Nguy cơ thua trên sân nhà

Một nghiên cứu khác cho biết lao động Việt Nam chỉ đạt 32/100 điểm, tức là đã ở dưới ngưỡng (35 điểm) cạnh tranh về nguồn nhân lực trên thị trường toàn cầu.          

Đó là những thông tin đáng suy nghĩ vừa được đưa ra tại hội thảo Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển Thủ đô vừa được tổ chức mới đây.

Ngay tại Hà Nội, có chưa tới 15% lực lượng lao động biết tiếng Anh và sử dụng thành thạo vi tính. Tỉ lệ lao động phổ thông ở những thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, TP Hồ Chí Minh cũng ở mức rất cao, từ hơn 40% đến trên 55%. Còn lao động thuộc diện “xuất khẩu” thì tình hình bi bét hơn, hầu hết nhân công của chúng ta sang nước bạn chủ yếu để làm các công việc phổ thông, không đòi hỏi tay nghề cao.

Thực ra vấn đề chất lượng nguồn lao động đã được đề cập từ lâu, những mặt được, mặt chưa được, nhiều nhà chuyên môn cũng biết cả. Cái được của non nửa số lao động Việt Nam là trẻ, khoẻ, cần cù và gần như... chấm hết ở đó. Còn lại là những cái chưa được. Do vậy mà việc sử dụng lao động trong nước, xuất khẩu lao động của chúng ta vẫn manh mún, thiếu những chính sách ở tầm cao để thoát khỏi sự toan tính nhỏ lẻ.

Hãy bắt đầu từ vấn đề đào tạo. Lâu nay, do nhầm lẫn hoặc do tư duy phát triển thiếu quy hoạch mà người ta cứ phân vân giữa nhu cầu xã hội và nhu cầu lao động. Hầu hết người lao động đều muốn được đào tạo ở những ngành “danh giá”, vậy là các trường đào tạo sẵn lòng “chiều”. Tuy nhiên, đây chỉ là nhu cầu xã hội, chưa phải là nhu cầu lao động. Điều đó lý giải tình trạng vì sao mỗi năm các trường ĐH, CĐ cho ra lò cả triệu lao động, nhưng các khu công nghiệp, khu chế xuất lại chỉ thích tận dụng lao động nông thôn. Sự vênh nhau giữa những người đi học và nhu cầu lao động của xã hội là điều không phải bàn cãi.

Về quản lý, bất cập cũng không kém. Mỗi trường đào tạo nghề có tới 2 bộ quản lý (bộ Giáo dục - Đào tạo, bộ LĐTBXH), đó là chưa kể các bộ chủ quản cũng tham gia vào quá trình này. Với nhiều cấp quản lý như vậy, trường có muốn bung ra đào tạo với những ngành nghề mà thị trường cần cũng không phải chuyện dễ.

Hiện nay, ở một số ngành nghề mới phát sinh, đã có hiện tượng doanh nghiệp phải thuê nhân công của nước ngoài với chi phí rất cao. Trong khi nguồn lao động của Việt Nam dồi dào về số lượng, chúng ta lại phải thuê nhân lực của nước ngoài, đó là một sự bất cập khó có thể chấp nhận. Nhiều người cảnh báo, Việt Nam có nguy cơ thua ngay trên sân nhà với vấn đề đào tạo và sử dụng lạo động. Thực tế đó đã và đang diễn ra. Một “kịch bản” nhìn thấy là chúng ta sẽ tiếp tục xuất lao động phổ thông sang các nước, làm những công việc không mang lại giá trị lợi nhuận cao, trong khi đó phải thuê nhân lực nước ngoài ở những ngành đòi hỏi trình độ hoặc có sự chuyên môn hoá.

Các đại biểu trong cuộc Hội thảo nêu trên đều thống nhất việc cần thành lập những cơ quan dự báo nguồn nhân lực, thay đổi cơ chế quản lý đào tạo, nhằm đón đầu thị trường, tạo sự linh hoạt, gắn đào tạo sát với thực tiễn cuộc sống. Các biện pháp đó không phải là cần thiết mà là vô cùng cần thiết, phải làm ngay.

Nguyễn Hoài