp Tết hằng năm, các học trò xa gần, dù già hay trẻ lại tập trung đông vui ở nhà tôi. Thầy trò gặp gỡ, thăm hỏi và động viên nhau cùng cố gắng. Xúc động lắm. Càng thấy gắn bó với nghiệp của mình hơn” - Người nghệ nhân mù nở nụ cười đôn hậu.