Phát hiện chứng dậy thì sớm ở trẻ: Cần can thiệp kịp thời

 Người “chín” mà đầu chưa “chín”- Đấy là cách gọi mà các chuyên gia Nội tiết Nhi thường dành cho những trẻ em dậy thì sớm. Theo đó, nếu không phát hiện sớm và can thiệp phù hợp, sẽ để lại những hậu quả đáng tiếc cho bản thân trẻ và gia đình.

 

Tỷ lệ trẻ gái dậy thì sớm gấp 4-5 lần trẻ trai

Bé Lê Trần T.U, sinh ngày 26/1/2004, tại thị trấn Cam Lộ, huyện Cam Lộ, Quảng Trị. Đến tháng 9 này, T.U sẽ vào lớp 3 trường Tiểu học đóng gần nhà. Theo lời kể của chị Trần Thị Lâm P – mẹ cháu: Từ đầu năm học lớp 2 (năm học 2011-2012), ngực trái của cháu bắt đầu có dấu hiệu phát triển, sau đó chuyển dần sang ngực phải. Đầu tiên là bằng viên bi, sau đó bằng quả mận và bây giờ thì vòng 1 của bé đã hoàn thiện như một thiếu nữ 15 tuổi. Trong khi đó, các bộ phận khác của cơ thể cháu vẫn bình thường như những trẻ gái cùng tuổi khác, T.U chưa có “đèn đỏ”.

So với các bạn nữ đồng trang lứa trong lớp, T.U có chiều cao nổi trội nhất. Hiện T.U cao 133 cm, nặng 27,5kg. Cũng theo chị P, khi thấy sự bất thường của con mình, chị cũng tìm hiểu ở các phụ huynh các bé gái trong lớp, nhưng hầu như không cháu nào bị như con chị. “Anh trai T.U hơn em gái 4 tuổi, nhưng chiều cao cũng chỉ hơn T.U 1cm. Hai bên họ hàng cũng không ai có “tiền sử” dậy thì sớm như vậy cả! Từ hơn một năm nay, con bé cao hơn rất nhiều” – chị P hoang mang.

 

Cha mẹ cần gần gũi, chia sẻ hơn với trẻ trong giai đoạn quan trọng này. (ảnh minh họa Internet).

Theo Th.S, BS Nguyễn Minh Hùng, Quyền Trưởng khoa Nội tiết 2 (Thận – Tiết niệu- Bệnh viện Nhi TW) thì những trường hợp như bé T.U trên đây không phải là hiếm. “Chúng tôi đã gặp những trường hợp bé gái 5 tuổi đến đây khám với đầy đủ các đặc điểm của một người đã dậy thì. Thậm chí trong y khoa Việt Nam, tại BV Nhi Việt Nam – Thụy Điển (BV Nhi TW hiện nay), đã có trường hợp bé gái sơ sinh đã có kinh nguyệt” – BS Hùng nói.

BS Hùng cho hay: Hiểu một cách nôm na thì dậy thì là quá trình “chín” của bộ phận sinh dục. Nó được bắt đầu và hoàn thiện dần trong vòng 3-4 năm. Đấy là bước ngoặt trong sự phát triển của cơ thể, báo hiệu là khi có quan hệ tình dục, người đó có khả năng mang thai.
Dân gian xưa có câu “Nữ thập tam, nam thập lục”, ý nói con gái 13, con trai 16 sẽ bước vào tuổi dậy thì. Nhưng với cuộc sống hiện đại, điều kiện kinh tế, xã hội, văn hóa thay đổi nhanh chóng, độ tuổi bắt đầu dậy thì của cả nam lẫn nữ đều có xu hướng giảm dần. Hiện nay, độ tuổi dậy thì của trẻ gái là 8-13 tuổi, và trẻ trai là 10-14 tuổi.

 

Nếu trẻ gái bắt đầu dậy thì trước 8 tuổi, trẻ trai trước 10 tuổi thì được cho là dậy thì sớm. Nếu trẻ gái dậy thì sau 13 và trẻ trai sau 14, đó là dậy thì muộn. Ở bé gái, dậy thì sớm biểu hiện ở: ngực phát triển, mọc lông mu hoặc lông nách, thay đổi hình dáng cơ quan sinh dục ngoài. Trong quá trình dậy thì, hình dáng cơ thể trẻ gái cũng thay đổi khi eo nhỏ lại, hông nở ra, tích mỡ ở hông, giọng nói trong hơn, làn da có mùi thơm quyến rũ do lượng estrogen buồng trứng phóng ra. Ở bé trai, cần tìm các dấu hiệu dậy thì sớm ở tinh hoàn hoặc dương vật to lên, xuất hiện lông mu hoặc lông nách, trứng cá, giọng trầm đi. Sự tăng chiều cao và cân nặng có thể nhận thấy ở cả hai giới. Bước ngoặt đánh dấu hoàn tất quá trình dậy thì ở bé trai là lần xuất tinh đầu tiên, còn ở bé gái về lý thuyết là ở kỳ phóng noãn đầu tiên. Nhưng trên thực hành lâm sàng, do người ta không thể biết kỳ phóng noãn đó là khi nào, nên thường được đánh dấu sự hoàn thiện này bằng kỳ kinh nguyệt đầu tiên.

