Những bất cập trong xây dựng nông thôn mới tại Bắc Ninh

Vung tay quá trán…

Theo Ban Chỉ đạo trung ương Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới, trong số 2.600 xã nợ đọng xây dựng cơ bản có tới hơn 700 xã đã đạt chuẩn nông thôn mới. Các địa phương có số nợ cao gồm: Bắc Ninh (hơn 613 tỷ đồng), Thanh Hóa, Nghệ An (mỗi tỉnh hơn 500 tỷ đồng), Hà Nam, Hưng Yên, Quảng Bình (mỗi tỉnh hơn 200 tỷ đồng).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ lớn là việc thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách cho các dự án đầu tư bộc lộ nhiều tiềm ẩn rủi ro trong tương lai. Hiện tại, việc xử lý nợ xây dựng cơ bản trong xây dựng nông thôn mới đang là bài toán khó đối với nhiều địa phương sau khi được công nhận đạt chuẩn quốc gia về nông thôn mới.

Dù là tỉnh có số thu ngân sách lớn nhưng Bắc Ninh lại dẫn đầu cả nước về số nợ đọng. Báo cáo mới nhất của Ban Chỉ đạo Chương trình xây dựng nông thôn mới Bắc Ninh, thời gian qua, các địa phương, ban ngành của tỉnh đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện xây dựng nông thôn mới. Theo đó, năm 2014 mới chỉ có có 7 xã đạt chuẩn thì năm 2015 đã có 28 xã được công nhận nông thôn mới. Để có được kết quả này, cần đến hàng nghìn tỷ đồng của nhà nước cũng như đóng góp của người dân đổ vào. Cũng vì đẩy nhanh tiến độ “đạt chuẩn” nên Bắc Ninh hiện đang nợ hơn 613 tỷ đồng tiền xây dựng cơ bản.

Bước sang năm 2016, mặc dù nợ nhiều như vậy, nhưng để phấn đấu đưa 25 xã, đặc biệt là 3 đơn vị cấp huyện là TX Từ Sơn, huyện Tiên Du và TP Bắc Ninh đạt chuẩn nông thôn mới nên tổng số vốn địa phương này huy động để thực hiện vào khoảng 1.220.910 triệu đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương chiếm 1,01% (12.380 triệu đồng); ngân sách địa phương các cấp (tỉnh, huyện, xã) khoảng 896.543 triệu đồng; vốn tín dụng khoảng 305.040 đồng; vốn cộng đồng dân cư chừng 5.897 triệu đồng và vốn khác chiếm 1.050 triệu đồng.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, ngày 30/12/2015, ông Nguyễn Tiến Nhường- Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh đã ký Quyết định số 1695/QĐ-UBND phê duyệt đề xuất dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông, kết cấu hạ tầng giáo dục, đào tạo, văn hóa, thể thao; trụ sở làm việc của cơ quan nhà nước trên địa bàn 2 xã Hương Mạc và Tam Sơn của TX Từ Sơn.

Theo đó, thông qua hình thức Xây dựng – Chuyển giao (BT), tỉnh này đồng ý cho Cty Cổ phần xây dựng thương mại Cao Đức (đại diện liên danh Công ty cổ phần xây dựng và thương mại Cao Đức và Cty TNHH Cao Nguyên) đầu tư xây mới, cải tạo một số công trình tại hai xã này như nhà văn hóa thôn, trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, hội trường… với tổng mức đầu tư dự kiến 701,509 tỷ đồng từ nguồn vốn chủ sở hữu và vốn huy động của nhà đầu tư. Đổi lại, nhà đầu tư được khai thác giá trị quyền sử dụng đất các khu đất trên địa bàn hai xã này.

Trụ sở UBND xã Tam Sơn khá quy mô, hoành tráng

Mang trên vai món nợ khổng lồ

Trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, ông Nguyễn Hữu Long- cán bộ địa chính, xây dựng xã Tam Sơn cho biết, khi thực hiện nông thôn mới xã Tam Sơn gặp nhiều khó khăn về vốn do hình thức đổi đất lấy hạ tầng không có. Để có vốn, chính quyền địa phương đã chấp nhận phạt những hộ dân lấn chiếm đất công rồi cho họ sử dụng ổn định.

Tuy nhiên, nguồn vốn này cũng chẳng đáng là bao, chỉ khoảng 2 tỷ đồng. Theo dự kiến, đến quý 3/2016, xã Tam Sơn sẽ đạt đủ các tiêu chí về nông thôn mới. Để đạt được cái đích ấy, xã Tam Sơn đã phải nợ doanh nghiệp số tiền lên đến 16 tỷ đồng trong nhiều năm trời. Trong nhiệm kỳ vừa qua, nhờ được rót vốn về, xã Tam Sơn đã trả nợ cho doanh nghiệp được hơn 10 tỷ đồng, hiện còn nợ khoảng 5 tỷ đồng.

Trở lại với Quyết định số 1695/QĐ-UBND do Phó Chủ tịch Nhường ký, qua tìm hiểu chúng tôi được biết, Tam Sơn và Hương Mạc là hai xã được TX Từ Sơn đầu tư xây dựng nông thôn mới khá mạnh. Trong đó, Hương Mạc năm 2015 là 1 trong 3 xã đã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới; còn xã Tam Sơn liên quan đến xây dựng cơ bản chỉ còn 3,3km đường trục thôn đã được trải cấp phối cần phải bên tông hóa và 5,7km đường chính nội đồng lầy lội vào mùa mưa và hai nội dung này sẽ được xử lý trong năm 2016 để đưa Từ Sơn trở thành thị xã hoàn thành nông thôn mới.

Như vậy, có thể thấy 2 xã này cơ bản đã đáp ứng yêu cầu về cơ sở hạ tầng cũng như các chỉ tiêu. Vậy việc đầu tư hơn 700 tỷ đồng để xây mới, cải tạo một số công trình như Quyết định số 1695/QĐ-UBND là quá lãng phí. Bên cạnh đó, khảo sát qua một số địa phương của TX Từ Sơn, chúng tôi không khỏi choáng ngợp trước sự nguy nga, hoành tráng của trụ sở tại đây.

Được biết, để khắc phục bệnh thành tích, xử lý tốt nợ đọng trong xây dựng nông tôn mới, Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho rằng, cần đề cao trách nhiệm của người đứng đầu các cấp trong xây dựng NTM. Trong đó, làm rõ trách nhiệm và xử lý kỷ luật nghiêm khắc nếu để xảy ra tình trạng huy động quá sức dân, phát sinh nợ xây dựng cơ bản không đúng quy định. Bên cạnh đó, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của ban chỉ đạo và cơ quan thường trực các cấp về phân bổ và sử dụng nguồn lực được giao. Có như vậy mới góp phần tránh thất thoát tiền vốn của Nhà nước và người dân, từ đó khắc phục được tình trạng nợ đọng trong xây dựng NTM đang diễn ra phổ biến tại một số địa phương như hiện nay.

Bình Minh