Nữ biệt động Sài Gòn: Từ chiến trường đến chính trường (Kì 1)
Giadinh.net - Tháng 8/2007, Ban Biên tập bộ Almanach - Người mẹ và phái đẹp (NXB Văn hóa - Thông tin) đề nghị nhà văn Lê Cảnh Nhạc viết về bà Lê Thị Thu - Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban DSGĐTE - nguyên là nữ biệt động Sài Gòn.
Bộ sách dày hơn 2.000 trang, viết về những người phụ nữ nổi tiếng thế giới, trong đó có các chính khách nữ Việt
Lá cờ của má
Ngày bé Sang chưa đầy tuổi thôi nôi, má đã ôm bé lặn lội qua chiến khu An Phú Đông để thực hiện các nhiệm vụ tổ chức giao cho. Lẫm chẫm tập đi, rồi đến ngày cắp sách tới trường, bé Sang đã chứng kiến các hoạt động yêu nước của má và các anh con cậu ngay trong ngôi nhà của mình.
Chị Lê Thị Thu (tức Hai Sang) không thể nào quên những kỷ niệm của tuổi nhỏ ngây thơ, bồng bột. Một đêm nọ, chị nghe tiếng huýt sáo vọng vào từ ngoài ngõ và phát hiện thấy má lẻn dậy đi về hướng tiếng huýt sáo. Hai Sang cũng nhổm dậy lẻn đi theo. Đi đến Chùa Ông đã thấy thấp thoáng bóng má cùng các anh đang phân công nhau canh gác dưới cây Lý trước cổng Chùa Ông. Rồi có người trèo lên ngọn cây treo cờ, treo lựu đạn giả. Xong đâu đó, mọi người nhanh chóng tản đi các ngả. Má phát hiện ra Hai Sang, nghiêm khắc dặn: “Con thấy đâu để đó. Nói ra là cảnh sát bắt bỏ tù cả nhà đấy”. Nỗi tức tưởi, ấm ức cứ nghèn nghẹn trong lòng cô bé 12 tuổi. Chuyện bí mật chỉ mỗi mình biết mà lại không được nói với ai. Sáng hôm sau, vừa ngủ dậy, Hai Sang nghe tiếng bàn tán xôn xao. Chị cùng mợ Chín (vợ của cậu thứ chín) chạy xuống Chùa Ông, thấy cảnh sát đã phong toả cả khu vực chùa từ bao giờ. Trên ngọn cây Lý, lá cờ giải phóng mà chị tìm thấy trong nhà mình hôm nào đang tung bay phần phật. Nhân dân quanh vùng kéo đến ngày càng đông, túm tụm ồn ào bàn tán, hả hê. Tụi cảnh sát thì luống cuống chỉ trỏ vào quả lựu đạn mà má và các anh cài nghi binh. Không đứa nào dám trèo lên cây Lý hạ lá cờ xuống. Lòng đầy phấn khích, Hai Sang níu tay mợ Chín buột miệng nói: “Mợ Chín, cái này con biết ở đâu ra rồi”. Mợ Chín cũng là người có ý thức giác ngộ cách mạng nên nghe cháu gái nói vậy rất lo lắng. Mợ kéo cháu ra chỗ vắng căn dặn: “Con thấy ở đâu thì biết vậy, không được nói ra với bất kỳ ai. Cảnh sát biết là bỏ tù đấy”. Câu chuyện rồi cũng đến tai má. Má hiểu rằng, con nhỏ của má đã lớn, má không thể giấu nó điều gì. Từ đó, má bắt đầu giác ngộ chị, cho chị xem các tài liệu của cách mạng, nhen nhóm trong chị tinh thần yêu nước và ngọn lửa đấu tranh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Năm 1963, phong trào đấu tranh chống Ngô Đình Diệm đàn áp Phật giáo lan rộng khắp Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định. Hai Sang tham gia trong phong trào học sinh Phật tử cùng các anh các chị sinh viên, học sinh các trường của thành phố Sài Gòn xuống đường biểu tình chống Ngô Đình Diệm, phong trào đấu tranh của sinh viên, học sinh nổi lên mạnh mẽ. Hai Sang đã được các anh “cấy vào” phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh, sinh viên.
Năm 1964, khi tham gia một cuộc biểu tình chống chính quyền Sài Gòn, Hai Sang đã bị bắt cùng một số học sinh, sinh viên. Năm đó chị vừa mới 15 tuổi. Đến lúc này, ba mới biết là con nhỏ nhà mình đã đi theo cách mạng.
Vào Cứ
Tháng 2/1965, trước ngày Tết Nguyên đán ít lâu, Hai Sang nghe loáng thoáng rằng mợ Ba chuẩn bị vào thăm anh Nhạc trong Cứ, quyết tâm trốn nhà đi vào vùng căn cứ kháng chiến của Hai Sang lại trỗi dậy. Đã có lần, chị loáng thoáng nghe má đi thăm cậu Sáu ở căn cứ về kể lại với mợ Chín rằng “đường vào thăm anh Sáu qua Chợ Thủ Dầu Một, đi tàu về Dầu Tiếng, đến An Nhơn Tây, Ấp Gót Chàng, đi bộ một quãng thì gặp cơ quan anh Sáu ở đó...”. Vậy là cứ theo đó mà đi.
