Rối nước sẽ là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại?

Với sự độc đáo riêng có của Việt Nam, rối nước sẽ được đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Ảnh: TL

Sẽ quy tụ các học giải, nhà nghiên cứu để nâng tầm rối nước

Theo thông tin từ Nhà hát Múa rối Thăng Long, nhận lời mời của Chủ tịch Diễn đàn Festival Quốc tế IFF và Ban tổ chức Liên hoan Quốc tế các Nhà hát lần thứ 11 – Kerala 2019 (ITFoK) từ ngày 20 – 26/1, và sự kiện văn hóa do Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa Đài Loan tổ chức từ ngày 5 – 11/2, Nhà hát sẽ tham gia chương trình múa rối nước cổ truyền tại Ấn Độ và Đài Loan (Trung Quốc). Đây là chuyến “xuất ngoại” đầu tiên trong năm Kỷ Hợi của Nhà hát và sẽ tạo tiền đề, động lực để mở rộng giao lưu, biểu diễn tại các liên hoan nghệ thuật quốc tế.

NSƯT Chu Lượng - Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát múa rối Thăng Long cho biết: “Nhà hát đã chuẩn bị những tiết mục đặc sắc nhất của nghệ thuật múa rối nước truyền thống của Việt Nam như: “Múa rồng”, “Đánh cáo bắt vịt”, “Câu ếch”, “Đánh bắt cá”, “Nhi đồng hí thủy”… Ngoài những tiết mục truyền thống, Nhà hát cũng sẽ dàn dựng tiết mục mang màu sắc văn hoá với Ấn Độ để giao lưu với nghệ sĩ và khán giả của nước chủ nhà. Tương tự như khi đi diễn ở Nga, chúng tôi dựng trò hồ thiên nga để giao lưu và biểu diễn, đi Tây Ban Nha thì có đấu bò tót, đến Nhật có trò đấu vật sumo nhưng chỉ để giao lưu, còn biểu diễn chính vẫn là tinh túy của rối truyền thống”.

Trong khuôn khổ chương trình còn diễn ra các hoạt động văn hóa nghệ thuật như triển lãm giao lưu và trình diễn di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam, trong đó có nghệ thuật múa rối nước cổ truyền. Đặc biệt, công chúng quốc tế còn được tìm hiểu quá trình làm nghề khéo léo, điêu luyện của các nghệ sĩ Việt khiến những con rối trở nên sống động, có hồn trong những vở kịch hết sức độc đáo, đặc sắc và hấp dẫn.

Đây cũng là lần đầu tiên Nhà hát Múa rối Thăng Long chính thức đại diện cho Việt Nam tham gia một Liên hoan nghệ thuật biểu diễn quốc tế ở trình độ chuyên nghiệp cao trong khuôn khổ nội dung của Hiệp hội sân khấu thế giới với mục tiêu kết nối sâu rộng các nền nghệ thuật biểu diễn toàn cầu.

Đạo diễn Lê Quý Dương (trái) và Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền của Việt Nam tại Ấn Độ- ông Nguyễn Sanh Châu, nguyên Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao, Đặc phái viên Thủ tướng Chính phủ Việt Nam về các vấn đề UNESCO

Là người kết nối Nhà hát múa rối Thăng Long với Diễn đàn Festival Quốc tế IFF và Liên hoan Quốc tế các Nhà hát lần thứ 11 – Kerala 2019, đạo diễn Lê Quý Dương - Ủy viên BCH Hiệp hội Sân khấu thế giới, Chủ tịch diễn đàn Festival Quốc tế - IFF - ITI - UNESCO nói về quy mô của Liên hoan: “Chương trình lần này quy tụ 15 nhà hát của các nước tham dự và Việt Nam là đại diện duy nhất có trình diễn rối nước. Liên hoan lần này có xu hướng mở rộng nhiều cung bậc mới. Trong đó, việc đưa sân khấu, nghệ thuật biểu diễn đến những vùng xung đột hay những nơi mà người dân không có cơ hội được tiếp cận các giá trị văn hóa nghệ thuật nhiều. Với ý nghĩa đó, những giá trị cốt lõi mang đậm bản sắc riêng rất được chú trọng. Chính vì vậy mà rối nước của Việt Nam rất có lợi thế khi đi dự Liên hoan Quốc tế”.

