Đây được coi là chiếc đầu rồng lớn nhất, duy nhất còn sót lại đến nay, được làm bằng loại men lục nhẹ lửa vốn đã thất lạc từ sau đời nhà Trần…
Nổi trôi thân rồng triều Trần…
Chiếc đầu rồng men lục độc nhất vô nhị còn sót lại đến nay vốn được đặt tại thềm trong cung thành nhà Trần xưa theo đúng phong thủy cổ "Tả thanh long, hữu bạch hổ, tiền chu tước, hậu huyền vũ".
|
|
|
Ông Phan Đình Nhân đang nói về biểu tượng rồng ngậm ngọc (rồng quý), 4 người khiêng mới nổi. Ảnh: T.G |
Cơ sở để khẳng định đầu rồng khổng lồ ấy có từ đời nhà Trần là bởi màu men lục đặc trưng chỉ có trong thời Lý - Trần, sau đó bí quyết làm nên màu men này đã bị thất truyền, ngay cả những người thợ giỏi nhất cũng không thể làm ra được màu men lạ ấy nữa. Thứ nữa, đó là đầu rồng có tai, có sừng- đặc trưng rõ nét nhất của rồng đời Trần (trong khi rồng thời Lý thì không có tai - PV). Thềm rồng của vua nhà Trần xưa còn lại, có lẽ vẫn nằm yên nơi di tích Hoàng thành Thăng Long nếu như không có cuộc xâm chiếm của thực dân Pháp, biến Việt Nam thành nước thuộc địa chịu sự bảo hộ của họ.
Ấy là năm 1882, khi Pháp chiếm thành Hà Nội, Hoàng Diệu tuẫn tiết, nước ta chính thức rơi vào chế độ bảo hộ của người Pháp. Sau đó, thực dân Pháp đã cho đấu thầu xây lại thành Hà Nội theo ý tưởng của họ. Người trúng thầu xây lại thành Thăng Long ngày ấy là một “me Tây” (chỉ người phụ nữ Việt lấy chồng Pháp) tên Tư Hồng. Cô Tư Hồng trúng thầu liền cho người phá thềm rồng trong thành, cả một chiếc đầu rồng to lớn mang màu men lục quý hiếm cổ xưa còn lại đã bị người ta kéo ra vứt ở bờ sông Hồng, nơi là bãi Phúc Xá ngày nay. Ngày ấy, Hà Nội có cụ Cả Liên mà người ta thường gọi là cụ Hàn Liên (một danh phong do triều đình nhà Nguyễn phong), một người trân trọng linh khí nghìn năm của đất nước, hay tin đã ra bờ sông ôm lấy đầu rồng mà khóc thảm thương, rồi cho người mang về cất giữ cẩn thận trong nhà.
Người ôm đầu rồng mà xót xa, thương tiếc ngày ấy cũng chính là người Việt (cận đại) đầu tiên chơi đồ cổ. Những tờ hoá đơn còn lại đến nay cho thấy ít nhất cụ đã mở cửa hàng bán đồ cổ từ năm 1908.
Đầu thế kỷ XX, nhà cụ ở phố Lê Thái Tổ ngày nay (gần hiệu kem Bốn mùa), khi người Pháp lấy đất khu vực này, họ đền cho cụ ngôi nhà ở phố Hàng Lọng. Thế rồi gia đình cụ bắt chước dân hàng phố bán lọng. Nhưng rồi quá ham mê với đồ cổ, cụ liền bỏ hẳn nghề bán lọng, thuê nhà 32 Lê Thái Tổ mở cửa hàng sưu tầm, buôn bán đồ cổ. Ngôi nhà số 34 trước là của một người Pháp, do kinh doanh thua lỗ nên bị ngân hàng phát mại, cụ Hàn Liên mua lại vào năm 1935. Toàn bộ diện tích khu nhà khoảng 750 mét vuông.
