Sập cầu Cần Thơ: “Tôi nghiêng về khả năng sụt lún”

>> Thảm họa sập cầu Cần Thơ
>> Sập cầu Cần Thơ: Nguyên nhân có thể do lún trụ phụ

Ông Trần Đình Đỗ nguyên là giảng viên khoa Xây dựng và nay là cán bộ thỉnh giảng của bộ môn Kết cấu - trường Đại học Xây dựng, cũng là người đã tham gia thi công rất nhiều cây cầu lớn ở Việt Nam như Phú Lương (Hải Dương), Đà Rằng (Phú Yên), sông Cái (Nha Trang).

Thưa ông, bằng con mắt của người trong nghề, ông có nhận định ban đầu nào về sự cố sập cầu Cần Thơ?

- Cầu Cần Thơ là một cây cầu lớn, có độ tĩnh không rất cao (độ tĩnh không là khoảng cách tính từ mặt nước trung bình lên đến đáy dầm, đảm bảo được độ thông thuyền và thoát lũ), do đó ngoài việc xây dựng thân cầu chính, người ta phải làm một đường nối cầu với hai bên bờ. Tại đây có các đoạn nối, các nhịp dẫn, nhịp chính. Sự cố lần này xảy ra ở một nhịp như vậy. Với tôi, đây là một trường hợp quá hy hữu, trong đời chưa gặp bao giờ.

Ông nghĩ thế nào khi có người giải thích, đó là do mấy hôm trời mưa nên bê tông chưa kịp khô, dẫn đến việc đổ sập như vậy?

- Không bao giờ có chuyện như thế. Bởi bê tông trong xây dựng cầu không giống như bê tông dùng trong các công trình xây dựng dân dụng khác. Do những đặc điểm riêng biệt nên về nguyên tắc, bêtông làm cầu khi đã đổ được 3 ngày thì cường độ đã đạt đến 75-85% so với thiết kế rồi. Lúc này mưa chẳng có giá trị gì nữa. Nếu nói sự cố xảy ra trong thời gian bêtông đang liên kết (24 giờ) thì tôi còn tin, chứ đã đổ được 2-3 ngày thì không thể nào có chuyện đó.

Nhưng nếu nhà thầu đã trộn bêtông không đúng như thiết kế?

- Tôi đã đi làm cầu nhiều, tôi biết. Có 2 thứ tối kỵ mà chẳng nhà thầu nào dám vi phạm, bớt xén dù họ có vì lợi nhuận đến đâu chăng nữa, đó là đúc dầm và đóng cọc. Bởi nếu làm thế, chính họ sẽ là người hứng chịu đầu tiên: sự cố không đợi đến lúc hoàn thành công trình mới xảy ra, mà xảy ra ngay lập tức, người chịu hậu quả chính là nhà thầu. Vì thế, hầu như lúc nào bê tông làm dầm cũng được phối trộn chắc chắn, thậm chí cao hơn cả yêu cầu trong thiết kế. Giả sử thiết kế mác bêtông là 450 thì thông thường người ta sẽ phối trộn lên tới 470 – gọi là độ lệch tiêu chuẩn – để đảm bảo an toàn. Tôi không tin có chuyện phối trộn bê tông không đạt tiêu chuẩn ở đây.

Vậy ý kiến là do sụt lún?

- Cho dù là hy hữu, khó có thể xảy ra, nhưng tôi nghiêng về giả thuyết này hơn. Thông thường, về chuyên môn, để làm một nhịp cầu dài 40m, ngoài 2 trụ chính hai bên, trong quá trình thi công, người ta phải làm thêm từ 1 đến 2 trụ tạm thì mới đỡ được một khối dầm cao 2m, dài 40m (tương đương trọng lượng tĩnh tại là 300 tấn). Tôi nghe một kỹ sư nói rằng, có thể là do sụt lún cái trụ tạm này. Và nếu đúng như vậy thì đây là một điều không thể chấp nhận được trong xây dựng cầu.

Ông có thể nói kỹ hơn về cái điều “không thể chấp nhận được” này?

