Những phận già khô trên đồng muối

 Đói, khổ bủa vây, nghề phụ không có, nhưng người dân nơi đây đang đứng trước nguy cơ phải bỏ cái nghề chính có truyền thống hàng trăm năm này.

Phơi nắng kiếm… 10.000 đồng/ngày

Chúng tôi có mặt tại Hải Lộc và Hải Hoà (huyện Hậu Lộc), hai xã có diện tích đồng muối lớn nhất tỉnh Thanh Hoá vào giữa trưa một ngày chang chang nắng của tháng 7 âm lịch. Dù đây là thời điểm lý tưởng để bà con làm muối song dọc những cánh đồng chỉ lác đác một số ít người già, phụ nữ và trẻ em đang cặm cụi trên những thửa muối.

Những năm qua, dù được sự hỗ trợ từ huyện đến xã nhưng đời sống của bà con vùng muối vẫn không sao thoát khỏi cảnh bữa đói, bữa no. Nguyên nhân vẫn là phương thức sản xuất manh mún, lạc hậu, cơ sở hạ tầng xuống cấp, chất lượng và sản lượng muối giảm, trong khi đó đầu ra lại bấp bênh. Bà Nguyễn Thị Tạo, 51 tuổi, thôn Lộc Tiến, xã Hải Lộc buồn rầu: "Gần hết cuộc đời gắn bó với nghề, chưa bao giờ thấy khốn khó như mấy năm trở lại đây. Ngày nắng, 4 người lớn trong gia đình tôi làm cật lực được khoảng 1 tạ muối, bán được 100.000 đồng. Tính ra, mỗi người chỉ được có... một bát phở! Đó là bà Tạo nói về công xá của lao động chính, chứ chưa kể tới con cháu nhỏ, người già yếu - những người ăn theo trong gia đình - không biết ăn vào đâu? Càng nắng càng phải "chạy" thì mới có gạo ăn. Những ngày trời mưa hay mùa đông, mùa xuân ít nắng thì... đói dài.

Nghề của người già, trẻ em?

Tổng diện tích muối của Hải Lộc và Hải Hòa là 153,88ha với 1.341 hộ sản xuất. Chừng ấy hộ làm muối nhưng có tới gấp 5 số đó là nhân khẩu "ăn theo" (6.800 khẩu). Tính đến hết tháng 7/2011, sản lượng muối 2 xã đạt 6.094 tấn nhưng nay vẫn còn tồn kho 1.594 tấn. Giá muối bán ra khoảng 1.000 đồng/kg, quá thấp so với những chi phí bỏ ra.

Nghề muối là một nghề truyền thống, lao động thủ công nặng nhọc nhưng lại hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên. Sản phẩm muối làm ra được các công ty bao tiêu khoảng 15-20% sản lượng, phần còn lại người dân tự tiêu thụ. Muối rớt giá, đầu ra phập phù, lo ăn còn chưa đủ nói gì đến chuyện "đầu tư". Thế nên, cơ sở hạ tầng đồng muối như các ô, nại, chạt lọc... bị xuống cấp, diêm dân không có kinh phí đầu tư, tu bổ cải tạo đã ảnh hưởng lớn đến năng suất, chất lượng và sản lượng. Chưa kể, giá cả bấp bênh, vào thời điểm tháng 3-4 muối không bán được, nếu bán cũng chỉ được 300-400 đồng/kg. Hiện tại, dù giá muối đã là 1.000 đồng/kg nhưng thu nhập của người dân cũng chỉ được khoảng trên dưới 1 triệu đồng/năm.

Ông Đỗ Xuân Liên, Chủ tịch UBND xã Hải Lộc cho biết:"Toàn xã có 746 hộ sản xuất muối, với hơn 1.650 lao động nhưng hiện tại nghề muối chỉ còn toàn người già, phụ nữ và trẻ em. Những lao động phụ giờ lại trở thành lao động chính trên đồng muối. Cứ đà này thì khó giữ và phát triển được nghề truyền thống". Thanh niên, trai tráng trong làng, người thì vào Nam, kẻ ra Bắc làm bất cứ việc gì, miễn là kiếm được tiền.

Làm ra được hạt muối là cả một quá trình nặng nhọc trong cái nắng 35-49 độ C. Thế nhưng, diêm dân lại gặp đủ nỗi lo khác: giá thấp, tư thương ép, tồn đọng... Bà Đỗ Thị Dung, 56 tuổi, thôn Trường Nam, xã Hải Lộc ngao ngán: "Từ đầu năm đến giờ, trong kho nhà tôi còn tồn khoảng trên 20 tấn muối. Giá quá thấp nên chưa bán. Để có cái ăn, cái mặc, chúng tôi đi bốc ngao thuê".

Nguy cơ xóa sổ nghề muối

Thanh Hóa có 3 huyện là Quảng Xương, Tĩnh Gia và Hậu Lộc có diện tích làm muối. Do không có hiệu quả nên 21,3ha diện tích làm muối tại Quảng Xương đã chuyển sang nuôi trồng thuỷ sản. Tại Tĩnh Gia hiện còn có 69,6ha tập trung tại xã Hải Châu nhưng Phó Chủ tịch UBND xã Lê Văn Toàn ngao ngán thở dài: "Nếu trước đây, 3 kg muối đổi được 1 kg gạo, thì hiện tại 10 kg muối mới mua được 1 kg gạo. Bởi vậy ngày càng có nhiều người bỏ nghề truyền thống của cha ông".

Bà Nguyễn Thị Liên, Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Hậu Lộc tâm sự: "Hiện tại, huyện đang triển khai nâng cấp 2 cánh đồng muối Hải - Hoà với số vốn 31 tỷ đồng, nhưng vẫn chưa đủ. Để thoát nghèo bền vững và phát huy được nghề truyền thống, Nhà nước cần có những chính sách bình ổn, hỗ trợ về giá cả, ban hành giá sàn; phải quản lý và bao tiêu sản phẩm cho người dân thì bà con mới yên tâm sản xuất và thu hút những lao động chính đã rời quê đi làm ăn xa về".

Nếu không sớm "cứu", những cánh đồng muối xứ Thanh rất dễ bị người dân tự "xóa sổ". Đó là thực tế!

Ngọc Hưng