Ngoài cương vị là ủy viên BCH Hiệp hội Sân khấu thế giới, đạo diễn Lê Quý Dương còn chia sẻ một lý do cá nhân khác khiến anh nỗ lực đưa nghệ thuật sân khấu ra thế giới: “Đây cũng là câu chuyện tôi muốn tiếp nối sự nghiệp và cố gắng rất lớn của người thầy và cũng là người dìu dắt tôi là GS Trần Văn Khê. Trong kho tàng sân khấu truyền thống thì rối nước thực sự là một kho vàng. Những cái chúng ta đang sử dụng, biểu diễn chỉ là một phần rất nhỏ. Với tư cách là một đạo diễn từng thực hiện nhiều lễ hội, tôi cũng đã ứng dụng những đặc sắc của sân khấu truyền thống để dàn dựng và được đánh giá cao cũng bởi nhờ những ứng dụng ấy”.

Với những đặc sắc của rối nước, tới đây, Nhà hát Múa rối Thăng Long dự định sẽ làm hồ sơ đệ trình lên Ủy ban xét duyệt của UNESCO để rối nước Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. NSƯT Chu Lượng chia sẻ: “Rối là kết tinh và hội tụ những giá trị cốt lõi của văn hóa người Việt. Chúng tôi dự định làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận rối nước là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại. Nhà hát đang xây dựng tiêu chí để quy tụ các học giải, nhà nghiên cứu để nâng tầm giá trị của nghệ thuật rối nước hơn nữa. Hiện nay đã tuyệt vời rồi nhưng làm sao để tuyệt vời hơn nữa là trách nhiệm của nhà quản lý cũng như của nghệ sĩ chúng tôi”.

Thưởng Tết cao nhất lên đến 50 triệu đồng

Trong khi nhiều Nhà hát rơi vào trình trạng bết bát thì doanh thu năm 2018 của Nhà hát Múa rối Thăng Long lại có nhiều khởi sắc. Theo NSƯT Chu Lượng, doanh thu năm 2018 vượt hơn năm 2017 là 5 tỷ đồng. Đây là thành quả của quá trình thay đổi, tìm hướng đi mới cho Nhà hát. Bên cạnh rối nước truyền thống, Nhà hát cũng tăng cường các chương trình dành cho trẻ em, giới trẻ vào các dịp 1/6, Rằm Trung thu, Noel và biểu diễn cho các đơn vị tổ chức trong cả nước. Với lợi thế nằm ở vị trí đắc địa trên đường Đinh Tiên Hoàng, Hoàn Kiếm, Hà Nội, 20 năm qua, Nhà hát chưa bỏ một buổi diễn nào. Năm 2013, Nhà hát Múa rối Thăng Long xác lập kỷ lục “Nhà hát duy nhất tại châu Á biểu diễn 365 ngày trong năm”. Kỷ lục này đã được giữ vững trong 5 năm qua và chưa có dấu hiệu “giảm nhiệt”. Với thế mạnh này, trong những năm tới, Nhà hát sẽ hướng đến xây dựng những xuất diễn VIP, theo mô hình của các nhà hát nổi tiếng thế giới. “Đó là những buổi diễn chất lượng cao mà ở đó, khán giả phải đặt trước, phải đăng ký trước mới mua vé được”, NSƯT Chu Lượng nói.

NSƯT Chu Lượng bật mí, về mức thưởng Tết, người có thành tích xuất sắc được thưởng lên đến 40-50 triệu đồng. Hiện, mức lương của Nhà hát cũng thuộc hàng cao nhất trong các nhà hát nghệ thuật truyền thống hiện nay.

Thời tiết 5 độ C, NSƯT Đức Hùng vẫn xuống nước múa rối

Trước thắc mắc thời tiết khắc nghiệt như vậy tại sao anh vẫn ngâm mình dưới nước, nhà thiết kế thổ lộ: "Lạ lắm, ở trên bờ thì tôi cảm giác lạnh nhưng cứ xuống nước là lại thấy ấm".

Minh Nhật