Nghệ sĩ Doãn Hoàng Kiên: Chấp nhận làm... “cu-li nghệ thuật”

Doãn Hoàng Kiên chuẩn bị cho tác phẩm sắp đặt của mình. Ảnh: TL

 

Từng được giới chuyên môn đánh giá là một trong những diễn viên có tài năng diễn xuất, thể hiện được chiều sâu nội tâm của nhân vật, Doãn Hoàng Kiên đã “đóng đinh” với hình tượng đàn ông trung trực, vạm vỡ, lôi cuốn bên cạnh những bóng hồng của điện ảnh Việt Nam như: Việt Trinh, Khánh Huyền, Hồ Ngọc Hà qua hàng loạt phim: “Khách ở quê ra”, “Chiến dịch trái tim bên phải”, “Những người trẻ tuổi”; “Người sót lại của rừng cười”, “Vua bãi rác”... Nhìn cách vào vai rất tài tử của anh trên màn ảnh, ít người ngờ rằng anh có xuất thân là diễn viên xiếc, từng tham gia biểu diễn trên toàn quốc và các nước như: Nga, Pháp, Nhật Bản, Thái Lan, Lào...

Là con trai độc nhất của nam nghệ sĩ Doãn Ngọc Anh, người từng nổi danh trong gánh xiếc của cụ Tạ Duy Hiển thời trước giải phóng Thủ đô 1954, năm 13 tuổi Doãn Hoàng Kiên đã vào trường xiếc, bắt đầu diễn từ năm 18 tuổi. Anh từng ẵm Giải đặc biệt Liên hoan xiếc Quốc tế lần thứ 16 (Mondial Du Cirque de Main) tại Paris, Pháp năm 1993. Nhưng rồi câu nói truyền đời “sinh nghề, tử nghiệp” đã vận vào Doãn Hoàng Kiên như là định mệnh. Một lần, trong khi chuẩn bị sân khấu để diễn ở Cao Bằng năm 1994, người nghệ sĩ từng thành thục với các tiết mục “thăng bằng kiếm trên thang”, “tung hứng tập thể”... đã bị ngã từ độ cao gần 10m xuống đất. Đang tung tẩy đi biểu diễn khắp nơi, anh bỗng chốc phải nằm một chỗ dưỡng thương với cánh tay trái đến bây giờ vẫn còn đầy sẹo.

“Chính trong thời gian ấy, tôi bắt đầu hình dung ra những giới hạn của con người. Cuộc sống vốn hữu hạn, thế nhưng con người còn bị giới hạn và tự giới hạn trong hoạt động sống, trong ứng xử với nhau, trong tình cảm và trong cả ước mơ. Người ta tưởng rằng đó là sự an toàn, bình yên nhưng thật ra đó là điều đáng sợ”, Doãn Hoàng Kiên bày tỏ.

Sau lần ấy, khán giả không còn gặp anh trên sân khấu xiếc nhưng anh tái xuất với công chúng bằng những vai diễn trong phim do bạn bè, đồng nghiệp của mẹ anh - diễn viên điện ảnh Tuyết Liên - giới thiệu. Rồi những vai diễn ấy cũng thưa thớt dần khi anh chính thức bước vào con đường hội họa. Năm 1997, Kiên thi vào ĐH Mỹ thuật Hà Nội nhưng đến lần thi thứ 3, năm 2000 mới đỗ, anh xin Liên đoàn Xiếc cho nghỉ không lương để đi học mỹ thuật.

Dường như, cái tên Doãn Hoàng Kiên chưa bao giờ hết tò mò với dư luận bởi những sóng gió, đổi thay trong nghệ thuật. Có thời, người ta quen mặc định anh với hai nghề chắc “như đinh đóng cột”: Nghề xiếc của cha và nghề diễn viên của mẹ... nhưng đều không phải. 30 tuổi, anh cắp sách đến giảng đường học vẽ và “bảy nổi, ba chìm” với cái nghề ấy cho đến tận bây giờ.

