Sống ở chung cư (Kì 3)

Những chiếc "hộp người"

"CÁI HỘP" ỌP ẸP

Từ đầu hẻm 268 đường Lý Thái Tổ, đường vào “khu ổ chuột” chỉ rộng khoảng 1,5m, mặt đường lầy lội như đường làng. Nơi đây còn được gọi là cư xá Đường Sắt, được xây dựng từ năm 1954 dành cho công nhân sở hỏa xa ngày trước.

Đi qua con hẻm lầy lội, chúng tôi đến nhà bà Phan Thị Soi, 72 tuổi, một trong số ít những công nhân ngày xưa còn sống nơi này. Căn nhà bà vẫn còn nguyên vách đất trộn rơm hồi mới xây, mái ngói đã rêu phong. Tuy nhiên, bên trong đã được đóng trần, như lời bà Soi nói là “để chống nóng nên nó thấp tè so với nhà mới bây giờ”. Trong căn nhà chỉ rộng 27m2 này có đến ba thế hệ cùng cư ngụ: ông bà, bốn đứa con và những đứa cháu. Bà Soi nói: “Bên trong mục nát hết rồi chú ơi. Năm nào cũng chỉ dám sửa chữa chắp vá chứ tháo ra là nó sụm liền”.

Chị Nguyễn Thị Xinh bên căn nhà 2,7m2:  “Tôi ở được ba năm rồi” - Ảnh: D.T.H.

Vậy mà nhà bà Soi thuộc dạng “khấm khá” nhất trong khu cư xá, bởi các con bà có công ăn việc làm ổn định. Những hộ làm mướn như bà Lâm Hoàng Kiếm ở kế bên thì phải chấp nhận ở chen chúc: mẹ, vợ chồng bà, hai con trai, hai con dâu và một cháu nội, vậy mà còn phải ngăn cái phòng khách 2x5m cho hai cặp vợ chồng ở dưới tỉnh lên thuê ở đi bán hủ tiếu gõ với giá 500.000đ/tháng. Chưa hết, bà Kiếm còn “cơi” phía trên lên thành cái gác xép cho hai mẹ con bà bán ve chai thuê, có thêm 300.000đ/tháng nữa. Tính ra “cái hộp” ọp ẹp của bà chứa được tới 14 người!

Do kế sinh nhai, cư dân trong khu cư xá này tận dụng từng khoảnh đất có được để “kinh doanh chỗ ngả lưng”. Như chị Xinh tận dụng khoảnh đất 1,8x1,5m trong hẻm, dựng hai tấm tôn hai bên, che cái mái bên trên cũng bằng tôn, lưng dựa vách tường nhà phía trước, xin tấm ván làm cánh cửa. Vậy là chị có “căn nhà”... 2,7m2. Bên trong, chị kiếm được miếng ván dài đúng 1,8m, ngang 7 tấc làm cái giường, đủ chỗ nằm. Khoảng trống còn lại treo mắc quần áo và dư một chỗ để đứng... thay đồ. Còn bếp thì nấu... ngoài trời. Cả tắm cũng vậy. “Tôi ở được ba năm rồi - chị bẽn lẽn - ăn nhiều chứ ở bao nhiêu”.

Người Sài Gòn ai cũng sợ khi nghe nói tới hai chữ “giải tỏa”, vậy mà đa số cư dân cư xá Đường Sắt lại “ngược đời” vì đều có chung nguyện vọng: mong Nhà nước sớm giải tỏa! Thấy chúng tôi qua lại nhiều lần, tay cầm sổ ghi ghi chép chép, ai cũng níu áo hỏi: “Chừng nào giải tỏa vậy chú? Có dời đi chưa chú?”. Với nhiều cư dân nơi đây, được giải tỏa là nỗi niềm khát khao từ bao năm nay của họ. Anh Lê Văn Minh, chủ hộ số 185A, than phiền: “Từ 20 năm qua, Nhà nước đã đưa xuống ba quyết định giải tỏa mà chưa thấy nhúc nhích. Khổ nhất là nhà cửa dột nát, xin sửa chữa lại không cho. Ra xin phường, phường chỉ lên quận. Chạy lên quận, quận nói chờ... giải tỏa. Vậy là nhà dột nát cứ ở hoài”.