Cụ Hàn Liên từng được Chính quyền Pháp tặng thưởng "Bắc Đẩu Bội Tinh" vì kiến thức bác học về cổ vật trên phạm vi toàn cõi Đông Dương. Ngày ấy, cụ Hàn Liên là người có nhiều đồ quý hiếm chỉ sau Toàn quyền Pháp Paul Dumer. Cụ mất năm 1946, để lại toàn bộ di sản cho con trai là Nguyễn Đình Dương (sinh năm 1910). Con trai cụ Hàn đã kế nghiệp cha và làm giàu thêm bộ sưu tập với nhiều món đồ mới. Đặc biệt vào năm 1943, ông mua chiếc ô tô thể thao và trở thành người Hà Nội đầu tiên chơi dòng xe này. Giới mê đồ cổ ngày nay vẫn truyền tai nhau về món đồ quý nhất cuối cùng của cụ Cả Liên là bộ vách tạc rồng bằng gỗ trắc được bán vào khoảng năm 2000 với giá gần 10 nghìn USD.
Cổ vật có một không hai
Không chỉ "độc nhất vô nhị" bởi có lai lịch xuất thân từ chốn cung đình uy nghiêm xưa, mà đó còn là cổ vật có màu men xanh lục nhẹ lửa lớn nhất, còn nguyên bản đến ngày nay.
|
|
|
Vết ghép vòi phun nước (lỗ tròn) đặc trưng văn hóa rồng phun nước của người Việt. |
Đặc trưng lớn nhất của thứ men lục nhẹ lửa là chỉ tồn tại trong giai đoạn Lý - Trần. Men nhẹ lửa thấp nhất là 600độ C, cao nhất là 900độC, là thứ men khó nung nhất trong dòng men nhẹ lửa. Men nặng lửa thông thường từ 1.280độC đến 1300độC; ấy là loại men sành, sứ phương Đông; có loại lên đến 1.400độC như nhiều men sứ châu Âu. Ngày ấy chỉ có những người thợ giỏi mới nung được thứ đồ gốm trong nhiệt độ chừng 800độC - 900độC tạo nên màu men nhẹ lửa độc đáo.
Người thợ phải biết đến đúng cữ ấy mà kết thúc thời gian nung, chỉ cần nhiệt độ nhích lên cao hơn một chút thì đồ gốm lập tức chuyển sang màu men khác, không còn là men lục nhẹ lửa nữa. Sang triều nhà Lê, bí quyết làm men lục nhẹ lửa không còn nên những người thợ chỉ làm ra được thứ men xanh da táo, là loại men được nung trong nhiệt độ 1.000độC trở lên.
Chiếc đầu rồng quý hiện được ông Phan Đình Nhân gìn giữ cẩn thận trong ngôi biệt thự cổ trên phố Trần Phú, Hà Nội. Lại nói về những năm lưu lạc của đầu rồng từ sau khi bị cô Tư Hồng vứt ra bờ sông Hồng, được cụ Hàn Liên mang về cất giữ, rồi đến con trai cụ là ông Dương trông coi. Nhưng sau khi ông Dương qua đời, người cháu đích tôn của cụ Hàn Liên là Phạm Đình Minh đã tặng lại chiếc đầu rồng quý cho ông Phan Đình Nhân - một người vốn rất đam mê cổ vật dân tộc. Ông còn là người sáng lập nên Hội Cổ vật Thăng Long, nơi hội tụ của những người yêu cổ vật.
 Chỉ tay vào miệng rồng, ông Phan Đình Nhân bảo: "Đây là rồng đặc trưng của nền văn hóa Việt, là rồng của nền văn minh lúa nước chứ không phải là ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Hoa. Bởi rồng của Trung Hoa là rồng phun lửa, lúc nào cũng mang vẻ uy nghi, hung dữ.
Còn đầu rồng này hoàn toàn đặc trưng VN với dòng phun nước ở miệng. Đó là đặc trưng của văn minh lúa nước, rồng phun nước với ước nguyện cầu mong mưa thuận gió hòa của tín ngưỡng dân gian xưa". Vết ghép công nghệ (là một lỗ tròn trong miệng rồng) để gắn vòi phun nước vẫn còn đó trong chiếc đầu rồng quý, như một minh chứng hùng hồn cho nền văn hóa dân tộc xưa. |
Lã Xưa