 

Vẽ hàng trăm bức tranh rồi lại cặm cụi làm “cu - li” cho các cuộc triển lãm, nhiều lần mọi người mắt tròn mắt dẹp nhìn Kiên gò lưng đẩy cái xe cải tiến chất đầy tranh vào ngõ chợ Khâm Thiên. Nhận ra anh chàng điển trai từng đóng phim, có người nói đùa, giá theo nghiệp diễn giờ biết đâu đã thành sao, một bước nhà lầu xe hơi khỏi phải làm bạn với xe máy cà tàng và xe cải tiến. Nhưng Doãn Hoàng Kiên là thế, anh vẫn nhẫn nại, đam mê con đường đã chọn.

Vài năm trở lại đây, Doãn Hoàng Kiên tham gia đều đặn các hoạt động nghệ thuật sắp đặt trong nước như: “Hội tụ ánh sáng”, “Cầu âm thanh”, “MTV Exit”... và nhiều dự án nghệ thuật của nước ngoài. Chúng tôi thắc mắc: “Anh lấy gì để mà nuôi nghệ thuật?”. Anh đáp rất hồn nhiên: “Những dự án tôi làm gần như phi lợi nhuận nên tôi xoay bằng nhiều nghề: thiết kế, ánh sáng, minh họa... cứ lấy cái nọ nuôi cái kia thôi. Đôi khi cũng oải vì nhìn chung những người làm nghệ thuật như mình thường cô độc. Nhất là nghệ thuật đương đại vẫn là một mảng khó tiếp nhận đối với công chúng”.

Bạn bè trong giới nghệ thuật vẫn trêu Kiên: “Một nghề thì sống, đống nghề thì chết”. Anh cười: “Chết thế nào được, may cho tôi là có thế nào thì về nhà còn vợ hiểu. Cô ấy không mừng ra mặt khi tôi mang nhiều tiền về, cũng không buồn khi chồng tay trắng và có lúc tôi bận bịu vẽ vời, trưng bày nọ kia cô ấy lặng lẽ gánh vác việc nhà và tin rằng chồng mình đang làm đúng”. Được biết, vợ anh từng tốt nghiệp ĐH Ngoại thương, sau nhiều bấp bênh trong công việc, chị quyết định khởi nghiệp từ chiếc máy may, bây giờ đã cầm tay chỉ việc cả xưởng may có tiếng.

Ngoài hội họa, vài năm trở lại đây, Doãn Hoàng Kiên đã tạo được dấu ấn trong vai trò đạo diễn phim. Anh nhờ vào nghệ thuật để lý giải những thăng trầm, bi kịch trong đời sống của mình. Khán giả từng ám ảnh với phim ngắn “Vườn”, thấy thấp thoáng đời sống của Kiên trong đó. Một ngôi nhà núp bóng cây cối già nua lọt thỏm giữa lòng Hà Nội, nơi chung sống của người mẹ và người con trai cùng đứa cháu nhỏ. Hôn nhân tan vỡ, người mẹ mang mãi trong lòng nỗi trách giận chồng, rồi xa cách với đứa con – kẻ gợi nhắc lại cho bà về nỗi buồn. Lớn lên trong nỗi cô đơn, người con trai hiểu mẹ mà vẫn không thể nào ngừng trách móc, buồn tủi. Anh chỉ còn lại khu vườn để chia sẻ nỗi cô độc.

“Bố mẹ tôi chia tay nhau đã lâu. Mỗi người ở một đầu đất nước. Bố tôi vừa mất đầu năm nay vì bệnh hiểm nghèo. Tôi gần như bất lực, không giúp gì được cho ông. Nói thật là ban đầu tôi không định làm bộ phim này, mà đúng hơn là không dám làm. Tôi đã muốn né tránh nó mà không được. Tôi để mặc cho cảm xúc dẫn dắt mình”, Doãn Hoàng Kiên chia sẻ.