Phẫu thuật thành công cho người phụ nữ 44 tuổi có khuôn mặt biến dạng suốt hơn 40 năm

Việc phẫu thuật thành công của các bác sĩ Bệnh viện E viết nên câu chuyện về hành trình đi tìm lại nụ cười hạnh phúc của chị Đ.T.X.T (44 tuổi, Hải Phòng) - người sống với khuôn mặt lệch suốt hơn bốn thập kỷ.

Theo hồ sơ bệnh án, chị T bị liệt mặt bên trái từ khi khoảng 2 tuổi. Do thời điểm đó còn quá nhỏ, người bệnh không nhớ rõ diễn biến bệnh, chỉ được mẹ kể lại rằng sau một đợt ốm kéo dài, khuôn mặt của chị dần mất vận động một bên. Từ đó, các cơ mặt bên trái mất vận động nên khuôn mặt dần bị lệch. Tình trạng này kéo dài suốt tuổi thơ và cả khi trưởng thành. Khi cười, nói chuyện hay biểu lộ cảm xúc, khuôn mặt của người bệnh luôn bị lệch rõ rệt do một bên cơ mặt hoạt động bình thường còn bên kia gần như bất động.

Đến năm 25 tuổi, chị T từng được GS.TS Nguyễn Tài Sơn đã thực hiện bước phẫu thuật đầu tiên là đặt thần kinh xuyên mặt - kỹ thuật giúp dẫn truyền tín hiệu thần kinh từ bên mặt lành sang bên bị liệt, tạo nền tảng phục hồi vận động.

Sau ca phẫu thuật này, các bác sĩ đã hẹn người bệnh quay lại sau 6 tháng để tiếp tục thực hiện giai đoạn tạo hình thứ hai nhằm hoàn thiện quá trình phục hồi cơ mặt. Tuy nhiên, do tâm lý sợ đau và lo ngại phẫu thuật, người bệnh đã không tái khám và cũng không tiếp tục điều trị. "Lần trước bác sĩ cũng nói với tôi là phải làm hai lần. Lần đầu là nối thần kinh xuyên mặt, sau khoảng 6 tháng sẽ làm tiếp lần thứ hai là ghép cơ để phục hồi vận động. Nhưng lúc đó tôi sợ đau nên không quay lại làm tiếp. Sau nhiều năm, tôi thấy khuôn mặt ngày càng bị xệ xuống, đặc biệt là bên bị liệt. Khi ra ngoài xã hội, đi làm tôi cũng cảm thấy không được tự tin lắm. Vì vậy sau đúng 20 năm, tôi quyết định quay lại để phẫu thuật tiếp, hy vọng khuôn mặt sẽ cân đối hơn và mình có thể tự tin hơn trong cuộc sống”, chị T. chia sẻ.

Theo thời gian, các cơ bị liệt lâu ngày bắt đầu teo và mất trương lực, khiến khuôn mặt ngày càng sa trễ. Khuôn mặt trở nên mất cân đối, đặc biệt khi nói chuyện hoặc cười. Không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ, tình trạng này còn khiến người bệnh gặp nhiều trở ngại trong giao tiếp và công việc. Người phụ nữ chia sẻ rằng suốt nhiều năm chị luôn cảm thấy tự ti vì khuôn mặt biến dạng, ngại cười và hạn chế giao tiếp với người xung quanh.

Ở tuổi trung niên, khi tình trạng khuôn mặt ngày càng chảy xệ và biến dạng rõ hơn, người bệnh quyết định tìm đến Bệnh viện E với mong muốn cải thiện hình thái khuôn mặt và nếu có thể thì khôi phục phần nào vận động cơ mặt.

Sau khi thăm khám, người bệnh được các bác sĩ đánh giá toàn diện về chức năng thần kinh và cấu trúc cơ mặt. Ca bệnh cũng được tham vấn chuyên môn bởi GS Nguyễn Tài Sơn và TS.BS Nguyễn Hồng Nhung - Khoa Răng Hàm Mặt, Bệnh viện E - Phó Chủ nhiệm Bộ môn Phẫu thuật Hàm mặt và Tạo hình - Trường đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội), để đưa ra phương án điều trị phù hợp nhất.

Kết quả thăm khám cho thấy người bệnh bị liệt dây thần kinh VII bên trái kéo dài nhiều năm. Dây thần kinh VII – còn gọi là dây thần kinh mặt – có vai trò điều khiển các cơ vận động trên khuôn mặt, giúp con người thực hiện các biểu cảm như cười, nói, nhíu mày hay chớp mắt.

Khi dây thần kinh này bị tổn thương, các cơ mặt sẽ mất khả năng co giãn, dẫn đến tình trạng méo miệng, lệch mặt hoặc mất biểu cảm. Với những trường hợp liệt kéo dài hàng chục năm, các cơ mặt thường đã bị teo hoặc mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên phức tạp hơn.

BS Nhung phân tích, ngoài yếu tố thẩm mỹ, liệt mặt lâu năm còn có thể gây ra nhiều vấn đề chức năng. Một số người bệnh không nhắm kín mắt, dễ bị khô mắt, viêm giác mạc. Những trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến ăn nhai hoặc gây tổn thương niêm mạc miệng. May mắn tình trạng này của người bệnh T chủ yếu ảnh hưởng đến thẩm mỹ, chức năng ăn nhai vẫn bình thường.

