Teo não, căn bệnh nguy hiểm với người cao tuổi

Người cao tuổi cần có chế độ vận động cơ thể với các môn thể thao nhẹ nhàng. Ảnh: Chí Cường

Quên ăn, quên cả… đi vệ sinh

Chuyện tên người thân, quên ngày tháng và địa chỉ nhà là chuyện thường xuyên xảy ra với bà Nhâm (ở Đống Đa, Hà Nội). Năm nay 78 tuổi thì bà đã rơi vào tình trạng này khoảng 5 năm.

Chị Minh, con gái của bà Nhâm cho biết, cái khổ của con cái có cha mẹ cao tuổi không phải là hứng chịu sự khó tính, thất thường, hay dỗi mà vất vả nhất là cha mẹ ốm đau liên miên và mất trí nhớ. Bà Nhâm được chẩn đoán mắc bệnh teo não dẫn đến tình trạng không minh mẫn. “Chúng tôi luôn sợ mẹ mình ra khỏi nhà không nhớ đường về hoặc ra đường bị tai nạn xe cộ. Cứ nhác không thấy bà đâu là nhà tôi tá hỏa tìm kiếm. Có lần bà lạc đường qua một đêm gia đình mới tìm thấy. Nhìn mẹ ngơ ngác, quần áo đầu tóc nhem nhuốc mà đau lòng phát khóc”. Để tránh tình cảnh này, gia đình chị Minh thuê riêng một giúp việc ở bên cạnh bà cả ngày.

Cũng có cha mẹ già mắc bệnh teo não, anh Sơn (Đồng Kỵ, Bắc Ninh) suốt ngày phải giám sát bố như trẻ nhỏ. Anh Sơn nói: “Nhà tôi kinh doanh đồ gỗ nên bận rộn từ sáng đến tối nên cũng không có thời gian quan tâm đến bố. Bố tôi 79 tuổi, mắc bệnh quên trầm trọng, nhất là quên ăn, quên uống. Thời gian trước, tôi ở cửa hàng nên cho người nấu đồ ăn để ở nhà cho ông, tối về thấy bố nằm lả mới biết ông không động đến mâm cơm tí nào, mồm miệng khô khốc, nói không ra hơi”. Hiện giờ, nhà anh có bà thím gần nhà, cứ cách vài tiếng lại sang nhà để cho ông ăn và uống nước; thậm chí còn nhắc cả việc đi vệ sinh, vì chuyện này giờ ông cũng đã… quên luôn.

Theo PGS.TS Bùi Khắc Hậu (ĐH Y Hà Nội), càng nhiều tuổi, bộ não của chúng ta càng bị suy giảm, không còn nhanh nhẹn và minh mẫn như trước nữa, thậm chí là mất khả năng xử lý thông tin, sa sút trí tuệ và suy giảm trí nhớ… Biểu hiện bắt đầu là thay đổi tính tình và giảm trí nhớ cho nên thường xuyên nhầm lẫn. Thường quên những việc thông thường nhất hàng ngày như “ăn rồi bảo chưa” hoặc không nhớ được ăn những gì. Các kỹ năng như đọc, viết giảm sút nặng nề. Biểu hiện thường thấy nhất là quên ngày, tháng, năm; quên tên người thân, ngay cả các người thân trong gia đình, họ hàng thân thuộc gần nhất. Khi ra khỏi nhà quên đường đi, lối về. Hàng ngày quên các động tác thông thường nhất (quên rửa mặt, quên cài cúc áo, quên ăn, quên uống, quên đi vệ sinh…).

