Phi công có được ngủ trên chuyến bay không: Câu trả lời của chuyên gia khiến triệu người bất ngờ

Phi công có được ngủ trên chuyến bay dài không?

Phi công được ngủ trên chuyến bay xuyên đêm hay không, câu trả lời đơn giản là có. Tuy nhiên, có nhiều quy định nghiêm ngặt để kiểm soát giấc ngủ của phi công.

Các phi công thường chỉ ngủ trên các chặng bay đường dài, dù các chặng bay ngắn họ cũng được phép nghỉ ngơi.

Việc ngủ nghỉ của phi công có thể được phân thành hai loại như sau: nghỉ ngơi có kiểm soát (controlled rest) và ngủ trên giường. Đối với nghỉ ngơi có kiểm soát, phi công được ngủ trong buồng lái; còn ngủ trên giường, họ được phép rời buồng lái đến khoang hành khách (ghế dành riêng cho phi công ở khoang hạng nhất hay thương gia) hoặc nơi ngủ "bí mật" chuyên dụng của phi hành đoàn.

Đây là thông lệ và là tiêu chuẩn trong toàn ngành hàng không vì ngủ nghỉ đã được chứng minh cải thiện an toàn bay. Có như thế phi công mới ngủ nghỉ đầy đủ và đảm bảo cho các công việc khó khăn nhất của chuyến bay, chẳng hạn hạ cánh.

Nghỉ ngơi có kiểm soát hoặc ngủ trên giường của phi công thường diễn ra trên các chặng bay đường dài qua đêm, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 4 giờ sáng. Trên các máy bay thân rộng đường dài đều có giường ngủ bí mật dành cho phi hành đoàn mà hành khách không hề hay biết.

Một trong hai phi công trên chuyến bay luôn phải thức và xử lý các tình huống, máy móc, thiết bị. Tuy nhiên, trong một số chuyến bay đường dài, có khoảng 3 hoặc 4 phi công để có thể phân chia cơ hội ngủ nghỉ phù hợp và điều đó giúp mỗi người nghỉ ngơi đầy đủ trong chuyến bay.

Sau khi cất cánh xong một lúc, phi công thứ nhất (người vừa thực hiện việc cất cánh) sẽ nghỉ ngơi hoặc ngủ trong khoảng thời gian nhất định, sau đó sẽ luân phiên cho phi công khác. Thời gian công việc còn lại được phân bổ đều cho các thành viên cho đến khi trước giờ hạ cánh khoảng 1 tiếng, tất cả phải tập trung tại buồng lái.

Chế độ nghỉ ngơi có kiểm soát cho phép một phi công có thể ngủ tới 45 phút bất cứ khi nào khối lượng xử lý công việc trong hành trình thấp. Điều này giúp phi công luôn tỉnh táo trong những thời điểm quan trọng hơn của chuyến bay, theo Flightdeckfriend.com. Tuy nhiên, nghỉ ngơi có kiểm soát lý tưởng nhất là khoảng 10 - 20 phút, còn nếu ngủ 30 - 60 phút có thể dẫn tới tình trạng chệnh choạng, nôn nao khi thức giấc.

Có những nguyên tắc được đặt ra khi phi công nghỉ ngơi trên chuyến bay, chẳng hạn: Nghỉ ngơi có kiểm soát phải được hai phi công cùng thảo luận và chỉ một người được ngủ, người kia phải thức; phải ngủ ở trên ghế của phi công đó; ghế phải kéo lùi xa bộ điều khiển.

Chuyên gia lý giải nguyên nhân

Flight Safety Foundation (FSF), một tổ chức phi lợi nhuận quốc tế về an toàn hàng không, cho biết những chuyến bay kéo dài từ 10 đến 14 giờ đặt phi công dưới áp lực phải tập trung liên tục trong thời gian dài. Sự mệt mỏi được xếp vào nhóm rủi ro hàng đầu đối với an toàn hàng không, và nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc thiếu ngủ có thể làm suy giảm tốc độ phản ứng ở mức tương đương với tác động của rượu.

Thời gian nghỉ có kiểm soát thường dao động từ 10 đến 40 phút và chỉ diễn ra khi máy bay bay ổn định, với sự giám sát liên tục của phi công còn lại. Các hãng hàng không phải tuân thủ nhiều quy định nghiêm ngặt, bao gồm chỉ ngủ khi điều kiện thời tiết và trạng thái bay cho phép, hẹn giờ đánh thức trước, đồng thời đảm bảo luôn có một phi công tỉnh táo trực trong buồng lái.

Trên các chuyến bay đường dài, đặc biệt là bay đêm, phi công còn có thể nghỉ ngơi trong khu vực giường ngủ riêng biệt phía sau buồng lái, được gọi là "crew rest compartment" theo Skybrary. Ở đây, các phi công sẽ chia ca ngủ đầy đủ như một phần của ca trực, nhằm bảo đảm rằng người trở lại buồng lái luôn duy trì trạng thái tốt nhất. Hình thức chia ca này đặc biệt cần thiết trên những chuyến bay kéo dài 14-17 giờ, chẳng hạn như chặng từ châu Âu sang châu Á hoặc từ Mỹ đến Australia.

Ngủ đúng lúc trên chuyến bay không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh lý mà còn là biện pháp an toàn quan trọng. Nghiên cứu của NASA cho thấy một giấc ngủ ngắn từ 20-30 phút có thể giúp phi công tăng cường tốc độ phản ứng và sự tỉnh táo, đồng thời giảm nguy cơ "vi ngủ" – trạng thái não tạm ngừng hoạt động trong vài giây mà người trải nghiệm khó nhận biết. Vì lý do này, nhiều chuyên gia gọi "controlled rest" là "tấm đệm an toàn thầm lặng" của buồng lái.

Tuy nhiên, quy định về ngủ trong buồng lái không đồng nhất trên toàn thế giới. Ở Mỹ, việc nghỉ ngơi tại buồng lái bị hạn chế, trong khi ở nhiều quốc gia khác như châu Âu, Canada hay châu Á, controlled rest được phép rộng rãi với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Sự khác biệt này phản ánh cách mỗi quốc gia cân nhắc giữa nguy cơ mệt mỏi và an toàn vận hành.

Từ góc nhìn của hành khách, việc phi công chợp mắt trong lúc bay có thể gây lo lắng. Song thực tế, nếu được thực hiện theo đúng quy trình, đây là cách duy trì sự tỉnh táo cho cả hai phi công khi cần ứng phó với tình huống khẩn cấp. Nói cách khác, giấc ngủ ngắn trong buồng lái không phải là sự sao nhãng, mà là một phần trong chiến lược an toàn được xây dựng khoa học và cẩn trọng.

Dù vậy, trong khi nhiều hãng hàng không quốc tế cho phép phi công chợp mắt ngắn trong hành trình để giảm mệt mỏi, thì tại Mỹ quy định của Cục Hàng không Liên bang (FAA) lại cấm tuyệt đối việc phi công ngủ giữa chuyến bay, ngay cả trong những chuyến bay kéo dài hàng chục giờ.

Theo quy định của FAA, các phi công Mỹ phải tỉnh táo trong toàn bộ thời gian bay, dù ở giai đoạn bay hành trình khi máy bay hoạt động ổn định và ít yêu cầu thao tác phức tạp.