 

70% dậy thì sớm không rõ nguyên nhân

Về nguyên nhân của chứng dậy thì sớm, theo BS Hùng, theo thống kê, 70% trẻ dậy thì sớm là không rõ nguyên nhân. Bên cạnh đó, một số trẻ dậy thì sớm do nguyên nhân như một số bệnh lý về não, suy chức năng tuyến giáp; hay nguyên nhân tại chỗ như u buồng trứng...

 

Các bậc phụ huynh phải chủ động giáo dục sức khỏe giới tính, hướng dẫn thực hành vệ sinh cá nhân cho trẻ. Trong cách ăn mặc, cần tạo cho trẻ cách ăn mặc kín đáo, tránh để người xấu có cơ hội xâm hại thân thể, xâm hại tình dục. Gia đình cần gần gũi hơn, chia sẻ dần với cháu về những sự thay đổi cơ thể vì các cháu còn quá bé, trí não, tâm lý chưa phát triển kịp với sinh lý cơ thể, nôm na là “người chín mà đầu chưa chín”. Đặc biệt, cần kiểm soát trẻ trong việc trẻ tiếp cận thông tin như hiện nay. Th.S, BS Nguyễn Minh Hùng – Quyền Trưởng khoa Nội tiết 2 (Thận – Tiết niệu) – BV Nội tiết TW

Ngoài ra, một số yếu tố ảnh hưởng từ sự phát triển điều kiện kinh tế, trẻ em tiếp cận các thông tin văn hóa – xã hội không chỉ từ sách báo, phim ảnh, mà còn từ chính cuộc sống hàng ngày. Do đó, trẻ em ở thành phố thường có tỷ lệ dậy thì sớm nhiều hơn ở nông thôn. Tỷ lệ trẻ gái dậy thì sớm nhiều gấp 4-5 lần so với trẻ trai.

 

Với một đứa trẻ dậy thì sớm, chiều cao của trẻ sẽ phát triển rất nhanh, cao hơn so với chúng bạn cùng trang lứa. Tuy nhiên, điều này sẽ gây ra hậu quả mà theo BS Hùng thì “Đương nhiên sau này sẽ bị lùn”. Giải thích cho điều này, BS Hùng cho hay việc phát triển quá sớm về chiều cao sẽ khiến các đầu xương nhanh chóng đóng kín hết và đứa trẻ trở nên thấp bé.

Khi đã xác định được “thật” hay “giả”, trẻ cần phải kiểm tra bằng một số xét nghiệm khác nữa. “Đặc biệt, chúng tôi còn kiểm tra về mặt hình thể để phát hiện những dấu hiệu khác về bệnh lý như chụp CT vùng đầu, hoặc nếu bị đau bụng cần siêu âm ổ bụng. Chúng tôi cũng kiểm tra yếu tố di truyền từ cha me, anh chị em” – BS Hùng nói.

 “Rất nhiều phụ huynh đến đây với tâm trạng hoang mang, đứa trẻ cũng hoang mang bởi quá nhiều điều mới mẻ đến khi trí tuệ cháu chưa phát triển kịp” – BS Hùng chia sẻ. Nhất thiết, cha mẹ phải tham vấn ý kiến bác sĩ, chuyên gia Nội tiết Nhi, bởi nếu cần, chúng tôi cũng có thể làm chậm quá trình dậy thì sớm “thật” này. “Nhưng thông thường chúng tôi hạn chế can thiệp, bởi điều này không tốt cho sự phát triển tự nhiên của trẻ” – BS Hùng nói tiếp.

Theo các chuyên gia Nội tiết nhi, suy dinh dưỡng có thể làm chậm sự phát triển dậy thì ở trẻ. Trẻ bị suy dinh dưỡng thể phù (béo phì) cũng gây dậy thì muộn. Đấy là do tổ chức mỡ chuyển hóa thành testosterone chậm,  cũng như người lớn bị béo phì cũng giảm khả năng và ham muốn tình dục.

 

Thu Nguyên