Người Việt mưu sinh trên đất Lào

Những câu chuyện về các “đại gia” người Việt trên đất Lào được khởi đăng trên GĐ&XH sẽ mang lại bức tranh muôn màu của người Việt trên đất nước Triệu Voi này.

Nhộn nhịp ... sang Lào

Cửa khẩu Cầu Treo, Hà Tĩnh. Ngày thứ Sáu, 12/10 trời đặc sương mai, dù đã 7h sáng. Hai bên cánh gà cửa khẩu nơi làm thủ tục thông quan đa số là người Việt. Tiếng gọi nhau í ới xen lẫn những câu chào hỏi, giới thiệu khiến cho vùng biên giới lặng yên này trở lên nhộn nhịp. Chị Nhung, người Hà Nội sang Lào thăm chồng bảo: “Chỉ ba năm trước, mỗi lần chị sang thăm chồng làm ăn bên Lào thì làm thủ tục có ...một mình. Khi ấy, lực lượng hải quan, biên phòng hai nước rảnh việc đến mức còn mời nhau thuốc lá và tâm sự cho đỡ buồn”. Nhưng hôm nay mọi chuyện đã khác xa, mới đầu giờ buổi sáng nhưng để hoàn thiện được thủ tục xuất nhập cảnh chí ít cũng phải mất 1 tiếng đồng hồ. Quả thật không ở cửa khẩu nào mà thủ tục lại được làm nhanh, gọn gàng đến thế, vậy mà... vẫn lâu. Phía bên ngoài, hàng chục chiếc xe mang biển số hai nước đang chờ nhau để làm thủ tục thông quan hàng hóa. Hàng Việt Nam sang Lào có đủ mọi loại từ quần áo, dầy giép, thóc, gạo, ngô cho đến các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu và nay còn có cả hàng điện tử, điện lạnh... Quãng đường 800km từ Thủ đô Hà Nội đến Viên Chăn vì thế đã gần đi rất nhiều. Gần đến những ngày cuối năm, lượng người và hàng từ Việt Nam sang Lào càng tăng cao.

Lào và Việt Nam có quan hệ gắn bó lâu đời và là đối tác chiến lược với việc hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao ở cấp Đại sứ từ năm 1962. Người Việt Nam ở Lào bao gồm những người gốc Việt nhưng là công dân Lào, bộ phận chiếm đa số là những người ở Lào nhưng vẫn mang quốc tịch, hộ chiếu Việt Nam. Chưa có con số thống kê chính xác, nhưng ở đây có khoảng 60.000 người Việt làm ăn, sinh sống thường xuyên. Chỉ riêng cộng đồng người Việt ở tỉnh Xiêng Khoảng đến Thủ đô Viên Chăn làm ăn đã là 200 hộ gia đình với hơn 700 nhân khẩu. Cộng đồng nhỏ ấy thành lập hẳn một Hội Việt kiều Xiêng Khoảng để gắn kết, giúp đỡ nhau với nhiều hoạt động thiết thực, gắn với đời sống hàng ngày và hướng về Tổ quốc. Bây giờ, việc đi lại giữa Lào và Việt Nam cực kỳ thuận lợi. Nếu đi ôtô từ Hà Nội thì hết 300.000 đồng, thời gian chừng hơn 20 tiếng là đến Viên Chăn. Mức giá này khiến cho những người buôn bán nhỏ cũng có thể thường xuyên đi lại, làm ăn được. Chuyến xe chở chúng tôi hôm 12/10 ấy  kín chỗ với một lượng hàng hóa không nhỏ.

Làm ăn hoà đồng với các bộ tộc Lào

Người Việt Nam sang Lào làm ăn chia làm hai giới: giới doanh nghiệp nhận làm các công trình xây dựng, buôn bán cá biển, gỗ, hàng gia dụng, kim hoàn... và giới bình dân, đông nhất là lao động phổ thông. Họ qua Lào làm đủ thứ nghề, từ thợ hồ, thợ nề đến làm móng tay, thợ uốn tóc... Những người sang làm ăn kiểu thời vụ tuy không có được những thành tựu lớn nhưng có người năm trước chỉ “buôn thúng, bán mẹt” mà năm sau đã thành chủ đại lý cung cấp hàng tiêu dùng nổi tiếng.

Chị Mỹ, một người đàn bà xứ Quảng Đà sang Lào làm ăn đã 5 năm nay. Là con gái Đà Nẵng, nổi tiếng chăm ngoan, chị xây dựng gia đình và theo chồng vào Thành phố Hồ Chí Minh lập nghiệp. Đời sống gia đình không được thuận chèo mát mái, chị cùng các con phải bươn chải cuộc sống khi trong nhà không có đàn ông. Năm 2002, nghe lời một người bạn đã buôn bán thành công ở Pắc-Xế, chị mở chuyến hàng đầu tiên đến Viên Chăn gồm thuốc lá và cà phê. Trải qua 5 năm, giờ chị vẫn buôn hai mặt hàng này và mỗi chuyến hàng tiền lời cũng được vài trăm đô la Mỹ, một con số không nhỏ. Bây giờ, chị thuê hẳn một căn phòng tại khu phố người Việt để làm chỗ trú chân mỗi khi sang Lào. Mỗi tháng chị đi ba chuyến hàng và số tiền lời đủ để sinh sống cho dù còn nhiều khó khăn.