Khách đến nhà anh Trần Ngọc Phước phải “vào cúi ra chào” khi qua cửa - Ảnh: Phi Long

"VÀO CÚI RA CHÀO"

Còn ở chung cư Nguyễn Thiện Thuật giáp ranh với cư xá Đường Sắt, người dân hay dùng câu “vào cúi ra chào” để chỉ việc ở trong những căn hộ cửa thấp đến mức ra vào dễ bị u đầu mẻ trán như chơi nếu không “cúi chào”. Anh Đỗ Như Minh, chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường 1, quận 3, chỉ cho chúng tôi một căn hộ nằm ở góc cầu thang của lô B. Đúng ra phải gọi là gầm cầu thang mới chính xác, bởi vì chiếm hết phân nửa trần nhà là lưng cầu thang. Chủ hộ Nguyễn Thị Lành cho biết: “Ra vô lấy đồ đều phải lom khom kẻo đụng gầm cầu thang. Riết rồi cái lưng cũng muốn cong theo”. Chúng tôi đi qua các lô C, D, E, F..., hầu như góc cầu thang nào cũng là nơi “nương náu” một căn hộ như vậy. Chị Lành nói rằng ở đây có nhiều người ước ao một chỗ như thế mà không tìm được, bởi chỗ đó lại hóa ra tiện lợi mua bán kinh doanh. Nhiều người mở quán kinh doanh ăn uống, giải khát, đềpô nước đá, bánh kẹo..., cũng có thêm nguồn thu kha khá.

Ở tầng 3 lô G của chung cư, trong căn nhà ngang 3m, dài 8m nhưng chỉ cao 2,8m, vậy mà gia chủ còn kê thêm một cái gác ở giữa trần nhà. Bắc thanh gỗ ngang qua hai bức tường, lót ván lên là có căn gác. Muốn bước lên gác, chỉ cần leo qua cái thang chỉ có... ba nấc là tới. “Hai gia đình ở trên đó - bà Ngọc chủ hộ cho biết - Vợ chồng, hai đứa con trai và bốn đứa cháu nội. Căn gác ngăn thêm bức vách, đóng thêm dãy lan can để che chắn tụi nhỏ. Vậy là ở được”. Trong khi đó, ở nhà dưới, bà cũng phải ngăn ra ba ngách nữa để dành chỗ ở cho vợ chồng con cái của ba đứa con nữa. Tính ra “cái hộp” này chứa đến 18 người! Anh Đỗ Như Minh nói chuyện như vậy ở chung cư này là “bình thường thôi”, có gia đình bốn thế hệ với hơn 20 người mà vẫn sống ngày qua ngày bao nhiêu năm rồi!

“Thật ra khu này đã từng được giải tỏa rồi, từ 15 năm trước - anh Đỗ Như Minh cho biết - Lúc đó một số hộ được bố trí tái định cư vào lô I và II của chung cư Nguyễn Thiện Thuật vừa xây xong. Số còn lại Nhà nước hỗ trợ tiền thuê nhà sáu tháng, chờ các chung cư khác xây xong sẽ quay lại. Thế nhưng sáu tháng trở thành... 15 năm, không ai nghe thấy Nhà nước nói gì về việc bố trí chỗ ở mới. Nghe nói lô III chung cư sẽ xây dựng, nhưng đợi hoài mà không thấy khởi công. Mòn mỏi chờ đợi, một số bà con quay lại chỗ cũ. Một số người nhập cư mới do không có chỗ ở nên đã lấn chiếm, cất nhà trái phép, lấn hẻm lấn nhà tứ tung. Khu cư xá trở thành khu ổ chuột luôn”.

Anh Lê Văn Quang, trưởng Ban mặt trận khu phố 5 chung cư Nguyễn Thiện Thuật, lại có nỗi niềm khác: “Hiện nay có 90 hộ dân chung cư đã mua nhà ở đây, nhưng xin hoài mà chưa được cấp giấy nhà. Từ năm 1995-1996, bà con đã trả tiền đầy đủ với giá 120 triệu đồng/căn. Không có giấy tờ, bà con chẳng khác nào ở lậu. Muốn bán cũng không bán được, thế chấp vay vốn cũng không. Đầu năm 2006, quận lại lên kế hoạch giải tỏa giai đoạn 2006-2009. Vậy là bà con còn phải chờ bốn năm nữa. Mà đó chỉ mới là kế hoạch thôi chớ không biết thực tế còn treo tới bao giờ”.

(Dương Thế Hùng  -Tuổi Trẻ)