Đến nơi, Hai Sang được biết từ Thủ Dầu Một đi Dầu Tiếng, Thuần Phong chỉ chạy mỗi ngày 1 chuyến vào sáng sớm. Khách ở xa thường ngủ lại dưới tàu, sáng đi mới kịp. Ngủ lại trên tàu thật mạo hiểm. Còn vào nhà người lạ ngủ cũng không biết có an toàn không. Nhỡ có chuyện gì xảy ra, đường đi chưa tới đích mà đã bị kẻ xấu làm nhục thì mặt mũi nào dám về gặp ba má nữa. Thôi, đành chờ cơ hội khác vậy. Sau một lúc đắn đo, Hai Sang quyết định quay về. Ở nhà, sau khi Hai Sang đi, cả nhà tá hỏa bủa đi tìm. Chiều đến, mấy đứa em đang chơi trước sân, phát hiện thấy chị Hai về thì đồng loạt reo lên: “Chị Hai, chị Hai về! Chị Hai về rồi ba má ơi!...”
Má chạy ra dắt tay Hai Sang đi thẳng vô gặp ba. Ba nghiêm giọng hỏi: “Con đi đâu?”- “Dạ, con đi thăm cậu Sáu”- “Vậy con muốn đi hay ở, nói ba nghe?”- “Dạ, con muốn đi”. Ba im lặng hồi lâu rồi nói: “Mình chuẩn bị cho con một ít tiền và nữ trang, vào đó cần nó bán để tiêu xài”. Vậy là ba quyết định cho Hai Sang vào Cứ. Lòng Hai Sang trào dâng niềm hân hoan khôn tả. Hai Sang không phải bỏ trốn nữa mà sẽ đàng hoàng từ biệt ba má lên chiến khu theo các anh, các chú. Hai Sang không hề biết rằng lần đi này là lần cuối cùng, chị không bao giờ được trở lại ngôi nhà thân yêu, nơi mình đã lớn lên với bao kỷ niệm, sẽ không bao giờ gặp lại ba má và các em...
Má đưa Hai Sang đến nhà mợ Ba nhờ mợ đưa Hai Sang lên gặp anh Sáu ở vùng căn cứ Củ Chi. Khi chia tay, má nắm tay Hai Sang một lúc rồi nghiêm giọng nói rõ từng lời, từng chữ: “Ý con muốn đi làm cách mạng, má không cản. Nhưng đi đến nơi về đến chốn. Đã đi theo cách mạng là phải theo đến cùng. Gặp khó khăn gian khổ mà bỏ dở chừng trở về nhà là má sẽ từ con và không cho vô nhà nữa”.
Tháng 4/1966, tổ chức quyết định tung Hai Sang ra hoạt động ở nội thành Sài Gòn, vì ở đó đang rất cần những cán bộ trẻ như Hai Sang am hiểu địa bàn ở Sài Gòn. Đây là bước ngoặt lớn của cuộc đời Hai Sang. Hoạt động đơn tuyến một mình chủ động xử lý các tình huống khi hoạt động trong lòng địch. Hàng ngày, đối mặt với biết bao hiểm nguy rình rập, với bắt bớ, tù đày, thậm chí là cái chết. Cũng từ đây, Hai Sang có tên mới: Lê Thị Thu – là nữ cán bộ trẻ nhất trong đơn vị nên chị được đồng đội gọi là Út Thu.
Hoạt động trong lòng địch
Ra Sài Gòn, Út Thu được phân công làm thư ký cho chị Lê Thị Riêng, Trưởng ban phụ vận Sài Gòn – Gia Định thuộc Khu uỷ Sài Gòn – Gia Định. Út Thu nhận tài liệu từ chị Riêng rồi sao chép nhiều bản, đưa cho các cán bộ trong ban phụ vận đi tuyên truyền, giác ngộ, xây dựng các cơ sở cách mạng trong nội thành. Vừa làm thư ký cho chị Lê Thị Riêng, Út Thu vừa phải làm tròn nhiệm vụ của một cô gái “ở đợ”. Mỗi buổi sáng chú thím đi làm, Út Thu một tay bế em gái 1 tuổi, một tay dắt em 4 tuổi đến trường mẫu giáo. Rồi chị lại bồng em xách giỏ đi chợ, giặt đồ, nấu ăn...