Bệnh teo não gây nên bởi sự thoái hóa, chết và gián đoạn các hoạt động giữa các tế bào thần kinh trung ương với nhau. Do hiện tượng mất dần của những tế bào thần kinh hoặc mất kết nối giữa một số tế bào thần kinh trong não là sự bé đi của não trong hộp sọ gọi là teo não. Khi não bị teo, sự nhận biết và khả năng truyền dẫn thông tin từ não bộ tới các bộ phận khác của cơ thể sẽ bị sai lệch, do đó gây ra sự rối loạn chức năng hoạt động trầm trọng và dẫn đến tình trạng giảm trí nhớ, sa sút trí tuệ, rối loạn cảm xúc, đi lại khó khăn. Bệnh xảy ra chủ yếu ở người cao tuổi, làm ảnh hưởng xấu đến khả năng tư duy, suy giảm đáng kể trí nhớ cũng như giảm khả năng vận động của cơ thể và suy giảm nhiều chức năng khác kèm theo.

Phòng tránh bệnh teo não như thế nào?

Nguyên nhân teo não là do quá trình lão hóa của con người. Khi tuổi cao, các tế bào thần kinh cũng bị thoái hóa giống như các tổ chức khác của cơ thể con người. Và não bộ sẽ mất dần chức năng, teo nhỏ hoặc chết, khiến các mô não, kích thước não dần nhỏ lại, ảnh hưởng lớn đến khả năng ghi nhớ, ngôn ngữ, hành vi.

Cũng theo PGS.TS Bùi Khắc Hậu, bệnh teo não có thể do di truyền, do chế độ dinh dưỡng (thiếu hụt vitamin B 12 cũng gây ra bệnh teo não), do chế độ sinh hoạt không hợp lý (sử dụng quá nhiều rượu bia, thuốc lá, thiếu ngủ thường xuyên...). Bệnh teo não có thể do các bệnh của hệ thống mạch máu nuôi dưỡng não như hẹp động mạch cảnh, dị dạng mạch máu hay xơ vữa động mạch, nhất là các mạch máu nuôi dưỡng não (do tuổi cao hoặc do chế độ ăn uống hoặc cả hai). Ngoài ra, teo não ở người cao tuổi có thể do chấn thương sọ não hoặc do đột quỵ bởi xuất huyết não, nhồi máu não (do sự gián đoạn đột ngột của nguồn cung cấp máu trong não) hoặc ở người cao tuổi đã sử dụng corticoid kéo dài thường xuyên (bệnh thấp khớp, bệnh hen suyễn, bệnh dị ứng, bệnh viêm da cơ địa…), bệnh Alzheimer, bệnh động kinh.

Bệnh teo não ở người cao tuổi là bệnh lý rất khó chữa khỏi, chủ yếu bổ sung các loại bằng dược phẩm vitamin, nhất là vitamin B 12 , các loại đa sinh tố nhằm làm giảm tốc độ tiến triển của bệnh, nhất là các trường hợp teo não do thiếu hụt vitamin B12. Bên cạnh đó nên tìm các giải pháp kích thích nhận thức (tâm lý trị liệu), cho người bệnh tham gia các hoạt động văn hóa (đọc sách, báo, xem vô tuyến…), các hoạt động thể dục thể thao, giúp người bệnh dần dần nhớ lại. Điều quan trọng nhất là chế độ chăm sóc trong sinh hoạt hàng ngày như: Đi lại, vệ sinh cá nhân, chế độ ăn uống hợp lý, không để người bệnh bỏ bữa, uống đủ lượng nước cần thiết hàng ngày, kết hợp uống thêm nước ép trái cây (nước cam chanh tươi, nước ép dưa hấu…) và nhắc nhở đi tiểu vài giờ một lần (không để người bệnh nhịn tiểu nhiều giờ liền), cần vệ sinh sạch sẽ cho người bệnh sau khi đi tiểu, đi đại tiện.

Đối với những bệnh nhân có nguy cơ teo não thứ phát do các bệnh lý thần kinh, do tai biến hoặc sau phẫu thuật não cần được phòng ngừa teo não sớm và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Ngoài ra, lao động và vận động thường xuyên là bài tập cơ bản và có hiệu quả nhất giúp con người có sức khỏe tốt và trí não minh mẫn.

Mai Việt