Theo sự chỉ dẫn của anh bạn tên Long, chúng tôi đến bản Na Say, một bản “chỉ toàn người Việt” để xem bà con mình sống bên này như thế nào. Trước khi đi, anh Long tự giới thiệu mình “chính hãng người môi giới tình hữu nghị Việt - Lào” và quả thật lời anh nói đúng. Tại quán Càphê Đồng Xanh, nơi mệnh danh là chỉ có người Việt uống cà phê bàn công chuyện hàng ngày gần như ai cũng chào anh. Anh còn bảo mình mới giúp cho một doanh nghiệp Việt Nam mua xe chở khách loại lớn và đồng thời giúp họ mở tuyến để làm ăn với “chi phí không đáng kể”.

Quán Càphê Đồng Xanh ở Bản Na Say sáng cũng như chiều lúc nào cũng đông khách. Nhiều hợp đồng làm ăn buôn bán được bàn thảo và ký ngay tại đây. Con đường chính của bản dài chừng 1km rất sạch sẽ và các nhà dân Việt hầu như nhà nào cũng có ôtô “xịn” đậu trước cửa, có nhà mua vài ba chiếc để phục vụ sinh hoạt, làm ăn. Không khí đầm ấm của người Việt ở đây cho thấy cuộc sống của họ đang ngày càng “vượng”.

Cuộc cạnh tranh của người Hoa và người Thái

Có khoảng 30% dân số Lào nói tiếng Việt, và đặc biệt có đến 80% cán bộ, công chức Lào học tập tại Việt Nam khiến cho việc giao tiếp nơi đây rất thuận lợi. Cho dù đang ở Viên Chăn, Xiêng Khoảng hay Pắc Xế thì người mới sang Lào cũng không lo lạc đường. Đến Thủ đô Viên Chăn những cái tên như Chợ Sáng, Chợ Chiều, Chợ Khủa Đin (tiến Việt gọi là chợ Cầu Đất)... đều gắn liền với người Việt Nam. Chợ bình dân Khủa Đin có đến 80% thương nhân là người Việt bán đủ các loại hàng hóa. Từ quần áo may sẵn, vải vóc các loại cho đến hàng điện, điện tử, điện thoại, cho đến hàng ăn sẵn, hàng thực phẩm chín nấu sẵn... đều của người Việt. Cách bày trí hàng hóa không khác gì chợ Đồng Xuân ở Hà Nội và trong chợ người ta nói chuyện, mặc cả, mua bán với nhau bằng tiếng Việt.

Thế nhưng từ vài năm trở lại đây, thị trường Lào đã có sự “xâm lấn” của thương nhân người Thái Lan, người Trung Quốc khiến cho thị phần người Việt giảm đi đáng kể. Trước hết, hàng nhựa Thái Lan và Việt Nam đang cạnh tranh nhau quyết liệt cho dù giá cả hàng Thái cao hơn hàng Việt khoảng 8-10%. Cũng còn may là thị trường Lào ưa chuộng các mặt hàng nhựa sản xuất tại Thành phố Hồ Chí Minh, nên người Việt vẫn còn chiếm ưu thế, cho dù khó mà được lâu vì hàng Thái cũng đang tự thay đổi để thích nghi hàng ngày. Các mặt hàng gia dụng khác của Việt Nam trước đây chiếm số lượng 60 -70% ở các chợ của Lào thì hiện nay đang bị cạnh tranh gay gắt bởi hàng Trung Quốc và hàng Thái. Tại các sạp hàng trước chỉ có hàng Việt Nam thì nay bày bên cạnh kiểu gì cũng phải có một số lượng hàng Thái Lan và Trung Quốc.

“Đại gia” Khăm Chăn (người Lào, gốc Việt, ông chủ thầu xây dựng và là chủ của nhiều khách sạn lớn tại Viên Chăn, trong đó có khách sạn Cha Lơn Xay ngay trung tâm thành phố, người sẽ là nhân vật trong các số báo sau của chúng tôi) cho biết  “không chỉ cạnh tranh nhau về các mặt hàng tiêu dùng, các nhà thầu lẫn thợ xây dựng Thái Lan và Việt Nam cũng cạnh tranh trong việc nhận các công trình xây dựng. Bây giờ thợ hồ, thợ mộc... người Thái cũng đổ sang Lào đông như thợ người Việt”

Điều đáng nói là sự xâm nhập, chiếm lĩnh thị trường của người Hoa chưa đầy 5 năm trở lại đây, nhiều cửa hàng lớn, khách sạn, nhà hàng và các công ty lớn tại Lào đang được người Hoa mua dần hay chiếm cổ phần. Ở ngay Thủ đô Viên Chăn, các nhà hàng, khách sạn, cửa hiệu đồ sộ của người Việt có mặt ở các khu Wat Chăn, Wat Tay... thì người Hoa cũng đang hình thành nên những phố Hoa ở Savang, Thongkhankham...

Để dành được thị phần, người Hoa bên cạnh tố chất kinh doanh siêu đẳng, cộng với sự đoàn kết nhất trí nhất thế giới, nay lại có chiến lược rất rõ ràng, nhằm chiếm lĩnh thị trường Lào. Người Hoa di cư thường mang theo cả gia đình và khi đến Viên Chăn việc đầu tiên là họ phá giá thuê nhà, thuê mặt bằng. Có nhiều người còn nói thẳng với chủ đất, chủ nhà rằng sẵn sàng thuê với giá nào cũng được.

Đây quả là thách thức của người Việt đang làm ăn ở Lào, nhất là những người mới sang. Hàng hóa của người Hoa thì mẫu mã đẹp, giá cả phải chăng. Nhiều mặt hàng đang là lợi thế của người Việt, người Thái thì nay người Hoa chiếm lĩnh dần, bởi họ chỉ cần vài tháng là đã cho ra đời những sản phẩm tương tự nhưng giá rẻ hơn nhiều.

Ngọc Tước - Ngọc Lâm 

Đón đọc Kỳ II: Trở thành “đại gia"