Nguy cơ gia tăng lây nhiễm HIV ở tuổi dậy thì: Cần quan tâm, phát hiện sớm giúp trẻ điều trị và phòng tránh

Gia tăng tỷ lệ trẻ em MSM nhiễm HIV

Tỷ lệ trẻ nhiễm HIV ở tuổi vị thành niên có chiều hướng gia tăng ở một số địa phương. Trong nhóm MSM (quan hệ tình dục đồng giới nam) đang tăng mạnh trên địa bàn tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, đáng báo động chính là sự tăng nhanh các ca MSM nhiễm HIV vị thành niên, trong độ tuổi học sinh, sinh viên.

BS Nguyễn Duy Phong, phụ trách khoa HIV, lao/HIV và Methadone tại Trung tâm Y tế TP Vũng Tàu cho biết: Những năm gần đây số người nhiễm HIV trong nhóm MSM gia tăng nhanh chóng trên địa bàn, đáng lưu ý là có nhiều trường hợp là những em trai còn nhỏ tuổi là vị thành niên. Trên địa bàn tỉnh có bệnh nhân nhiễm HIV là em trai thuộc nhóm MSM mới 14 tuổi. Các em vẫn đang độ tuổi cắp sách đến trường, chưa có nhiều kiến thức về virus HIV và cách dự phòng lây truyền căn bệnh.

Bác sĩ tư vấn về nguy cơ lây nhiễm HIV từ quan hệ đồng tính nam ở lứa tuổi học sinh. Ảnh: K.Dung

Anh Lê Trung Hiếu, Trưởng Nhóm giáo dục đồng đẳng Bình Minh ở TP Vũng Tàu cho biết, có nhiều em nhỏ sinh năm 2005, mới 15 tuổi đã nhiễm HIV, do quan hệ đồng tính. Theo anh được biết thì riêng từ đầu năm đến nay đã có 10 trẻ vị thành niên nhiễm HIV. Đây là những con số do các bạn chủ động tìm đến với Nhóm đồng đẳng để xin tư vấn, còn thực tế con số thực tế là bao nhiêu vẫn là câu hỏi lớn.

Cũng theo Lê Trung Hiếu, 2-3 năm trước tỉ lệ nhiễm HIV ở trẻ vị thành niên nam tại Vũng Tàu còn ít, nhưng những năm qua tăng liên tục ở mức cao. Lý giải nguyên nhân này, anh Hiếu cho biết: Người đồng tính nam nếu đã nhiễm HIV, thì khi quan hệ tình dục, khả năng lây nhiễm cho bạn tình rất cao. Trẻ em MSM dễ bị dụ quan hệ tình dục đồng tính với những người khác nhau, khi quan hệ lại thường không chủ động được trong việc sử dụng các biện pháp an toàn.

Anh Hiếu cho biết thêm, trong các ứng dụng tìm bạn tình, các bé trai nhỏ tuổi đang trong độ tuổi học sinh là những "con mồi" ngon cho những người lớn tuổi, chính việc này làm gia tăng những trường hợp lây nhiễm HIV cho trẻ em đang tuổi cắp sách đến trường.

Không chỉ ở TP Vũng Tàu, ở Trung tâm Y tế thị xã Phú Mỹ (Bà Rịa – Vũng Tàu), anh Đặng Văn Ngọc, cán bộ chuyên trách về HIV của Trung tâm cũng cho biết tỉ lệ lây nhiễm HIV trong nhóm đồng tính nam ở Phú Mỹ tăng cao. Bệnh nhân có đủ thành phần, lứa tuổi, từ đang là học sinh cấp 3, học viên học nghề, kỹ sư, hướng dẫn viên, nông dân, công nhân… Đáng lưu ý khi có cả những trẻ mới 14 tuổi đã nhiễm HIV trong nhóm quan hệ đồng tính nam.

Tuy nhiên, rào cản rất lớn cho việc truyền thông về phòng, chống HIV cho trẻ là chỉ được phép khi có người giám hộ. Trong khi thực tế thì các trẻ nhiễm HIV đều giấu gia đình. Do đó, vai trò của gia đình trong việc giáo dục để trẻ biết cách phòng, chống HIV vô cùng quan trọng.

"Phản ứng của gia đình khi biết tin con bị bệnh là cần bình tĩnh và đồng cảm với con, cũng như hiểu được rằng nếu tuân thủ điều trị ARV, sẽ bảo đảm K=K, tức là không phát hiện virus, sẽ không lây truyền nữa, để hỗ trợ cho trẻ điều trị đầy đủ. Các phụ huynh cũng nên dạy cho con mình biết rằng, hành vi tình dục đồng giới của trẻ không phải là bệnh, mà chỉ là một sở thích. Nhưng điều quan trọng là, để tránh xảy ra hậu quả, thì gia đình cần giáo dục cho trẻ biết cách bảo vệ bản thân về an toàn tình dục", Anh Đặng Văn Ngọc chia sẻ.

Tại Bệnh viện Nhi đồng 1 TP Hồ Chí Minh, các ca lây nhiễm HIV do quan hệ đồng giới nam gia tăng ở lứa tuổi học sinh. Từ đầu năm đến nay, có khoảng 4-5 trường hợp bệnh nhi mắc HIV do quan hệ đồng tính nam, chủ yếu là các em từ 14-15 tuổi. Đây là một tình trạng đáng báo động. 

