“Sát nhân thầm lặng” khiến người cao tuổi đối mặt nguy cơ đột quỵ

Người cao tuổi nên thường xuyên kiểm tra huyết áp để kịp thời có biện pháp điều trị. Ảnh minh họa.

Làm việc kéo dài gây cao huyết áp

Cao huyết áp (HA) còn được gọi là tăng HA hay bệnh tăng xông đang khiến nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi lo ngại bởi nguy cơ và hậu quả khôn lường. Nó dẫn đến các bệnh khó chữa như tiểu đường, tim mạch, khiến người mắc phải dễ bị tai biến, tàn phế và tử vong. Trong số các yếu tố được coi là nguyên nhân gây ra chứng cao huyết áp (HA), đáng chú ý nhất là tình trạng béo phì, thói quen hút thuốc lá, lười vận động cơ thể và bệnh đái tháo đường. Cao HA còn được gọi là “kẻ sát nhân thầm lặng” bởi với người mắc bệnh, nếu không được chữa trị thường xuyên, một số bộ phận trong cơ thể như mạch máu, tim, thận, não sẽ bị tổn thương, thậm chí có thể làm người bệnh tử vong sớm. Diễn biến của bệnh cao HA thường qua hai giai đoạn: cao HA dao động và cao HA thực sự. Giai đoạn đầu là cao HA dao động, thỉnh thoảng HA lên cao do mọi người cảm thấy lo âu, tức giận hoặc dùng các chất kích thích như uống rượu, bia, cafein… Sau một thời gian, HA thường xuyên tăng cao được gọi là cao HA thực sự.

Những biến chứng của bệnh cao HA rất nguy hiểm, đe dọa nặng nề tới sức khỏe và tính mạng con người. Bệnh không có triệu chứng cụ thể nên phần lớn những người bị bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã bị tai biến mạch máu não, đau tim, đột quỵ, suy thận… Mức độ trầm trọng của cao HA còn tùy thuộc vào người đó có yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch hay không như béo phì, lượng cholesterol máu cao, hút thuốc nhiều, tiểu đường… Phần lớn khi có biến chứng, người bệnh mới nhận biết được các triệu chứng. Với biến chứng ở thận, người bệnh thấy mệt, yếu, phù chân tay, đi tiểu ít. Với biến chứng ở tim, người bệnh dễ nhanh mệt khi làm việc và khi phải leo lên cao. Khi bị cao HA cấp, người bệnh có các triệu chứng như nhức đầu dữ dội, nôn mửa, mờ mắt, co giật, lơ mơ, hôn mê. Những triệu chứng này sẽ đe dọa tính mạng người bệnh nếu không được cấp cứu kịp thời.

Theo Th.S, bác sĩ Đỗ Thị Thúy Anh (Giảng viên Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam), có nhiều yếu tố được coi là nguyên nhân bệnh cao huyết áp như chứng béo phì, hút thuốc lá, lối sống ít vận động, sử dụng thức ăn nhiều dầu mỡ, đặc biệt là mỡ động vật, những người mắc chứng bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch, người có cholesterol trong máu cao, bệnh nhân đái tháo đường… Bên cạnh đó, những nghiên cứu mới đây chỉ ra một số nguyên nhân gây bệnh cao huyết áp mới, mà đối tượng nằm trong nhóm nguy cơ cao chính là những nhân viên văn phòng. Nghiên cứu chỉ ra, khả năng mắc bệnh cao huyết áp và các chứng bệnh về tim mạch khác của nhân viên văn phòng cao hơn 23% so với các nghề nghiệp khác. Những người làm việc 40h/tuần thì nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn 14% so với những người chỉ làm việc từ 11h-19h/tuần. Con số này ở những người có thời gian làm việc từ 40h-50h/tuần là 17%. Thời tiết cũng là một trong những nguyên nhân gây ra chứng cao HA. Mùa lạnh, nhiệt độ thấp, cơ thể giảm bớt sự toả nhiệt nhằm duy trì thân nhiệt, các mạch máu sẽ co lại khiến lực cản huyết quản điều tiết bên ngoài tăng lên. Khi những động mạch đưa máu lên não bị tắc nghẽn, não sẽ bị thiếu chất dinh dưỡng và ôxy, dẫn đến đột quỵ và tử vong. Mùa hè thời tiết nóng nực, sự bài tiết mồ hôi gia tăng, quá trình trao đổi chất của cơ thể cũng được đẩy mạnh. Cơ thể bị mất một lượng nước khá lớn sẽ khiến nồng độ máu giảm, độ kết dính trong máu tăng cao, điều này rất dễ dẫn đến những bệnh lý có liên quan đến máu, làm tăng nguy cơ cao HA.

