Tết ăn sao cho nhẹ bụng, ngủ sao cho ngon giấc?

Nồm ẩm và “bẫy” an toàn thực phẩm

Tết miền Bắc thường gắn với kiểu thời tiết nồm ẩm đặc trưng. Độ ẩm không khí cao khiến tường nhà “đổ mồ hôi”, sàn gạch trơn trượt, quần áo lâu khô. Trong điều kiện đó, vi khuẩn, nấm men và nấm mốc có cơ hội sinh sôi nhanh chóng, đặc biệt trên các thực phẩm giàu tinh bột và đạm.

Bánh chưng - biểu tượng của Tết, lại là môi trường thuận lợi cho vi sinh vật nếu bảo quản không đúng cách. Gạo nếp và đậu xanh hút ẩm mạnh, nhân thịt nhiều mỡ. Sau khi nấu, bánh vẫn giữ độ ẩm cao và thường được đặt ở nơi kín gió. Đây là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc phát triển, trong đó có những loài có thể sinh độc tố aflatoxin - chất gây hại cho gan. Đáng lưu ý, aflatoxin tương đối bền với nhiệt; việc cắt bỏ phần mốc hoặc hấp lại không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.

Nguyên tắc an toàn thực phẩm rất rõ ràng: thực phẩm đã mốc thì phải bỏ, không nên tiếc rẻ.

Không chỉ bánh chưng, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết hay trái cây khô cũng dễ hỏng trong điều kiện nồm ẩm. Giò chả nếu gói bằng lá chuối không sạch, để trong túi kín nhiều ngày có thể lên men, có mùi chua nhẹ - dấu hiệu cho thấy đã biến chất. Mứt tự làm hoặc không rõ nguồn gốc có thể chảy nước, kết dính, nổi mốc khi bảo quản sai cách.

Một nguy cơ ít được chú ý là hiện tượng ngưng tụ hơi nước trong tủ lạnh. Khi mở tủ thường xuyên, hơi ẩm từ bên ngoài gặp khí lạnh tạo thành lớp sương li ti bám lên bề mặt thực phẩm. Nếu không lau khô, không đựng trong hộp kín, vi khuẩn và nấm mốc sẽ có điều kiện phát triển.

Các món giàu tinh bột như cơm, miến, bánh chưng nếu để ở nhiệt độ phòng lâu rồi hâm đi hâm lại nhiều lần có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn như Bacillus cereus sinh độc tố. Dù vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi đun sôi, độc tố sinh ra không phải lúc nào cũng bị phá hủy hoàn toàn.

Để hạn chế rủi ro trong những ngày nồm ẩm: Không nhồi quá đầy tủ lạnh, tạo khoảng trống cho khí lạnh lưu thông; Chỉ bảo quản thực phẩm đã nấu trong ngăn mát 1-2 ngày; Lau khô khay, kệ tủ lạnh hàng ngày; Thấy thực phẩm có mùi lạ, nhớt, đổi màu phải bỏ ngay.

Mâm cỗ “nặng đô” và nỗi lo đầy bụng, táo bón

Bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán… là những món ăn truyền thống không thể thiếu. Tuy nhiên, xét dưới góc độ dinh dưỡng, đây là khẩu phần giàu đạm, béo và tinh bột nhưng lại thiếu chất xơ và nước.

Khi năng lượng nạp vào tăng đột ngột, trong khi cơ thể vốn quen với chế độ ăn vừa phải, hệ tiêu hóa dễ bị quá tải. Thức ăn lưu lại lâu trong dạ dày gây đầy hơi, ợ nóng, khó ngủ. Người có tiền sử viêm dạ dày, trào ngược càng cảm nhận rõ cảm giác căng tức sau bữa ăn.

Thiếu chất xơ cũng là vấn đề phổ biến. Rau xanh bị “lép vế” trước bánh kẹo, mứt ngọt. Trong khi đó, chất xơ đóng vai trò như “chổi cơ học” giúp ruột vận động nhịp nhàng. Khi thiếu xơ, phân khô, khó đi ngoài, nguy cơ táo bón và trĩ gia tăng.

Giải pháp không quá phức tạp: Bổ sung rau luộc hoặc canh rau củ vào mỗi bữa; Ăn trái cây tươi sau bữa chính khoảng 30 phút; Uống đủ 1,5-2 lít nước mỗi ngày (tùy thể trạng); Đi lại nhẹ nhàng 10-15 phút sau ăn; Chỉ cần thêm một đĩa rau và một cốc nước, cảm giác nặng nề ngày mồng Hai có thể giảm đáng kể.

