Nghệ sĩ trăn trở với ngày giỗ tổ nghề sân khấu

Ngành sân khấu truyền thống chỉ xôm tụ vào ngày giỗ tổ nghề. Ảnh: TL

MC Phan Anh, Hoa hậu Ngọc Hân sẽ được vinh danh?

Hàng năm cứ đến ngày 12/8 âm lịch, giới nghệ sĩ cả nước lại rộn ràng với các hoạt động tri ân tổ nghề. Trước đây, ngày giỗ tổ nghề sân khấu chỉ giới hạn trong giới cải lương, hát bội, tuồng, chèo nhưng trong vài năm trở lại đây, ngày này được mở rộng hơn. Chỉ cần biểu diễn dưới ánh đèn sân khấu thì đều được coi là người “ăn lộc tổ nghề”. Không cứ nghệ thuật truyền thống mà cả người mẫu, hoa hậu... cũng được coi là một phần trong đó.

Có thâm niên nhất trong việc tổ chức lễ giỗ tổ sân khấu có lẽ phải kể đến Hội Nghệ sĩ sân khấu. Với vai trò là Hội tổ chức nghề nghiệp của ngành sân khấu nên cách thức tổ chức và quy mô tại đây khá long trọng, với nhiều nghệ sĩ tên tuổi tham gia. Không chỉ vinh danh tổ nghề, Hội còn chú trọng đến việc tri ân những đóng góp lớn lao của các nghệ sĩ.

Nếu muốn một không khí không quá nặng nề phần lễ, thiên về giao lưu thì các nghệ sĩ thường chọn điểm tổ chức của đạo diễn Nguyễn Việt Thanh và nghệ sĩ Vượng râu. Mặc dù chỉ tổ chức ở quy mô nhỏ gọn nhưng tư gia Thiên Trường Vọng Phủ của nghệ sĩ Vượng râu tại Thạch Thất (Hà Nội) được coi là điểm đến khá ấm cúng của các nghệ sĩ.

Lễ giỗ tổ nghề sân khấu tại Thiên Trường Vọng Phủ của nghệ sĩ Vượng râu

Đang tất bật chuẩn bị cho ngày lễ, nghệ sĩ Vượng râu chia sẻ: “Năm nào cũng thế, cứ đến đầu tháng 8 âm lịch là tôi dừng các hoạt động biểu diễn để chuyên tâm cho ngày giỗ tổ. Tôi không chủ trương làm hoành tráng mà làm sao để có lễ chu đáo nhất. Năm nay, tôi sẽ mời Đoàn Tế nữ Quan Lê Chân Hải Phòng lên Tế nhập tịch, cùng các Thượng toạ và Đại đức, pháp sư lên cúng nhập lễ. Đặc biệt năm nay, phần Diễn Xướng dâng tổ sẽ được chúng tôi làm vào đêm trước. Đó là các phần trình diễn theo lối cổ hát Thờ cửa Đình cửa Đền xa xưa. Phần hội, tôi quan điểm giỗ tổ là một ngày hội giao lưu, gặp gỡ của anh chị em nghệ sĩ. Tuy nhiên không thể tổ chức như một bữa tiệc kiểu party mà vẫn phải có sự trang trọng, nghiêm ngắn. Các nghệ sĩ tham gia đều phải mặc áo dài. Có năm, vài bạn trẻ mặc đồ ngắn về lễ làm ảnh hưởng đến cả chương trình nên năm nay việc trang phục sẽ được chú trọng hơn nữa”.

