Nghệ sĩ Phó An My, ca “nhập đồng” đương đại

Nghệ sĩ Phó An My (ảnh nhân vật cung cấp).

Chuyện người đàn bà áo đen

Khán giả yêu tiếng đàn và phong cách dị biệt của Phó An My vẫn rủ nhau: “Đi xem cô ấy… lên đồng”. Và đúng là mỗi lần xuất hiện, người đàn bà ấy như nhập đồng trên sân khấu bên cây dương cầm quen thuộc với bộ dạng chẳng giống ai: mái tóc bờm xờm, cặp kính to bản, khuôn mặt nửa người lớn nửa trẻ thơ và bộ đồ đen nhức mắt… Chị dẫn dắt khán giả chạm đến những ranh giới âm – dương, quá khứ – hiện tại, tinh thần – vật chất, ảo mộng – thực tế…

“Sao người ta cứ mặc định nữ nghệ sĩ piano là phải váy áo lộng lẫy, thướt tha? Tôi chả thích. Đồ màu đen cho tôi cảm giác như đang tàng hình vậy”, nữ nghệ sĩ giải thích bằng ngôn ngữ và nụ cười rất thản nhiên.

Con người ấy cá tính đến cực đoan, chỉ biểu diễn tác phẩm mà mình thích. Đó là những tác phẩm cận đại soạn cho piano mang phong cách âm nhạc tự do, phóng khoáng với cấu trúc âm thanh phức tạp, phá vỡ các quy chuẩn. Phó An My thể hiện được một tiếng đàn giàu cảm xúc, kỹ thuật điêu luyện với phong thái ngẫu hứng riêng biệt.

Trong những chương trình như: “Phiêu thanh”, “Lửa thiêng”, “Những điều còn mãi”, “Bồng bềnh”, “Tiếng thốt”… vẫn là những giai điệu truyền thống nhưng khi song hành với hợp âm hiện đại đã tạo thành sắc thái khi hoành tráng, lúc bi ai, mang thương hiệu Phó An My, làm bừng lên một thế giới tâm hồn, tâm linh phong phú của người Việt.

Biết nghe đàn từ khi còn trong bụng mẹ, văn hóa từ gia đình đã ngấm vào những ngón đàn của Phó An My. Mẹ chị là nghệ sĩ độc tấu piano nổi danh Trịnh Thị An, bố là nghệ sĩ violin kì cựu của Dàn nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam và chú ruột là nhạc sĩ Phó Đức Phương. Căn nhà nhỏ trên phố Quán Thánh (Hà Nội), thế giới tuổi thơ của chị như một thế giới hoàn toàn khác biệt của hòa âm, tiếng đàn nọ xen trong tiếng đàn kia.

Chín tuổi, Phó An My làm quen với chiếc đàn piano. Năm 13 tuổi, chị đã sang Berlin (Đức), thi đỗ vào trường E.M. Phillips Bach, cái nôi đào tạo âm nhạc bậc nhất ở Đức. Nhận học bổng của trường nhưng chị vẫn bươn trải qua nhiều nghề như xếp báo, rửa bát… để có thêm tiền ăn học. Những năm tháng ở xứ người, Phó An My là cây piano được tín nhiệm nhất trong mọi cuộc thi song tấu.

Về nước, điều may mắn cho chị trên con đường độc đạo của mình là đã tìm được người bạn đường tâm đầu ý hợp - nhạc sĩ trẻ Đặng Tuệ Nguyên, người chuyên viết cho piano theo khuynh hướng cận đại. Họ làm thành một cặp đôi, cùng nhau cẩn trọng bóc tách phần âm nhạc trong di sản văn hóa cha ông để lại, rồi đem nó lên sân khấu. Họ gọi những buổi trình diễn ấy là cuộc đối thoại giữa đương đại và truyền thống.

Hạnh phúc một giây thôi là quá đủ

Nghệ sĩ Phó An My biểu diễn piano kết hợp chầu văn (ảnh nhân vật cung cấp).

Trong đời sống âm nhạc, Phó An My như một giống cây lạ vươn lên bất chấp, ngang tàng nhưng rễ lại bám sâu vào truyền thống. Với người phụ nữ đầy cá tính ấy, nghệ thuật giống như cuộc dạo chơi kỳ thú, ở đó, những ngón đàn từ cây dương cầm của chị luôn chất chứa thứ lửa đầy ma lực.

Chị khẳng định: “Tôi không đòi hỏi người nghe phải thích nhạc của tôi, đặc biệt với hình thức biểu diễn kết hợp chất liệu truyền thống. Mỗi người một tai nghe nên thích hay không cũng là chuyện bình thường, Có điều, khen chê phải có cơ sở. Với những lời chê mà lộ ra sự không hiểu biết là tôi bực lắm và không để ý nữa. Sự am hiểu về khí nhạc, nhạc truyền thống là cực kỳ quan trọng”.

Tự nhận mình thuộc tuýp người chẳng bao giờ có kế hoạch gì trong cuộc sống, cái cách mà Phó An My sống cũng giống cách chơi đàn, theo đúng những gì mà giác quan mách bảo. Với chị: “Sống là phải như chơi, mà đã chơi thì phải vui. Ai biết được điều gì sẽ diễn ra trong ngày mai mà phải lo…”.

Đến nhà chị, thứ đập vào mắt đầu tiên không phải chiếc đàn piano thượng hạng mà là… những tấm da, gỗ rỗng ngổn ngang phục vụ cho sở thích làm đồ handmade. Chị bảo, những khi có hứng vẫn làm miệt mài cả ngày. Vui thì bán, thích thì cho. Không quan trọng. Chị cũng không phủ nhận, đã có lúc, những đam mê vụn vặt ấy giúp chị có thêm thu nhập để an tâm với con đường nghệ thuật khi mà một cá tính như chị chưa chịu trú chân vào cơ quan nào cố định.

Hỏi chị về đời sống gia đình, chị đáp tưng tửng: “Làm việc nhiều nên… cũng chẳng để ý. Tôi còn có những đời sống khác nữa, cần có những khoảnh khắc, công việc riêng của mình. Hôm nay ăn cơm nhà, mai có thể rủ nhau đi ăn cơm ngoài. Gia đình nào cũng thế thôi, niềm vui rất ít, hạnh phúc lại là thứ xa xỉ. Đôi khi nó chỉ là ngôn từ. Trong đời người, ta chỉ cần hạnh phúc trong một giây thôi là quá đủ”.

Về đêm nhạc sắp tới, Phó An My cho biết, các nghệ sỹ của “Lửa” đã bắt tay vào tập luyện dựa trên vở tuồng kinh điển “Ngọn lửa Hồng Sơn”, tiếng piano sẽ góp phần đưa đẩy kịch tính của vở diễn lên cao trào. “Tôi sẽ cho thắp nến từ ngoài đường vào trong nhà hát. Suốt hơn một tiếng đồng hồ diễn ra, lửa sẽ cháy bập bùng đến khi chương trình khép lại. Lửa bên ngoài thì như vậy, còn “lửa” trong người nghệ sỹ còn bùng cháy dữ dội hơn”, Phó An My hé lộ.

Lữ Mai