“Phi thương bất phú” hay “phi công bất phú”?
GiadinhNet - Từ lâu, chúng ta quen dùng cụm từ “phi thương bất phú” nhưng cụm từ “phi công bất phú” đã được nhắc đến từ nhiều thế kỷ trước. Vậy “phi thương bất phú” hay “phi công bất phú” mới là đúng? Mời các bạn tham khảo một cách nhìn rất hay của tác giả Bùi Thị Khuynh gửi đến cho Báo GĐ&XH.
Nhiều người nói “phi thương bất phú” nhưng phải nói là “phi công bất phú” mới đúng. Vì sao?
Theo công thức c (nguyên vật liệu) v (người lao động) m (Giá trị thặng dư)
Thì m chỉ là kết quả của c v.
m ở đây được hiểu là thương mại.
c v ở đây được hiểu là công nghiệp.
Đương nhiên, nếu không có m (tức là không có thương mại) thì c v (công nghiệp) chỉ là giá trị dôi ra tiềm ẩn.
Đấy là công thức mà Các Mác đã nêu. Đã học Kinh tế Chính trị thì ai cũng hiểu điều này. Ở Việt Nam, ngay từ thế kỷ 18, Lê Quý Đôn người huyện Diên Hà, nay là huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình đã nêu: “Phi công bất phú”.
Về sự chính xác của điểm này, Báo Nhân dân ra ngày Chủ nhật 13/11/1994 đã nhắc lại:
“Phi nông bất ổn
Phi công bất phú
Phi thương bất hoạt
Phi trí bất hưng”
Và Báo Nhân dân đã ghi đây là lời của Lê Quý Đôn.
Ở một nước nông nghiệp - nước văn minh lúa nước mà ba thế kỷ trước đã nêu “Phi công bất phú” thì tầm nhìn của các bậc tiền bối quả là siêu phàm.
Nhân đây, tôi cũng bàn thêm về cụm từ “tham quan” hay “thăm quan”? Khi đến một nơi nào để xem xét nhằm mở rộng hiểu biết.
Theo từ điển “Từ và Ngữ Hán - Việt” của GS Nguyễn Lân do Nhà xuất bản Từ điển Bách Khoa xuất bản năm 2002 ghi “Tổ chức tham quan một di tích lịch sử” (Trang 630).
Từ điển “Việt - Hán thông dụng” của ba tác giả Lâm Hòa Chiếm, Lý Thị Xuân Các và Xuân Huy do Nhà xuất bản Trẻ xuất bản năm 1997 có dẫn: “Tham quan” có hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất là đến một nơi nào đó xem xét để mở rộng hiểu biết. Nghĩa thứ hai của từ “tham quan” là quan lại tham nhũng (trang 884).
Từ điển Trung - Việt do hai tác giả Vương Trúc Nhân và Lữ Thế Hoàng biên soạn và Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin xuất bản năm 2006 cũng ghi là “tham quan” (trang 75).
Như vậy, cả ba quyển từ điển đều ghi là “tham quan” chứ không phải là “thăm quan”.
Bùi Thị Khuynh
(Nhà 68, ngõ 332, đường Nguyễn Trãi, quận Thanh Xuân, Hà Nội)
Đại học Bách khoa Hà Nội khen thưởng nam sinh viên đập mái tôn cứu người trong đám cháy ở Hà Nội
Giáo dục - 2 giờ trướcGĐXH - Nguyễn Lê Tú (sinh viên năm 2 Khoa Vật lý kỹ thuật, Đại học Bách Khoa Hà Nội) vừa nhận giấy khen, quà động viên từ nhà trường vì tinh thần quả cảm.
Hà Nội: Tài xế gây tai nạn liên hoàn trên phố Trung Kính không vi phạm nồng độ cồn, chất kích thích
Pháp luật - 2 giờ trướcGĐXH - Công an TP Hà Nội vừa công bố kết quả điều tra ban đầu vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng khiến 7 phương tiện hư hỏng vào đêm 25/3. Đáng chú ý, tài xế gây tai nạn được xác định không vi phạm nồng độ cồn hay chất kích thích tại thời điểm xảy ra vụ việc.
Trường tiên tiến ở Nghệ An: Tuyển khó, học sinh mệt, trường 'đuối'
Giáo dục - 3 giờ trướcGĐXH - Sau gần 4 năm thí điểm, mô hình trường tiên tiến tại Nghệ An bộc lộ nhiều bất cập. Từ khó tuyển sinh, học sinh quá tải đến nhà trường gặp áp lực lớn do thiếu điều kiện triển khai.
Bắt giữ tài xế gây tai nạn chết người, bỏ trốn khỏi hiện trường
Pháp luật - 3 giờ trướcGĐXH - Công an tỉnh Hà Tĩnh vừa thi hành lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với N.V.Đ. (SN 1985, trú tại tỉnh Hưng Yên) để điều tra vụ tai nạn giao thông khiến một người phụ nữ tử vong.
Ai là cao thủ nói dối trong 12 con giáp?
Đời sống - 4 giờ trướcGĐXH - Có những con giáp được đánh giá là rất giỏi ứng biến bằng lời nói, thậm chí đôi khi sử dụng lời nói dối để đạt được mục đích hoặc giữ hòa khí.
3 khung giờ sinh Âm lịch mang theo phúc khí: Trẻ lớn lên bình an, cuộc đời suôn sẻ hơn người
Đời sống - 5 giờ trướcGĐXH - Nhiều quan niệm phương Đông cho rằng giờ sinh Âm lịch có thể ảnh hưởng nhất định đến vận mệnh của một đứa trẻ.
Vòng đeo tay trừ tà để bảo vệ năng lượng, thu hút may mắn
Đời sống - 5 giờ trướcGĐXH - Vòng đeo tay trừ tà là một trong những vật phẩm được sử dụng khá phổ biến. Tùy vào chất liệu, linh vật hoặc ý nghĩa phong thủy, mỗi loại vòng đeo tay trừ tà lại mang những đặc điểm và công dụng riêng phù hợp với từng mục đích sử dụng.
Công an xác định nguyên nhân ban đầu ô tô Lexus tông loạt xe trên phố Trung Kính (Hà Nội)
Thời sự - 6 giờ trướcGĐXH - Theo cơ quan chức năng, nguyên nhân dẫn đến vụ ô tô Lexus tông loạt xe trên phố Trung Kính (Hà Nội) khiến 2 người nhập viện là do tài xế buồn ngủ.
Đề nghị truy tố các đối tượng mua bán, vận chuyển hơn 25kg ma túy tại Hà Nội
Pháp luật - 6 giờ trướcGĐXH - Qua điều tra và xác minh, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội thu giữ hơn 25kg ma túy các loại và 1 khẩu súng cùng 10 viên đạn. Cơ quan chức năng đề nghị truy tố các đối tượng trong vụ án theo quy định của pháp luật.
Top hộ chiếu (passport) quyền lực nhất thế giới 2026 – Việt Nam thứ hạng bao nhiêu?
Đời sống - 6 giờ trướcGĐXH - Top 10 hộ chiếu (passport) quyền lực nhất thế giới năm 2026 đã được Henley Passport Index công bố. Trong đó Việt Nam đứng thứ hạng thứ 84 thế giới.
Thời tiết Hà Nội lại mưa rét khi không khí lạnh tràn về?
Thời sựGĐXH - Theo dự báo thời tiết, khoảng ngày 27–28/3, miền Bắc đón không khí lạnh tăng cường yếu lệch đông gây ra mưa rào và dông. Các khu vực trong đó có Thủ đô Hà Nội nhiệt độ giảm nhẹ.