Rượu bia và những nhóm dễ tổn thương

Rượu bia là “khách quen” trên bàn tiệc Tết. Tuy nhiên, đồ uống có cồn kích thích tiết acid dạ dày, dễ gây ợ chua, nóng rát, nhất là khi uống lúc đói hoặc kèm thức ăn cay nóng. Uống nhiều có thể làm rối loạn giấc ngủ, tăng gánh nặng chuyển hóa cho gan.

Ba nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng

Trẻ em : Ăn nhiều bánh kẹo, nước ngọt dễ gây tiêu chảy, đầy bụng. Nên duy trì ba bữa chính, hạn chế đồ ngọt, tăng trái cây tươi và sữa chua.

Người cao tuổi : Chức năng tiêu hóa suy giảm, dễ đầy hơi khi ăn đồ béo, dai. Nên chọn món mềm, ít dầu mỡ như cá hấp, canh rau củ; ăn chậm, nhai kỹ.

Người bệnh mạn tính:

Tiểu đường: kiểm soát khẩu phần tinh bột, tránh mứt ngọt.

Gout: hạn chế thịt đỏ, nước dùng ninh xương.

Mỡ máu cao: giảm thịt đông, giò thủ, món chiên.

Tăng huyết áp: giảm muối, hạn chế dưa hành, nước mắm đậm, rượu bia.

Chủ động lựa chọn món thanh đạm và theo dõi chỉ số sức khỏe trong dịp Tết là cách phòng biến chứng hiệu quả.

Men tiêu hóa, lợi khuẩn và sản phẩm hỗ trợ: dùng sao cho đúng?

Sau vài ngày “no cỗ”, nhiều người tìm đến men tiêu hóa hoặc lợi khuẩn như giải pháp tức thời. Tuy nhiên, việc sử dụng cần thận trọng.

Men tiêu hóa chứa các enzym hỗ trợ phân giải tinh bột, đạm, mỡ, có thể giúp giảm đầy bụng khi ăn quá nhiều. Tuy nhiên, không nên dùng kéo dài hoặc tự ý tăng liều. Nếu triệu chứng khó tiêu kéo dài, cần đi khám để loại trừ bệnh lý.

Lợi khuẩn (probiotics) có thể hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột khi chế độ ăn thất thường. Có thể bổ sung từ sữa chua, sữa lên men hoặc sản phẩm uy tín. Tuy nhiên, đây không phải “thuốc ngủ” hay giải pháp thay thế lối sống lành mạnh.

Các thực phẩm bảo vệ sức khỏe được quảng cáo “giải độc, bảo vệ gan, ngủ ngon” cần được lựa chọn cẩn trọng, có nguồn gốc rõ ràng. Người có bệnh mạn tính nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng để tránh tương tác thuốc.

Khi nào cần đi khám?

Phần lớn rối loạn tiêu hóa dịp Tết ở mức độ nhẹ và có thể tự điều chỉnh bằng chế độ ăn thanh đạm, nghỉ ngơi, uống nước ấm. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, mệt lả, tiểu ít… cần đến cơ sở y tế ngay.

Đặc biệt, nếu nghi ngờ ngộ độc rượu (đau đầu dữ dội, nhìn mờ, thở khó), tuyệt đối không chờ đợi mà phải cấp cứu kịp thời.

Tết khỏe - Tết an - Tết nhẹ lòng

Giữ hệ tiêu hóa khỏe mạnh trong dịp Tết không đòi hỏi thay đổi lớn. Ăn chậm, nhai kỹ, uống đủ nước, bổ sung rau xanh, hạn chế rượu bia và giữ nhịp sinh hoạt tương đối ổn định đã là nền tảng quan trọng.

Một dạ dày êm ái, một giấc ngủ trọn vẹn và không ai phải nhập viện vì ngộ độc thực phẩm hay biến chứng bệnh mạn tính, đó mới là cái Tết trọn vẹn. Khi mỗi người biết lắng nghe cơ thể và điều chỉnh hợp lý, niềm vui sum vầy sẽ được nối dài bằng sự nhẹ nhõm và an tâm trong những ngày đầu năm mới.