Mùa khô năm 1965 – 1966, Mỹ ồ ạt đổ quân vào miền
Một lần, Út Thu đến điểm hẹn nhận tài liệu thì phát hiện thấy hai gã khả nghi đeo kính đen đứng đón lõng gần nơi hẹn. Chị rú ga vọt thẳng. Hai tên cảnh sát chìm nhảy lên xe rượt theo, bám sát chị. Cự ly ngày một gần hơn. Lập tức chị cho xe lách vào khu dân cư. Lối đi loắt ngoắt như ma trận. Đi một lúc, do cua gấp nên xe đổ xuống, Chị bỏ xe chạy thục mạng vào một nhà dân khuất góc nhìn gần đó. Thấy nhà mở cửa, chị chạy vào. Một bà má đứng trong nhà đang ngơ ngác chưa hiểu chuyện gì. Chị nói nhanh trong hơi thở gấp: “Má, con là việt cộng. Tụi cánh sát rượt bắt con”. Bà má thoáng sững người rồi như một phản xạ tự nhiên, đẩy chị vào buồng tắm, giật phắt bộ quần áo của cô con gái bà trên dây phơi ném cho chị. Út Thu vừa kịp khoác bộ áo má trao, ngồi bệt xuống bên chậu đồ giả vờ đang giặt giũ thì cảnh sát ập vào. Chúng giật giọng hỏi: “Bà già, có thấy ai chạy vô đây không?”- “Tôi nghe tiếng chân người chạy trước cửa về hướng kia kìa” – Má đánh lạc hướng, chỉ tay về phía cuối xóm.
Tụi cảnh sát lao về hướng má chỉ. Nhờ vậy, Út Thu không bị bắt. Tình yêu thương che chở của má và nhiều người dân như má đã nhiều lần giúp Út Thu thoát khỏi các hoàn cảnh hiểm nghèo.
Biệt danh Út Hường
Tháng 12/1967, tổ chức triệu tập Út Thu về cứ học Nghị quyết chính trị và huấn luyện quân sự, chuẩn bị cho chiến dịch tổng tiến công và nổi dậy. Chị được huấn luyện các thao tác sử dụng vũ khí, bắn súng, cài mìn hẹn giờ, sử dụng kíp nổ. Rồi chị được phân công làm tổ trưởng tổ vũ trang, chuẩn bị trở về khu bàn cờ chờ lệnh nổ súng tổng tấn công. Đó là những ngày nín thở, đợi hiệu lệnh tấn công trong dịp Tết Mậu Thân năm 1968.
Trước đó, đầu năm 1966, tổ chức phân công Út Thu ra công tác ở Sài Gòn. Một kỷ niệm đẹp gắn với biệt danh Út Hường sau này đã đến với chị trong những ngày tháng sôi động đó. Anh Hường (tên thật là Bùi Văn Tấn, vì anh có đôi môi đỏ tươi như con gái, anh em trong đơn vị đặt tên là Hường) làm Bí thư Đoàn thanh niên, hơn Út Thu 5 tuổi. Anh thổ lộ tình cảm với Út Thu, nhưng hồi đó chị chưa hề nghĩ tới chuyện lấy chồng nên từ chối tình cảm của anh...
Ngày Út Thu rời cứ ra Sài Gòn, trở về với khu bàn cờ, chuẩn bị cho hoạt động vũ trang ở đô thành, anh Hường cũng chuẩn bị bước vào cuộc chiến đấu sinh tử, một mất một còn. Biết có gặp lại nhau không? Nhìn anh rầu rĩ, lòng Út Thu bỗng dưng nghèn nghẹn, trào dâng tình thương yêu khôn tả. Ngay lúc đó, không hề đắn đo, do dự, chị vào gặp tổ chức, báo cáo chị và anh Hường yêu nhau. Cả tổ chức và anh Hường đều bị bất ngờ trước quyết định đột ngột của chị.
Hai người chia tay. Tất cả cùng hòa vào khí thế sục sôi cuồn cuộn của bão táp cách mạng, quên cả niềm hạnh phúc riêng tư. Mỗi chiến sĩ biệt động thành ngày ấy đều giống như một bó đuốc trong lò lửa cuộc đấu tranh vũ trang Mậu Thân đầy ác liệt. Ngày 5/1/1969 anh Hường đã anh dũng hy sinh, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho Út Thu và đồng đội của anh. Và cũng từ ngày đó, chị đặt tên với biệt danh Út Hường. Cái tên Út Hường được mọi người trân trọng, trìu mến, yêu thương. Nó như bó hoa bất tử cháy mãi trong tấm lòng và trái tim đồng đội. Cho đến nay, 38 năm đã trôi qua, nhưng chị Thu chưa bao giờ quên thắp hương ngày mồng 5/1 – Ngày giỗ của anh Hường. Anh Ba Thy, chồng chị hiện nay, cũng là đồng đội của chị năm xưa, không có ngày Tết nào là không đưa chị và gia đình mình về thăm má anh Hường ở Tân Phú Trung, Củ Chi. Năm 1997, trước khi chuyển công tác ra Hà Nội, chị đã cùng anh Ba Thy tìm được hài cốt của anh Hường, đưa về an táng tại Nghĩa trang Thành phố. Hiện nay, má anh Hường đã qua đời nhưng sợi dây liên kết giữa hai gia đình vẫn luôn gắn bó. Các anh em của anh Hường từ bao giờ đã xem gia đình chị Thu, anh Ba Thy như người ruột thịt.n
(Còn nữa)
Nhà văn Lê Cảnh Nhạc
Thông báo
