Người lao động có thể lựa chọn bảo hiểm xã hội một lần

Nếu nhận BHXH một lần, người lao động sẽ không có lương hưu và sẽ gặp khó khăn khi về già. Ảnh: chí cường

Khó khăn nên chỉ nghĩ lợi trước mắt

Theo Bộ trưởng Phạm Thị Hải Chuyền, Luật BHXH năm 2014 được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định của Luật BHXH năm 2006 và có nhiều nội dung quy định theo hướng bảo đảm tốt hơn quyền tham gia, thụ hưởng các chế độ BHXH của người lao động. Theo đó, mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, tăng thời gian hưởng chế độ thai sản, bổ sung quy định hưởng chế độ thai sản đối với lao động nam có vợ sinh con, tăng mức hưởng BHXH một lần, có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện. Tuy nhiên, khi Luật BHXH năm 2014 vẫn chưa có hiệu lực thi hành thì một bộ phận người lao động chủ yếu ở một số tỉnh, thành phố phía Nam có kiến nghị được lựa chọn hưởng bảo hiểm xã hội một lần hoặc bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm xã hội như quy định tại Luật BHXH năm 2006.

Theo Bộ LĐ,TB&XH, từ ngày 26/3/2015, công nhân của Công ty trách nhiệm hữu hạn Pouyuen Việt Nam 100% vốn nước ngoài, có trụ sở tại quận Bình Tân (TP HCM) và một số doanh nghiệp tại các tỉnh như Long An, Tây Ninh, Tiền Giang đã ngừng việc do không đồng tình với quy định tại Điều 60 về BHXH một lần theo Luật BHXH năm 2014. Sau khi sự việc xảy ra, UBND TPHCM, Bộ LĐ,TB&XH, Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, BHXH Việt Nam và các địa phương khác đã kịp thời chỉ đạo các cơ quan chức năng triển khai các giải pháp để hỗ trợ doanh nghiệp sớm ổn định tình hình và tuyên truyền, vận động để người lao động sớm trở lại làm việc. Đoàn công tác liên ngành cũng đã trực tiếp đối thoại với người lao động, giải thích cặn kẽ mục đích, ý nghĩa của quy định tại Điều 60 Luật BHXH năm 2014 và những lợi ích của người lao động theo quy định này. Tuy nhiên, người lao động tiếp tục kiến nghị Quốc hội, Chính phủ nên quy định theo hướng giải quyết linh hoạt, người lao động được quyền lựa chọn hưởng BHXH một lần hoặc bảo lưu thời gian BHXH để tiếp tục tham gia BHXH, được tính cộng dồn thời gian đã tham gia để được hưởng lương hưu khi về già.

Bộ LĐ,TB&XH xác định nguyên nhân dẫn đến sự việc nêu trên là do thực tế đời sống người lao động trong các khu công nghiệp còn khó khăn, tiền lương thực tế còn thấp nên người lao động muốn lấy BHXH một lần để có tiền trang trải cuộc sống trước mắt, chưa nghĩ đến cuộc sống sau này. Nhiều người lao động từ khu vực nông thôn vào làm việc cho các doanh nghiệp nhưng không có ý định gắn bó lâu dài mà làm việc một thời gian để tích lũy tiền lương, tiền đóng BHXH để làm vốn về quê làm ăn.

Dễ rơi vào tình trạng “trẻ no, già đói”

Trước tình hình nêu trên, sáng 21/5, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ LĐ,TB&XH đã gửi kiến nghị, đề xuất lên Quốc hội. Theo đó, đề xuất sửa đổi điều 60 Luật BHXH năm 2014 theo hướng, trước mắt, cho phép người lao động khi chưa đủ điều kiện về thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu, sau một năm nghỉ việc nếu không tiếp tục đóng BHXH thì có quyền lựa chọn hưởng BHXH một lần hoặc tiếp tục bảo lưu thời gian đóng BHXH như quy định của Luật BHXH năm 2006. Nội dung này cũng sẽ được xem xét, điều chỉnh tương đồng đối với cả người lao động tham gia BHXH tự nguyện.

Với hướng sửa đổi nêu trên, Bộ LĐ,TB&XH cũng chỉ ra các ưu nhược điểm. Cụ thể, việc sửa đổi sẽ tạo cơ chế linh hoạt trong chính sách BHXH, đáp ứng được nguyện vọng của một bộ phận người lao động không có điều kiện và khả năng tiếp tục tham gia BHXH để được hưởng lương hưu hàng tháng. Việc sửa đổi sẽ tác động đến số người hưởng BHXH một lần. Tuy nhiên, Luật BHXH năm 2014 đã bổ sung nhiều quy định nhằm tạo điều kiện hơn cho người lao động có thể được đóng BHXH để được hưởng lương hưu hàng tháng. Mặt khác, việc tuyên truyền, phổ biến, giải thích chính sách được tăng cường thì nhận thức của người lao động được nâng nên, người lao động sẽ cân nhắc hơn khi nhận BHXH một lần. Do vậy, số người hưởng BHXH một lần dự báo sẽ giảm so với thời gian qua.

Nếu cho phép người lao động được lựa chọn nhận BHXH một lần thì khi hết tuổi lao động, họ sẽ khó có điều kiện để được hưởng lương hưu hàng tháng, không bảo đảm ổn định cuộc sống khi về già, không bảo đảm an sinh xã hội và ngân sách nhà nước hỗ trợ đối với những người không có lương hưu phải tăng thêm. Mặt khác sẽ khó khăn hơn trong việc mở rộng đối tượng tham gia BHXH, khó khăn hơn trong việc đạt được mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 có 50% lực lượng lao động tham gia BHXH.

Cũng trong sáng 21/5, Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội, bà Trương Thị Mai trình bày báo cáo ý kiến về điều 60 của Luật BHXH. Theo bà Trương Thị Mai, Ủy ban tán thành với đề xuất của Chính phủ. Trước mắt cho phép người lao động nếu có nguyện vọng thì được nhận lại số tiền đã tham gia BHXH. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình nâng dần điều kiện hưởng BHXH một lần  phù hợp với tỷ lệ lao động trong khu vực chính thức và sự phát triển của thị trường lao động. Giảm dần số người không có lương hưu khi về già.

Minh Anh/Báo Gia đình & Xã hội