Người dân “treo” tính mạng bên mỏ sắt

Khu vực hồ chứa bùn và chất thải của mỏ sắt Trại Cau. Ảnh: Đ.Sơn

Lo lắng vì hiện tượng lạ

Mỏ sắt Trại Cau đi vào khai thác đến nay đã hàng chục năm và cũng từng ấy năm cuộc sống của người dân sống xung quanh khu vực mỏ này bị đảo lộn do ô nhiễm môi trường, sụt lún đất. Theo phản ánh đến Báo GĐ&XH thì người dân thuộc các tổ 1, 2, 3, 5, 7, 14 của thị trấn Trại Cau nằm trong vùng bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi hoạt động khai thác mỏ. Quan sát của phóng viên cho thấy, nhiều nhà cửa, công trình phụ, tường rào của người dân bị nứt toác, thậm chí đổ sập.

Người dân phản ánh, từ năm 2004, họ bắt đầu hoang mang khi phát hiện các giếng nước gần khu vực mỏ dần cạn, đất sản xuất bị nứt nẻ không rõ nguyên nhân. Người dân thiếu nước sinh hoạt, một số gia đình phải mua nước ở nơi khác về để nấu ăn. Ðến năm 2006, nhiều nơi trong thị trấn xuất hiện “hố đen” sâu hút. Còn nhà cửa thì bị nứt tường, móng. Hoang mang vì các hiện tượng lạ này nên nhiều gia đình đã phải rời nhà đi nơi khác sinh sống.

Sau nhiều lần người đơn gửi đơn kêu cứu thì cơ quan hữu trách của Bộ Tài nguyên và Môi trường đã về địa phương kiểm tra và có kết luận nguyên nhân xuất hiện hiện tượng sụt lún đất trong khu dân cư là do trong quá trình khai thác, mỏ sắt Trại Cau đã dùng bơm khai thác tháo khô mỏ vượt quá nhiều lần so với giấy phép. Việc khai thác nước dưới đất đã tạo ra phễu hạ thấp mạch mức nước chung quanh moong khai thác khiến nước dưới đất vận động mạnh, tác động làm mất cân bằng tĩnh trong các tầng lớp phủ, dẫn đến đẩy nhanh sự sụt đất, nứt đất, mất nước.

Sau nhiều năm đòi quyền lợi, một số hộ dân ở thị trấn Trại Cau đã được đền bù và di chuyển đi nơi khác sinh sống để bảo toàn tính mạng. Tuy nhiên, số hộ còn lại vẫn tiếp tục bị ảnh hưởng và đối mặt với nguy cơ sập nhà cửa, nguy hiểm về tính mạng.

Theo ghi nhận của phóng viên, ngoài nỗi lo nhà sập nhà cửa, người dân nơi đây còn hứng chịu sự ô nhiễm môi trường từ hoạt động khai thác mỏ gây ra. Hàng ngày có hàng trăm lượt xe trọng tải lớn vận chuyển đất đá, quặng sắt băm nát các ngả đường đường giao thông địa phương. Các ngõ xóm gần khu vực mỏ sắt phủ một lớp bụi đỏ quạch, không khí ngột ngạt.

Ngoài bụi bặm, hiện tượng nứt nhà… người dân tại thị trấn Trại Cau còn có một mối lo lớn hơn, đó là bãi chứa chất thải và hồ chứa bùn thải khổng lồ “treo” ngay trên đầu người dân. Các công trình được xây dựng ở vị trí cao hơn hàng chục mét so với khu vực dân cư sinh sống. Người dân phản ánh, bùn thải từ hồ chứa này nhiều lần bị tràn xuống phủ lấp ruộng vườn của nhiều nhà dân. Họ lo rằng, nếu có sự cố gây vỡ hồ chứa bùn này thì tính mạng của hàng trăm con người bị đe dọa nghiêm trọng.

Theo quan sát của phóng viên, sau khi tuyển rửa quặng sắt, bùn, nước thải đặc quánh được đơn vị sản xuất xả ào ào ra hồ chứa một màu đỏ quánh. Hồ chứa rộng mênh mông nhưng đã được lấp kín bởi lớp bùn thải, nước thải đỏ quánh. Bên cạnh đó, thân đập của hồ chứa nước thải được đào đắp, lu lèn bằng đất. Không ít, vết nứt lớn xuất hiện ngay trên thân đập. Nếu xảy ra mưa lũ lớn thì nguy cơ vỡ đập là hiện hữu.

Lãnh đạo mỏ không biết?

Ông Vi Trần Dương, Phó Giám đốc mỏ sắt Trại Cau.

Nói về ảnh hưởng của mỏ sắt trên địa bàn, ông Vũ Đăng Khoa - Chủ tịch UBND thị trấn Trại Cau cho biết, hoạt động khai thác khoáng sản của các doanh nghiệp đã gây ô nhiễm, sụt giảm mực nước ngầm, sụt lún lòng đất, gây thiếu nước nghiêm trọng. Người dân thị trấn Trại Cau đã nhiều lần kiến nghị lên các cấp chính quyền địa phương và doanh nghiệp khai thác mỏ, nhưng đến nay vấn đề bức xúc này vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng.

Cũng theo ông Khoa, vấn đề sụt giảm nước ngầm là do các hoạt động khai thác mỏ ở tầng sâu gây ra, điển hình là khai thác theo moong lộ thiên ở các mỏ sắt… Trên thực tế, việc khai thác ở độ sâu lớn hơn 50m, kết hợp với việc bơm hút nước từ moong để phục vụ việc khai thác đã dẫn đến tháo cạn nước ngầm cục bộ tại khu vực khai thác. Việc suy giảm nguồn nước ngầm, sụt lún lòng đất này đã khiến người dân gặp khó khăn về nhu cầu nước sinh hoạt và phục vụ nông nghiệp.

Bà Quang Thị Hoa - Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc thị trấn Trại Cau cũng cho rằng, hoạt động khai thác mỏ là thủ phạm gây nên những hệ lụy trên cho người dân. Bà Hoa nói: “Người dân kêu nhiều, chính quyền thị trấn đã đề nghị có biện pháp khắc phục, còn trách nhiệm sau đó thì bị đùn đẩy”.

Tuy nhiên khi trao đổi với phóng viên, ông Vi Trần Dương - Phó Giám đốc mỏ sắt Trại Cau cho biết, không nhận được phản ánh của nhân dân về việc này. Ông Dương khẳng định, hồ đổ thải của mỏ làm đúng thiết kế được ngành chức năng phê duyệt, đảm bảo an toàn, không sợ vỡ và sẵn sàng cung cấp cho báo chí. Mỏ sắt Trại Cau đã có phương án đảm bảo an toàn cho người dân. Người dân nếu không muốn bùn đất chảy vào nhà thì chỉ cần xây bức tường ngăn là được. Sau đó, vị lãnh đạo mỏ này cũng không cung cấp hồ sơ thiết kế và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền như đã hứa trước đó.

Đ.Sơn-H.Châu/Báo Gia đình & Xã hội