Sau khi hội chẩn, các bác sĩ quyết định thực hiện phẫu thuật chuyển cơ thon kết hợp nối thần kinh để tái tạo vận động cơ mặt cho người bệnh. Điểm đặc biệt của ca phẫu thuật là cơ ghép sẽ được kết nối với hai nguồn thần kinh khác nhau. Nguồn thứ nhất là thần kinh cơ cắn, nằm ngay gần vùng tổn thương. Nhờ khoảng cách ngắn, cơ ghép có thể nhận tín hiệu thần kinh và bắt đầu co cơ sớm sau phẫu thuật. Nguồn thứ hai là thần kinh xuyên mặt từ phía bên lành - dây thần kinh đã được đặt từ lần phẫu thuật cách đây 20 năm. Nguồn thần kinh này giúp đồng bộ vận động giữa hai bên khuôn mặt, tạo điều kiện để người bệnh có thể cười tự nhiên hơn. Việc sử dụng hai nguồn thần kinh giúp tăng khả năng phục hồi của cơ ghép so với việc chỉ sử dụng một nguồn như trước đây.

Theo GS Nguyễn Tài Sơn, đây là một trong những kỹ thuật vi phẫu phức tạp trong điều trị liệt mặt lâu năm. Cơ thon là một cơ dài và mảnh nằm ở mặt trong đùi, thường được sử dụng trong phẫu thuật tái tạo vì có cấu trúc phù hợp và việc lấy một phần cơ này không ảnh hưởng đáng kể đến vận động của chân.

Trong ca phẫu thuật, các bác sĩ lấy một phần cơ thon cùng với mạch máu và thần kinh nuôi cơ, sau đó chuyển lên vùng mặt bên bị liệt. Dưới kính hiển vi, các bác sĩ tiến hành nối mạch máu để đảm bảo cơ được nuôi dưỡng và nối thần kinh để tạo đường dẫn truyền tín hiệu vận động.

Khi các kết nối này hoạt động ổn định, cơ được chuyển lên mặt có thể co lại theo tín hiệu thần kinh, từ đó giúp phục hồi một phần vận động và biểu cảm của khuôn mặt.

"Cách làm này giúp người bệnh chỉ cần trải qua một cuộc phẫu thuật lớn, nhưng vẫn bảo đảm cơ ghép có khả năng vận động tốt và có thể phục hồi nụ cười tự nhiên sớm hơn. Thông thường, một ca phẫu thuật ghép cơ và nối thần kinh sẽ kéo dài khoảng 6-7 giờ. Tuy nhiên, với những trường hợp phải nối hai nguồn thần kinh như thế này, thời gian phẫu thuật có thể kéo dài 8-9 giờ", BS Nhung chia sẻ.

Toàn bộ quá trình ghép cơ và nối thần kinh được thực hiện bằng kỹ thuật vi phẫu, dưới kính hiển vi phẫu thuật. Các dây thần kinh được nối bằng chỉ vi phẫu cực nhỏ. Bác sĩ phải khâu nối từng bó sợi thần kinh để bảo đảm tín hiệu thần kinh có thể dẫn truyền tốt sau phẫu thuật.

Theo các bác sĩ, phẫu thuật chỉ là bước đầu của quá trình điều trị. Sau khi ghép cơ, khuôn mặt người bệnh sẽ bớt đơ cứng, bớt biến dạng và người bệnh có thể cười được. Nhất là đối với những trường hợp liệt mặt lâu năm, mục tiêu điều trị không chỉ là cải thiện hình thái khuôn mặt mà còn giúp người bệnh có thể thực hiện các biểu cảm tự nhiên hơn, đặc biệt là nụ cười.

Sau phẫu thuật, người bệnh được theo dõi và chăm sóc hậu phẫu chặt chẽ. Quá trình hồi phục vận động cơ mặt thường cần thời gian dài, đồng thời người bệnh phải kết hợp tập phục hồi chức năng để giúp cơ mới thích nghi với hoạt động trên khuôn mặt.

Theo Giáo sư Nguyễn Tài Sơn, nguyên nhân liệt mặt vô căn thường liên quan như nhiễm virus, chấn thương, u vùng đầu mặt cổ hoặc co thắt mạch máu nuôi dây thần kinh số 7. Khi dây thần kinh bị thiếu máu nuôi dưỡng và sưng lên trong ống xương hẹp, dẫn truyền thần kinh sẽ gián đoạn, khiến các cơ mặt liệt.

“Người bệnh khi thấy dấu hiệu méo miệng, nhắm mắt không kín hoặc yếu một bên mặt cần đến cơ sở chuyên khoa càng sớm càng tốt. Điều trị đúng thời điểm có thể giúp phục hồi hoàn toàn và tránh phải trải qua những cuộc phẫu thuật phức tạp sau này”, các bác sĩ khuyến cáo.

Trong nhiều trường hợp, nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, người bệnh có thể phục hồi hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn chức năng cơ mặt. Tuy nhiên, nếu tình trạng liệt kéo dài nhiều năm mà không được điều trị, các cơ mặt có thể bị teo và mất chức năng, khiến việc phục hồi trở nên khó khăn hơn.

Các bác sĩ khuyến cáo, để phát hiện và điều trị sớm liệt mặt vô căn, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có thực hiện kỹ thuật vi phẫu trong tạo hình thẩm mỹ tại các bệnh viện.