Điểm khác biệt của giỗ tổ tại gia này là được ấn định một địa điểm, giống như của nghệ sĩ Hoài Linh. Thành địa chỉ quen thuộc nên không cứ ngày giỗ nghề mà bất cứ lúc nào, nghệ sĩ cũng có thể góp mặt. Trong khi đó, với đạo diễn Nguyễn Việt Thanh, địa điểm tổ chức đúng là một nỗi trăn trở lớn. Không có địa điểm cố định nên mỗi năm chị phải lo tìm địa điểm, cực chẳng khác gì tổ chức một chương trình thương mại. Năm đầu tiên, chị và các nghệ sĩ đứng ra làm ở rạp Đại Nam của nhà hát Chèo Việt Nam. Năm nay, vì quy mô lớn hơn nên chị rời đến Cung Văn hóa hữu nghị Việt Xô. Nhiều người lầm tưởng, đây là đêm diễn bán vé, nhưng theo đạo diễn Nguyễn Việt Thanh, tất cả chi phí tổ chức chương trình đều do các thành viên trong ban tổ chức đóng góp.

Cũng giống như chương trình của Hội Nghệ sĩ sân khấu, lễ giỗ tổ nghề của nhóm nghệ sĩ Nguyễn Việt Thanh cũng sẽ vinh danh các nghệ sĩ có nhiều đóng góp cho nghề và hướng đến cộng đồng, nhưng thiên về người trẻ. Người được đề cử cũng có phần đối lập với Hội Nghệ sĩ sân khấu, đó là hướng đến showbiz hơn. Năm nay, những cái tên được đề cử gồm có MC Phan Anh, Hoa hậu Ngọc Hân, diễn viên Huyền “chèo”, anh em nghệ sĩ Quốc Cơ-Cơ Nghiệp... Sự khác biệt này cũng mang lai màu sắc tươi mới, đa dạng cho lễ giỗ tổ nghề.

Nhiều trăn trở trước mỗi ngày giỗ tổ nghề sân khấu

Nói về trăn trở khi tổ chức chương trình, đạo diễn Nguyễn Việt Thanh cho biết: “Mong muốn của các nghệ sĩ là có một địa điểm cố định để thuận lợi cho việc tổ chức. Chúng tôi đang xúc tiến việc xin quỹ đất để xây dựng một nơi thờ tự thật đúng nghĩa. Việc tổ chức ở Cung Văn hóa hữu nghị Việt Xô tuy khác với các nơi khác nhưng ở đây lại có màu sắc khác, đó là nơi mà các nghệ sĩ thường xuyên có đêm diễn ở đây. Tại đây cũng có ban thờ tổ nghiệp để các nghệ sĩ trước khi ra biểu diễn thể hiện lòng thành kính. Hơn nữa, việc tổ chức ở một nhà hát cũng thuận lợi cho việc tổ chức, không phải lo sắp xếp vì nhà hát đã có sẵn mọi thứ hết rồi.

Đây không chỉ là khó khăn của đạo diễn Nguyễn Việt Thanh. Ngay cả Hội Nghệ sĩ sân khấu cũng từng phải di chuyển mỗi năm một nơi, có khi ở Nhà văn hóa Sinh viên - Thanh niên, có khi là rạp Công Nhân... Tuy nhiên, theo đạo diễn Nguyễn Việt Thanh, tổ chức ở một địa điểm cố định vẫn là hay nhất. Vì ngoài khâu tổ chức thì địa điểm đó còn là điểm đến để việc chăm chút được diễn ra thường xuyên, giống như của nghệ sĩ Hoài Linh chính là niềm mơ ước của nhiều người. Bởi tại đây không chỉ thờ tam vị thánh tổ mà còn thờ rất nhiều nghệ sĩ có tên tuổi đã khuất. Không ít nghệ sĩ trước khi làm chương trình cũng đến đây hành lễ hoặc làm lễ báo công.

Cũng có ý kiến cho rằng, sao không “hợp nhất” về một mối để lễ giỗ tổ nghề được quy mô hơn? Nghệ sĩ Vượng râu cho rằng, việc gộp hay không không quá quan trọng mà cái chính là tổ chức như thế nào để gắn kết được nghệ sĩ và đảm bảo được đúng nghĩa của giỗ tổ nghề sân khấu.

Thảo Nguyên