Theo bác sĩ Dư Tuấn Quy, Quyền trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, khi đến tuổi dậy thì, tâm sinh lý của trẻ trở nên nhạy cảm hơn, nên khi biết bản thân mắc bệnh, nhiều trẻ thường rơi vào tâm trạng tiêu cực, sống bất cần đời. Đặc biệt nhiều em chia sẻ rằng cha mẹ cũng đã chết vì HIV nên không còn hy vọng sống, trở nên chán nản, sống buông thả, quan hệ tình dục sớm và lây nhiễm cho bạn tình.

BS Quy cũng chỉ ra rằng, việc điều trị cho trẻ vị thành niên nhiễm HIV gặp nhiều khó khăn do yêu cầu phải có người giám hộ và giấy tờ cá nhân của các em đều do gia đình giữ. Tuy nhiên, những trẻ này không dám công khai giới tính thật, quan hệ tình dục đồng tính lén lút cho đến khi nhiễm bệnh. Vì vậy hầu hết khi mắc bệnh các em nhỏ đều không dám nói thật với gia đình, càng không cho biết nguyên nhân lây bệnh. Nhiều trẻ còn "dọa" bác sĩ là sẽ bỏ điều trị nếu bác sĩ liên hệ với gia đình. May mắn là cùng với bác sĩ còn có các nhóm giáo dục đồng đẳng cùng thực hiện công tác tuyên truyền, vận động và giúp đỡ các em. Sau quá trình điều trị tại bệnh viện, các em sẽ được chuyển về phòng khám dành cho người lớn có HIV tại các quận, huyện.

Một số trường hợp không có giấy tờ tùy thân nên tiếp tục được điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1, sau đó được giới thiệu về các phòng khám đa khoa, được các nhóm đồng đẳng hỗ trợ. Với sự tài trợ của Tổ chức hợp tác phát triển y tế Việt Nam (HAIVN), Trung tâm dự phòng và kiểm soát dịch bệnh (CDC), bệnh viện cũng tổ chức hướng nghiệp, tư vấn cho các em.

Đẩy mạnh can thiệp ngăn chặn lây nhiễm 

BS Bùi Minh Kha, Giám đốc Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS Bà Rịa-Vũng Tàu cho biết, theo kết quả giám sát trọng điểm năm 2011, tỷ lệ nhiễm HIV ở nhóm MSM là 2,25%, thấp hơn so với nhóm phụ nữ bán dâm (4%), nghiện chích ma túy là 12%. Tuy nhiên, khảo sát năm 2016, tỷ lệ nhiễm HIV ở nhóm MSM là 15,3%, 2017 là 18,7%, năm 2018 là 16,5 %. Tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm MSM đã tăng lên rất nhiều. Đây là tình trạng báo động về tình hình dịch ở tỉnh. Chính vì vậy tỉnh đã xây dựng các hoạt động nhằm giảm sự tăng lên của nhóm MSM.

Cụ thể, từ năm 2016, tỉnh bắt đầu đẩy mạnh các hoạt động can thiệp giảm hại ở nhóm MSM: Phát bao cao su, chất bôi trơn qua các các nhóm nhân viên tiếp cận cộng đồng MSM/nhân viên trạm y tế của các huyện/thị xã/thành phố.

Nhân viên y tế trao đổi với trẻ vị thành niên khi phát thuốc điều trị HIV. Ảnh: K.D

Đưa ra giải pháp khắc phục vấn đề này, BS Nguyễn Duy Phong cho hay, ngành Y tế địa phương đã báo cáo vấn đề này và đang nỗ lực phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng thực hiện những giải pháp để ngăn chặn tình trạng lây lan trong nhóm MSM, đặc biệt ngăn chặn tình trạng lạm dục tình dục đối với trẻ vị thành niên.

"Có em thì mình dạy đầu tiên phải biết dự phòng, thời gian sau thì xem xét có hợp nhau hay không, mới tiến tới xa hơn. Với lại tuổi này chưa thể tiến tới hôn nhân, chưa thể kết hôn. Mình phải hướng nghiệp để các em học, nếu có yêu đương thì phải biết bảo vệ lẫn nhau, chứ đừng lây lan ra cộng đồng", bác sỹ Dư Tuấn Quy nói.

Từ thực trạng này, thiết nghĩ các gia đình cần thiết phải quan tâm đến những mối quan hệ của con em mình, nên có những tư vấn, giáo dục đúng, cần thiết, không nên né tránh để bảo vệ sức khỏe và giúp con em mình an toàn trong các mối quan hệ. Trong trường hợp phát hiện con em mình nhiễm bệnh nên chia sẻ, đồng cảm, động viên tinh thần con để con tuân thủ điều trị. Ngày nay, HIV không còn là án tử, vì vậy nếu một người nhiễm HIV tuân thủ điều trị tốt thì sẽ khỏe mạnh, có sức khỏe và sinh hoạt giống như những người bình thường khác. Trong trường hợp virus dưới ngưỡng phát hiện thì sẽ không có nguy cơ lây lan ra cộng đồng.

T.Chi - K.Dung