Nhìn thẳng khó khăn, tìm ra giải pháp

Cán bộ dân số phường Vạn Ninh, thành phố Khánh Hòa truyền thông DS-KHHGĐ cho ngư dân. Ảnh : Dương Ngọc

Tỉ số giới tính khi sinh cũng có chiều hướng tăng, trong khi đó, các biện pháp tránh thai lại giảm. Những thông tin trên được nêu ra tại Hội thảo các chuyên đề DS-KHHGĐ năm 2012 của Tổng cục DS-KHHGĐ tổ chức trong hai ngày 17-18/7 tại Vĩnh Phúc với sự tham gia của đại diện 31 tỉnh, thành phố phía Bắc. PGS.TS Nguyễn Viết Tiến – Thứ trưởng Bộ Y tế, TS Dương Quốc Trọng – Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ chủ trì các nội dung của Hội thảo.

 

Theo báo cáo của ngành Dân số, số trẻ sinh ra trong 5 tháng đầu năm 2012 tăng 13,5%, số trẻ sinh ra là con thứ 3 trở lên tăng 19,2% so với cùng kỳ năm 2011. Đặc biệt, tỉ số giới tính khi sinh (TSGTKS) tăng từ 111,9% lên 113/100 chỉ sau 5 tháng. Trong khi đó, việc thực hiện các biện pháp tránh thai lại giảm đi so với cùng kỳ năm ngoái: Số đặt vòng tránh thai giảm 5,8%; số triệt sản giảm 6%; số người sử dụng bao cao su, thuốc uống tránh thai đạt khoảng 50% kế hoạch năm 2012 và thấp hơn cùng kỳ năm 2011. Trong 5 tháng đầu năm, số trẻ sơ sinh được sàng lọc sơ sinh và số bà mẹ mang thai được sàng lọc trước sinh khoảng 30% kế hoạch năm 2012, thấp hơn cùng kỳ năm 2011…

Những con số trên là một kết quả không được như mong đợi của ngành Dân số. Trong các năm trước, ngành Dân số luôn hoàn thành các chỉ tiêu Quốc hội giao, thì năm nay, khả năng một số chỉ tiêu không hoàn thành dường như đã được nhìn thấy rõ. PGS.TS Nguyễn Viết Tiến – Thứ trưởng Bộ Y tế đã chỉ rõ những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến thực trạng trên.

Về nguyên nhân khách quan, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh yếu tố năm 2012 – năm Nhâm Thìn - được người dân tin là năm đẹp để sinh con, nhất là sinh con trai. Điều đó khiến mức sinh tăng, đồng thời kéo theo tỉ số mất cân bằng TSGTKS tăng lên tới 1,1 điểm phần trăm so với năm trước. Về nguyên nhân chủ quan, Thứ trưởng Bộ Y tế khẳng định có 2 nguyên nhân cơ bản: Nguyên nhân đầu tiên là do việc giao chỉ tiêu và kinh phí thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2012 chậm nên kết quả thực hiện các chỉ tiêu, nhiệm vụ kế hoạch 6 tháng đầu năm thấp. Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính đến giữa tháng 5/2012 mới giao chỉ tiêu, vốn và dự toán chi Chương trình mục tiêu quốc gia. Đến nay nội dung các dự án, đề án Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) giai đoạn 2012 – 2015 chưa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Các chỉ tiêu đều không đạt và ở mức thấp nhất so với cùng kỳ các năm kể từ năm 2006 đến nay.

 Nguyên nhân thứ hai là bộ máy tổ chức của ngành DS-KHHGĐ chưa hoàn thiện. Hiện có 42,4% xã đã tuyển viên chức làm công tác DS-KHHGĐ song vẫn còn tới 57,6% số cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ xã và 174.000 cộng tác viên dân số chỉ hưởng phụ cấp từ Chương trình mục tiêu quốc gia, mà 6 tháng đầu năm chưa được hưởng phụ cấp nên một số cán bộ, cộng tác viên đã nghỉ việc.

Cả nước có 54/63 tỉnh, thành phố mất cân bằng GTKS Trong 5 tháng đầu năm, cả nước có 274.171 trẻ trai/241.998 bé gái, tỉ số giới tính khi sinh (SRB) tương đương là 113/100, cao hơn cả 3 năm 2009, 2010, 2011. Theo số liệu thống kê chuyên ngành DS-KHHGĐ, 5 tháng đầu năm 2012 có 42 tỉnh, thành phố tỉ số GTKS từ 110 trở lên; có 21 tỉnh thành phố, tỉ số GTKS từ 115 trở lên; có 9 tỉnh, thành phố tỉ số GTKS từ 120 trở lên. Năm 2010 cả nước có 50 tỉnh, thành phố mất cân bằng GTKS, năm 2011 tăng lên 53 tỉnh, thành phố và đến tháng 5/2012 là 54 tỉnh, thành phố. Mặc dù Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhưng dự toán ngân sách năm 2012 giao muộn nên đã ảnh hưởng đến việc triển khai công tác DS-KHHGĐ nói chung và các hoạt động can thiệp giảm thiểu mất cân bằng GTKS nói riêng.

 

Thẳng thắn để tìm ra giải pháp

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh: “Cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, kết quả những tháng đầu năm 2012 dường như không đạt được như mong đợi của chúng ta”. Thứ trưởng đề nghị các đại biểu ở Hội thảo trao đổi thẳng thắn, tích cực, đóng góp ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm, cách làm hiệu quả để tìm ra các giải pháp quyết liệt cho 6 tháng tiếp theo nhằm đạt được chỉ tiêu kế hoạch đề ra.

