Nỗ lực duy trì mức sinh thấp hợp lý

Chiến dịch chăm sóc SKSS/KHHGĐ do ngành Dân số tổ chức đã góp phần nâng cao nhận thức cho đông đảo người dân. ẢNH: DƯƠNG NGỌC

Những thành tựu quan trọng

Sau hơn nửa thế kỷ thực hiện công tác DS-KHHGĐ, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng góp phần to lớn vào sự phát triển KT-XH của đất nước.

Số con trung bình của mỗi phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ đã giảm từ 6,4 con (năm 1960) xuống còn 2,09 con (năm 2006- đạt mức sinh thay thế) và duy trì liên tục đến nay. Việt Nam cũng đang trong thời kỳ cơ cấu dân số “vàng” với trên 62 triệu người trong độ tuổi lao động (chiếm 69% tổng dân số) và bắt đầu bước vào thời kỳ “già hóa dân số” với số người từ 60 tuổi trở lên chiếm 10,5% dân số.

Bên cạnh những thành tựu đạt được, công tác DS-KHHGĐ cũng đang đứng trước những khó khăn, thách thức: Quy mô dân số tiếp tục tăng; đặc biệt là mức sinh còn biến động khó lường; giữa các vùng miền, các địa phương có sự khác biệt lớn về mức sinh, một số tỉnh vẫn chưa đạt mức sinh thay thế.

Để góp phần thực hiện thành công các mục tiêu, chỉ báo về quy mô dân số của Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và tăng cường công tác truyền thông, giáo dục về kiểm soát mức sinh trong thời kỳ mới, Tổng cục DS-KHHGĐ đã quyết định lấy chủ đề cho Tháng hành động Quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam (26/12) năm 2014 là Duy trì mức sinh thấp hợp lý-Vì sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Làm gì để duy trì mức sinh không cao quá, không thấp quá?

Cán bộ dân số tuyên truyền cho ngư dân về Đề án 52. ẢNH: DƯƠNG NGỌC

Theo Tổng cục DS-KHHGĐ: Mặc dù tốc độ gia tăng dân số đã được kiểm soát, nhưng Liên Hợp Quốc dự báo mức sinh của nước ta vẫn biến động khó lường, có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi nhưng cũng có thể gây những bất lợi đối với sự phát triển của đất nước.

Nếu để mức sinh tăng trở lại và tổng tỷ suất sinh có thể lên tới 2,3- 2,5 con/phụ nữ, thì đến năm 2050 quy mô dân số nước ta sẽ đạt cực đại ở mức quá cao khoảng 130-140 triệu người, mật độ dân số cao, khoảng 400 người/km². Điều này sẽ gây áp lực lớn đối với các lĩnh vực y tế, giáo dục, lao động, việc làm… rất bất lợi đối với sự phát triển KT-XH và cơ cấu nhân khẩu học của đất nước trong tương lai.

Nếu để mức sinh giảm xuống quá thấp và tổng tỷ suất sinh chỉ khoảng 1,35 con/phụ nữ (vào khoảng năm 2020), đến năm 2050, quy mô dân số nước ta sẽ đạt cực đại vào khoảng 95-100 triệu người. Điều này sẽ dẫn đến dân số suy giảm, thiếu nguồn lao động, giai đoạn cơ cấu dân số “vàng” ngắn lại; già hóa dân số diễn ra nhanh…rất bất lợi đối với sự phát triển KT-XH và cơ cơ cấu nhân khẩu học của đất nước trong tương lai.

Nếu duy trì mức sinh ở mức thấp hợp lý với tổng tỷ suất sinh khoảng từ 1,9-2,0 con/phụ nữ thì đến năm 2050, quy mô dân số nước ta sẽ ổn định ở mức 115-120 triệu người. Điều này sẽ phát huy được các lợi thế của dân số, đó là quy mô dân số sẽ ổn định ở mức thấp hơn, cơ cấu tuổi của dân số sẽ cân bằng hơn, giảm dần được sự chênh lệch bất lợi về mức sinh giữa các tỉnh, tạo tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững KT-XH của đất nước trong cả hiện tại và tương lai.

Việc chủ động duy trì mức sinh thấp hợp lý để trong tương lai Việt Nam sẽ có được một quy mô dân số phù hợp với diện tích lãnh thổ, một cơ cấu dân số hợp lý nhất, đảm bảo sự cân đối, hài hòa giữa các độ tuổi; duy trì tương đối ổn định tỷ lệ dân số trong tuổi lao động, kéo dài giai đoạn cơ cấu “dân số vàng”; làm chậm lại thời gian chuyển đổi từ giai đoạn “già hóa dân số” sang “dân số già”, có cơ hội phát triển các dịch vụ an sinh xã hội và phát huy, chăm sóc người cao tuổi tốt hơn; tạo điều kiện thuận lợi để khống chế sự gia tăng tỷ số giới tính khi sinh, sớm đưa trở lại mức cân bằng tự nhiên.

Quỳnh An