- Về nguyên tắc, trước khi thi công, bao giờ người ta cũng phải tiến hành khử lún. Thi công cầu là dạng thi công đơn chiếc, nghĩa là chẳng cái nào giống cái nào, bởi mỗi nơi có một địa tầng, một thổ nhưỡng... khác nhau. Vì thế, tính toán về độ sụt lún khi thiết kế chỉ mang tính tương đối, nên khi thiết kế biện pháp tổ chức thi công, không có phương pháp tính toán độ sụt lún nào bằng phương pháp thực nghiệm tại chỗ. Với những cây cầu lớn, để tính độ lún có thể của trụ tạm (thường là làm bằng dàn vạn năng) đảm bảo nâng đỡ được khối dầm 300 tấn, chúng tôi phải làm phao phía trên đà giáo và các ván khuôn (được làm tạm trước khi đổ bê tông), sau đó đổ nước đầy phao với trọng lượng 330 tấn (vượt 10% trọng lượng của dầm). Công đoạn này gọi là chất tải. Thông thường, chúng tôi sẽ dành ra ít nhất 3 tháng để theo dõi độ lún của trụ tạm. Chỉ đến khi trong vòng 15 ngày liên tiếp độ lún bằng 0, đã có ma sát giữa đất và trụ, thì chúng tôi mới bắt đầu đổ bê tông. Có những công trình, thời gian khử lún này kéo dài đến 5-6 tháng.

Như vậy, có thể hiểu, tính toán độ lún bằng thực nghiệm tại chỗ là một kỹ thuật quy chuẩn. Liệu người ta có thể bỏ qua công đoạn quan trọng và cần thiết đó khi xây dựng một công trình lớn như cầu Cần Thơ?

- Điều khó hiểu là ở chỗ đó. Tôi chưa bao giờ chứng kiến một nhịp cầu lớn như thế bị sập ngay khi đang thi công nên sự giải thích về mặt nguyên tắc chỉ là như vậy thôi. Đương nhiên là chẳng chuyện gì lại không thể xảy ra. Có thể công tác khử lún có làm nhưng làm không đến nơi đến chốn nên khi đổ một khối bê tông lớn như thế, trụ tạm tiếp tục lún, khiến khối bê tông bị võng. Đến một mức độ nào đó không chịu nổi nữa, nó sẽ bị sập. Trong một số trường hợp, thời gian khử lún có thể bị rút ngắn do sức ép về mặt tiến độ chẳng hạn.

Còn giả thiết nào có thể xảy ra để giải thích nguyên nhân vụ sập cầu Cần Thơ nữa không, thưa ông?

- Còn một giả thiết nữa có thể xảy ra, đó là các thanh làm đà giáo có thể bị mất ổn định cục bộ. Khi tải trọng quá nặng thì các thanh này có thể bị oằn, biến dạng quá giới hạn đàn hồi và không trở về như cũ được nữa. Sức đỡ vì thế không còn nên sẽ bị sụt cả khối bê tông trên đó. Tất nhiên, tất cả đều chỉ là phỏng đoán.

Dù lúc này chúng tôi chưa đặt vấn đề quy trách nhiệm cho ai, nhưng dù sao cũng nên có những nhận định ban đầu về cái gọi là lỗ hổng dẫn đến sự cố đau lòng này. Theo ông, liệu lỗ hổng đó có thể xảy ra ở khâu nào?

- Để tìm ra nguyên nhân của vụ sập cầu lần này cần phải có đánh giá nghiêm túc chứ không thể nói một cách võ đoán được. Tôi tin chỉ trong vòng 1 tuần tới, nguyên nhân sẽ được tìm ra. Khi xây dựng một công trình lớn, có rất nhiều chủ thể tham gia, và ai cũng có thể can thiệp vào công việc chuyên môn cả, từ chủ đầu tư, nhà tư vấn lập dự án đầu tư, lập dự án thiết kế, đơn vị giám sát... thậm chí cả các nhà tài trợ. Việc quy trách nhiệm chỉ nên tính đến khi đã tìm ra được nguyên nhân cụ thể.

Xin chân thành cảm ơn ông.

Tú Anh - Mỹ Hà thực hiện