"Phù thuỷ luyện vàng": Phần 1: Tôi đi bắt "heo" vàng

Từ xa xưa, dân Nam Bộ đã dùng thuật ngữ "heo vàng" để nói về những vật dụng có dính và chứa vàng như ống hút, nước rửa tay, giẻ rách, bao ni-lông, vỏ bao thuốc lá… nằm trong các tiệm vàng bạc. Thường thì đến dịp cuối năm, giáp Tết; số vật dụng có dính vàng bạc này được gom lại để bán. Người mua chúng được gọi là thợ "bắt heo". Bắt được "heo vàng", thợ đem về lò đốt, luyện lại thành vàng tinh chất. Vào thời buổi nữ trang vàng bạc "trăm hoa đua nở" như hiện nay, không phải chờ Tết, ngày nào thợ cũng có thể đi "bắt heo" miễn là có mối và biết nghề…

Học việc

Sau nhiều lần nài nỉ, tôi được thợ "bắt heo" tên H. ở quận Gò Vấp (TP.HCM) đồng ý cho đi cùng. Thế mà vừa ló mặt vô nhà, hắn đã quở: "Đi bắt heo mà ăn bận vậy hả cha nội?". Lập tức, một bộ quần áo đen đúa, nhàu nát được ném ra. Mất thêm ba phút trang điểm, tôi được H. phù phép thành một thằng "mặt xấu chân tay bẩn", ra dáng dân "bắt heo" chuyên nghiệp lắm. H. bảo nghề "bắt heo" chỉ đãi người chăm chỉ, chịu đựng khổ cực. Hắn nói: "Tao kêu mày quét là phải quét, móc là phải móc, chui vô buồng vệ sinh cũng phải chui!". Tôi "dạ dạ" rồi gom đồ nghề. Đó là một cái xẻng nhỏ, một cây cọ, nùi giẻ lau, một máy hút bụi và thùng chứa. Đeo đồ nghề lên xe, hai thầy trò trực chỉ quận 4...

Đó là một tiệm vàng nhỏ, ngoài chủ và người nhà ra thì có hai người thợ. H. bảo, đếm thợ để ước "heo vàng". Thợ nhiều, vàng bạc được làm nhiều thì bụi vàng, bạc cũng nhiều, "heo" mới lớn. H. đến thẳng, vỗ vai một thợ vàng tên Tư hồ hởi: "Sao em, khỏe không, tháng rồi làm được lắm hả, hàng nhiều dữ hả?". Tư cười, thu dọn đồ nữ trang đang làm rồi cho vô tủ, khóa lại. Hai anh em ra ngoài uống cà phê. Chỗ Tư ngồi từ giờ thuộc về thầy trò chúng tôi. H. ngó nghiêng giây lát rồi kêu tôi mở đồ nghề ra làm. Hắn lấy cây cọ, quét sạch bàn người thợ, vun bụi vàng vào một chỗ. Tôi cầm chổi quét xung quanh khu làm việc của anh em Tư, gom hết tất cả rác, mẩu giấy, tàn thuốc lại trong một bịch.

H. quét xong bàn thì lấy chổi quét, cào ở những khe bàn xung quanh, kể cả ghế ngồi. Hắn kêu tôi lôi ra cái máy đánh bóng vàng bạc của tiệm. H. bảo, bụi vàng nằm ở túi chứa trong máy rất nhiều, phải lấy cho hết. Tôi được giao cầm giẻ ướt, lau cho sạch bóng chiếc máy này. Giẻ dùng xong, tôi toan vứt thì H. vội chụp lại: "Vàng dính trong giẻ đó cha nội!". Những thứ như giẻ ướt này, cùng với bịch ni-lông, nước chứa vàng, bạc gọi là "heo ướt", khác với "heo khô" như giẻ lau, tàn thuốc lá, rác rưởi... H. kêu tôi đi vào buồng vệ sinh. Ở đó có... nước rửa tay của người thợ. Ngoài ra còn có "nước rung" (nước từ máy rung bạc), H. bảo trong đó có nhiều vàng bạc lắm. Hắn lấy cái xô mang theo chắt hai thứ nước trên rồi đổ vô. Công việc "bắt heo" đại loại là như thế, H. không chỉ dẫn thêm vì thật sự hắn sợ lộ "nghề".

Xem tiếp phần 2