Tác giả "Hòn Đất", nhà văn Anh Đức đã qua đời

Nhà văn Anh Đức, tên thật là Bùi Đức Ái, sinh ngày 5 tháng 5 năm 1935 tại xã Bình Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh An Giang. Bùi Đức Ái rời gia đình, vào chiến khu tham gia lực lượng kháng chiến ở miền Nam từ khi còn ở tuổi vị thành niên. Năm lên 18 tuổi (1953), ông được điều về làm ở báo Cứu quốc Nam Bộ. Anh Đức từng đề nghị Đoàn Giỏi, một nhà văn đàn anh, xem và nhận xét những tác phẩm của mình. Người đầu tiên được coi là đã phát hiện ra năng khiếu văn chương của Bùi Đức Ái là nhà văn Đoàn Giỏi.

Năm 1954, Anh Đức tập kết ra Bắc. Trong những năm đầu ở miền Bắc, ông vẫn lấy bút danh Bùi Đức Ái cho các tác phẩm của mình. Thời gian này ông được gặp và tiếp xúc với nhiều nhà văn lớn tại Hà Nội. Theo phân công của Hội Nhà văn Việt Nam lúc bấy giờ, mỗi nhà văn có kinh nghiệm giúp đỡ, truyền đạt kiến thức, đọc và góp ý bản thảo cho một cây bút trẻ miền Nam tập kết. Người được giao kèm cặp Bùi Đức Ái là nhà văn gạo cội Nguyễn Huy Tưởng.

Ngoài ra, Bùi Đức Ái được cử đi thực tế nhiều nơi, viết một số truyện ngắn nhưng không thật nổi bật cho đến khi ông gặp bà Nguyễn Thị Huỳnh, một phụ nữ từng hoạt động trong lực lượng kháng chiến ở miền Nam cũng tập kết ra Bắc. Nhờ cuộc gặp gỡ này, ông viết Một truyện chép ở bệnh viện. Tập truyện được đón nhận rộng rãi và trở thành một trong những tác phẩm làm nên tên tuổi của ông sau này.

Năm 1962, Bùi Đức Ái trở lại chiến trường miền Nam ngay trong đợt đầu tiên của văn nghệ sĩ. Các nhà lãnh đạo văn hóa tư tưởng và văn nghệ có vẻ đánh giá rất cao khả năng của Anh Đức. Đích thân Trưởng ban Tổ chức Trung ương Đảng lúc bấy giờ, ông Lê Đức Thọ đã gặp Anh Đức và dặn dò: “Vào trong đó cậu nên tập trung thời gian mà sáng tác, đừng làm việc hành chính mất thời gian, việc đó nhiều người làm được”. 

Từ khi trở lại miền Nam, ông bắt đầu lấy bút danh mới là Anh Đức. Trải qua thời gian rèn luyện nghề văn tại miền Bắc, khi tiếp cận với thực tế cuộc chiến ở chiến trường miền Nam, Anh Đức viết một loạt hồi ký, được chú ý nhất là loạt ký sự trong “Bức thư Cà Mau”. Dưới hình thức trao đổi văn học qua thư với nhà văn Nguyễn Tuân, Anh Đức phản ánh thực tế sống và chiến đấu của lực lượng kháng chiến tại Cà Mau và nhiều vùng khác của miền Nam Việt Nam. Cũng trong thời gian này, ông đến Kiên Giang và viết tác phẩm có lẽ là nổi tiếng nhất của ông, tiểu thuyết “Hòn Đất”. “Hòn Đất” đã mang về cho Anh Đức Giải thưởng văn học Nguyễn Đình Chiểu.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng (1975), Anh Đức về sống ở Thành phố Hồ Chí Minh. Ông tiếp tục viết một số truyện ngắn như “Người khách đến thăm vườn nhà tôi”, “Cái bàn bỏ trống”, “Miền sóng vỗ”. Tuy nhiên những truyện ông viết sau này dường như chưa “đủ đô” nên ít gây được ấn tượng đối với công chúng văn chương cả nước thời kỳ sau giải phóng.

Anh Đức từng làm Tổng Biên tập tạp chí Văn nghệ giải phóng, Ủy viên Ban thư ký Hội nhà văn Việt Nam, Ủy viên Ban thư ký Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh; Tổng Biên tập tạp chí Văn, Ủy viên Đảng đoàn Hội NVVN các khóa 2 và 3, đại biểu quốc hội khóa VII....

Cuộc đời cầm bút của Bùi Đức Ái- Anh Đức đã để lại một khối lượng tác phẩm khá lớn như: “Biển động” (1952); “Lão anh hùng dưới hầm bí mật” (1956); “Một chuyện chép ở Bệnh viện” (1958), được lấy làm kịch bản cho phim truyện Chị Tư Hậu (1962); “Biển xa” (1960); “Bức thư Cà Mau” (1965); “Hòn Đất” (1966), được lấy làm kịch bản cho phim truyện Chị Sứ. (1983); “Giấc mơ ông lão vườn chim” (1970); “Đứa con của đất” (1976); “Miền sóng vỗ” (1985)… Ông đã nhận được các giải thưởng: Giải nhất truyện ngắn của tạp chí Văn nghệ (1958); Giải thưởng Nguyễn Đình Chiểu (truyện, 1965); Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học- Nghệ thuật, đợt II, năm 2001.

Các tác phẩm văn chương của ông đã được trích giảng dạy trong nhà trường ở các bậc học phổ thông và đại học nhiều năm liền như: “Một chuyện chép ở Bệnh viện”; “Bức thư Cà Mau”, “ Hòn Đất”; “Giấc mơ ông lão vườn chim”…