Theo TS Dương Quốc Trọng – Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ: Năm 2012 là năm ngành Dân số chính thức bước vào thực hiện các dự án, đề án theo CTMTQG giai đoạn 2011 – 2015. Tuy nhiên, giai đoạn này chúng ta chỉ có 3 đề án, dự án trong khi công tác DS-KHHGĐ ngày càng được mở rộng với nhiều khó khăn, thách thức. Với việc giao chỉ tiêu kế hoạch và ngân sách chậm như năm nay (đến nay mới có 5/63 tỉnh, thành phố được giao kinh phí) thì công tác DS-KHHGĐ càng khó khăn bộn phần; đòi hỏi hệ thống ngành từ Trung ương tới địa phương phải rất nỗ lực, chủ động mới có thể đảm bảo các hoạt động triển khai theo đúng kế hoạch đề ra. TS Dương Quốc Trọng cho hay, mặc dù việc giao kinh phí không kịp thời, nhưng trong 6 tháng đầu năm một số Sở Y tế, Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh, thành phố đã chủ động tham mưu cho các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương hỗ trợ, cho vay ngân sách để thực hiện các nội dung kế hoạch năm 2012. Đặc biệt một số tỉnh, thành phố đã chủ động huy động các nguồn lực khác để chi phí cho việc thực hiện các dịch vụ KHHGĐ. Theo TS Dương Quốc Trọng, nỗ lực của các cán bộ, cộng tác viên DS-KHHGĐ trong 6 tháng đầu năm rất đáng ghi nhận, nhất là trong điều kiện ngân sách CTMTQG chưa kịp thời, cơ chế quản lý, định mức chi tiêu còn nhiều bất cập, chưa phù hợp.

Để hạn chế những tác động của việc giao kinh phí chậm, tạo sự thống nhất trong việc thực hiện cũng như rút kinh nghiệm triển khai kế hoạch năm 2011, Tổng cục DS-KHHGĐ đề nghị lãnh đạo Bộ Y tế quan tâm chỉ đạo, yêu cầu Sở Y tế các tỉnh, thành phố nghiêm túc thực hiện các nội dung tại Công văn số 1322/BYT-TCDS ngày 14/3/ 2012 về hướng dẫn kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ và Quyết định 2406/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Các thảo luận tại Hội thảo tập trung vào trao đổi vấn đề nóng như chủ động khắc phục các khó khăn đã nêu trên, trong đó có vấn đề “nóng” như mất cân bằng giới tính khi sinh; chia sẻ kinh nghiệm triển khai mô hình “Kiểm tra sức khỏe và tư vấn tiền hôn nhân”, “Cung cấp thông tin và dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho vị thành niên, thanh niên”; các đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh; mô hình can thiệp làm giảm tỉ lệ tảo hôn và hôn nhân cận huyết và mô hình nâng cao chất lượng dân số một số dân tộc ít người,… Đặc biệt, việc triển khai đề án can thiệp, giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh được Tổng cục DS-KHHGĐ duy trì tại 4.363 xã và mở rộng thêm 2.222 xã thuộc 43 tỉnh, đồng thời Tổng cục cũng đã xây dựng Đề án trình Chính phủ giai đoạn 2012 – 2020.

 

Để tìm ra các giải pháp quyết liệt cho 6 tháng tiếp theo nhằm đạt được các chỉ tiêu kế hoạch đề ra, tôi đề nghị toàn ngành chúng ta cần nỗ lực tập trung vào những việc chủ yếu sau: 1.Phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa phương mình triển khai các nhiệm vụ được giao. Do kinh phí được cấp muộn nên ngay khi có kinh phí, các tỉnh, thành phố cần khẩn trương, quyết liệt triển khai các hoạt động, phấn đấu hoàn thành bằng được chỉ tiêu về dân số đã được Quốc hội và Chính phủ giao. 2. Đẩy mạnh các hoạt động truyền thông vận động, các chương trình phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể ở địa phương, trong đó ưu tiên cho các hoạt động truyền thông giáo dục chuyển đổi hành vi, đảm bảo hậu cần và cung cấp đầy đủ, kịp thời các phương tiện tránh thai, đẩy mạnh tiếp thị xã hội các phương tiện tránh thai nhằm đáp ứng tính đa dạng, thuận tiện, phù hợp với nhu cầu của các đối tượng không chỉ là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ mà cả vị thành niên, thanh niên; Mở rộng và triển khai có hiệu quả các mô hình, đề án nâng cao chất lượng dân số; giải quyết mất cân bằng giới tính khi sinh; chăm sóc sức khỏe người cao tuổi; Đề án kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển… 3. Tích cực tham mưu, đề xuất với các cấp có thẩm quyền ban hành các văn bản liên quan tới chế độ, chính sách đối với cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ tuyến cơ sở; củng cố và hoàn thiện tổ chức bộ máy từ Trung ương tới cơ sở. Tăng cường bồi dưỡng, đào tạo nhất là đối với các cán bộ mới được tuyển dụng tại cấp cơ sở. Tôi cũng đề nghị ngay sau Hội thảo, Tổng cục cần tổng hợp, hoàn thiện và cùng địa phương tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc để cùng quyết tâm đạt được các chỉ tiêu kế hoạch 2012. PGS.TS Nguyễn Viết Tiến – Thứ trưởng Bộ Y tế

 

Hà Thư