Lưu ý giờ cao điểm

Triệu chứng cao huyết áp Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tối đa lớn hơn 140 mmHg, huyết áp tối thiểu lớn hơn hoặc bằng 90 mmHg trở lên. Các triệu chứng bệnh cao huyết áp rất phức tạp và cũng biểu hiện tuỳ thuộc theo thể trạng của từng người. Những triệu chứng này nặng nhẹ khác nhau, có những tác động cũng như gây ra những phản ứng khác nhau đối với từng cơ thể bệnh nhân. Tuy nhiên, triệu chứng phổ biến của bệnh cao huyết áp là nhức đầu, chóng mặt, ù tai, mất ngủ mức độ nhẹ, hoa mắt… Cũng có thể tuỳ bệnh nhân mà các triệu chứng này dữ dội hơn, có thể đau vùng tim, giảm thị lực, người bệnh thở gấp, mặt đỏ bừng tái xanh, nôn ói, hồi hộp, hốt hoảng…Việc nhận biết các triệu chứng bệnh cao huyết áp cần phải đặt trong tương quan các nguyên nhân gây tăng huyết áp, do vận động, bệnh lý hay tâm lý. Người cao tuổi thường có huyết áp cao hơn người trẻ, nam có huyết áp cao hơn nữ. Vì vậy, để nhận biết được tình trạng bệnh thực sự, người bệnh cần được thăm khám và theo dõi một cách kỹ lưỡng và liên tục.

Bác sĩ Thúy Anh cho biết, có hai thời khắc “cao điểm” khiến HA dễ tăng cao: Đó là thời điểm 9 giờ sáng và 6 giờ chiều. Thông thường khi con người ngủ, HA giảm xuống và thấp nhất là vào lúc 3 - 4 giờ sáng. Đến 6 – 7 giờ sáng khi chúng ta thức dậy, HA tăng lên dần và đến 9 giờ sáng là ở đỉnh cao nhất. Sau đó HA hạ dần về chiều và lại tăng cao vào lúc 18h rồi trở lại bình thường và hạ dần về đêm. Do đó, để kiểm tra HA của mình, bạn cần kiểm tra vào các thời điểm: sau khi thức dậy, 9 giờ sáng, 6 giờ chiều và 9 giờ tối. Ngoài ra cần chú ý: Nếu vừa vận động thì nên nghỉ 10 phút,  sau đó mới kiểm tra HA để có kết quả chuẩn xác. Ngoài ra, những trạng thái xảy ra hàng ngày trong cuộc sống như lo lắng, căng thẳng, tức giận… cũng góp phần làm cho HA người cao tuổi không dễ khống chế. Các chấn động tâm lý có thể gây rối loạn tuần hoàn não. Vì vậy khi có những đột biến về tâm lý, sang chấn tâm lý, người các cụ cũng cần được kiểm tra HA ngay.

Theo bác sĩ Thúy Anh, thực hiện lối sống lành mạnh, phù hợp là một biện pháp chính để phòng ngừa tăng huyết áp cũng như góp phần điều trị bệnh tăng huyết áp. Tăng cân trong thời gian dài là yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh. Nguy cơ này tăng dần ở phụ nữ cao tuổi, sau mãn kinh. Những người béo phì, bụng to (với vòng thắt lưng >85cm ở nữ và >98cm ở nam) cũng có nhiều khả năng bị tăng huyết áp. Vì vậy cần duy trì cân nặng ở mức hợp lý. Càng cao tuổi, chúng ta càng cần tuân thủ chế độ ăn nhiều trái cây, rau, các thực phẩm ít chất béo, giảm ăn các loại mỡ bão hòa và mỡ toàn phần: Thông thường nên ăn 3 bữa/ngày, không nên ăn vặt. Tránh thức ăn chiên xào, hạn chế mỡ, nhất là mỡ động vật. Tốt nhất là sử dụng thực phẩm hấp, luộc. Tránh các chất kích thích như trà, cà phê, thuốc lá… Nên ăn nhiều rau quả xanh để cung cấp chất xơ cho cơ thể, dùng dầu thực vật thay mỡ và các sản phẩm từ ngũ cốc, trái cây, sản phẩm từ sữa. Trong các loại thịt thì ưu tiên cá, sau đó đến thịt gia cầm, cuối cùng mới đến thịt bò, heo, cừu. Hạn chế ăn muối, các nước chấm mặn, các thực phẩm giàu natri như: tôm khô, trứng vịt muối, chanh muối, thịt chà bông… Ngưng hút thuốc cũng là biện pháp hữu hiệu nhất để phòng ngừa cả bệnh tim mạch lẫn không tim mạch ở người cao huyết áp. Bên cạnh đó, có những bằng chứng cho thấy, có mối tương quan chặt chẽ giữa uống rượu, huyết áp và tỷ lệ bệnh cao huyết áp trong cộng đồng. Rượu cũng làm giảm tác dụng của thuốc hạ huyết áp. Vì vậy khi phải sử dụng thuốc này theo chỉ định của bác sĩ thì không nên uống rượu.