Thanh Hóa: Gần 3.000 hộ dân sống chung với “tử thần”

Các hộ dân tại huyện Mường Lát làm nhà sinh sống bên cạnh các sườn núi nguy cơ xảy ra lở đất rất cao khi mùa mưa bão về. Ảnh: N.Hưng

Nỗi lo bị chôn vùi

Chương trình bố trí dân cư tại các vùng thiên tai, đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, di cư tự do, xung yếu và rất xung yếu... được thực hiện theo Quyết định số 193/2006/QĐ-TTg ngày 24/8/2006 của Thủ tướng Chính phủ. Đây được xem là phương án an toàn cho người dân ở các khu vực có khả năng xảy ra lũ quét, sạt lở đất, vùng bị ngập lụt ổn định đời sống. Tại tỉnh Thanh Hóa, từ năm 2010 đến nay, toàn tỉnh Thanh Hóa mới chỉ có 2.042/4.835 hộ dân được bố trí nơi ở ổn định.

Để thực hiện dự án di dân ra khỏi vùng ảnh hưởng thiên tai, theo kế hoạch huyện Bá Thước có 410 hộ dân nằm trong diện nguy hiểm. Thế nhưng đến nay, toàn huyện mới di dời được 220 hộ vào các khu dân cư. Theo ông Vũ Đình Hảo, Trưởng phòng NN&PTNT huyện Bá Thước: “Là huyện miền núi, địa hình bị chia cắt rất phức tạp, vào mùa mưa bão nguy cơ sạt lở, lũ ống, lũ quét thường xuyên xảy ra, đe dọa sinh mạng, tàn phá tài sản. Do cơ chế chính sách còn nhiều hạn hẹp nên không vận động được đông đảo người dân tích cực hưởng ứng. Những hộ dân nằm trong vùng dự án nhưng không đủ kinh phí để di chuyển đến nơi ở mới ổn định hơn. Chúng tôi mong Nhà nước nhanh chóng đầu tư vốn để ổn định cuộc sống của bà con và tránh những cái chết thương tâm vùi trong đất đá, hoặc bị dòng nước lũ cuốn đi mỗi khi mùa mưa bão về”.

Tại huyện Mường Lát, có 22 chòm, bản thuộc 8 xã, thị trấn với 449 hộ dân đang sinh sống tại những khu vực nguy hiểm. Nếu mưa lớn xảy ra thì nguy cơ lũ lụt, đất đá sạt lở cuốn trôi, vùi lấp nhà cửa, ruộng vườn và đe dọa tính mạng của người dân là rất cao. Trong khi đó, các khu vực này giao thông đi lại khó khăn nên công tác ứng cứu là vấn đề rất nan giải. Vì vậy, giải pháp tối ưu cho công tác này là di chuyển các hộ dân ra khỏi khu vực nguy  hiểm. Song đến nay, huyện Mường Lát mới hỗ trợ ổn định được 195 hộ dân theo hình thức xen ghép; còn 254 hộ dân chưa được bố trí, sắp xếp đến nơi ở an toàn.

Đối với huyện Lang Chánh, hiện vẫn còn 581 hộ nằm trong vùng ảnh hưởng của thiên tai cần được di dời (trong đó 319 hộ nằm trong vùng có nguy cơ sạt lở đất, 211 hộ trong khu vực thường xuyên xảy ra lũ ống, lũ quét).

Theo kết quả rà soát năm 2014, trên địa bàn tỉnh còn 400 khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất ở 144 xã, với 6.661 hộ dân, tập trung chủ yếu ở 11 huyện miền núi. Bên cạnh đó, trên địa bàn các huyện miền núi có khoảng 100 công trình hồ, đập xuống cấp, hư hỏng nghiêm trọng, không còn khả năng tích nước và làm nhiệm vụ phanh lũ, đe dọa đến an toàn tính mạng, tài sản của người dân vùng hạ du.

Rất cần kinh phí

Dự án di dân ra khỏi những vùng có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất được kỳ vọng thay đổi một phần những khó khăn vốn có, hạn chế dân di cư tự do, nơi ở mới sẽ an toàn hơn, để người dân yên tâm sản xuất. Tuy nhiên, sau 5 năm triển khai mới đạt được 42,2% so với mục tiêu của dự án.

Theo tìm hiểu của PV, để di dân ra khỏi những vùng có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất bằng 3 hình thức chuyển lên cao, xen ghép với khu dân cư hiện có và chuyển đến khu tái định cư mới. Ngoài thiếu thốn về vốn, các hình thức di dân trên vẫn còn nhiều bất cập khiến người dân chưa thực sự “mặn mà” với dự án. Nếu chuyển người dân lên cao, hoặc xen ghép với khu dân cư, cái khó nhất vẫn là thiếu đất sản xuất, còn nếu dành hẳn một khu đất tái định cư thì số vốn sẽ cao hơn rất nhiều.

Một nỗi lo khác đối với các địa phương miền núi mỗi khi mùa mưa, bão đến là nhận thức của người dân về hiểm họa của thiên tai còn hạn chế. Đa phần đồng bào các dân tộc ở những xã nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở, đất, lũ ống, lũ quét đều thiếu cảnh giác, chủ quan dẫn đến hậu quả đáng tiếc đã xảy ra. Đơn cử như trận lũ quét hồi cuối tháng 5/2013 đã cuốn 4 người trong một gia đình ở bản Suối Loóng (xã Tam Chung, huyện Mường Lát). Theo thống kê từ năm 2006 - 2013 đã có 94 người chết, 9 người mất tích, thiệt hại ước tính 5.097 tỷ đồng do sạt lở đất, lũ ống, lũ quét xảy ra trên toàn tỉnh.

Trao đổi với PV, ông Nguyễn Văn Nam, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Thanh Hóa cho biết: “Để khắc phục, giảm thiểu thiệt hại và có nguồn vốn đầu tư, di dân khẩn cấp ra khỏi vùng ảnh hưởng thiên tai, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để ổn định đời sống, sản xuất của người dân trong vùng dự án đề nghị Trung ương hàng năm tăng cường nguồn kinh phí hỗ trợ để dự án được triển khai đúng tiến độ, ngoài ra cần có chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, tăng thu nhập nhằm tạo sự ổn định đời sống cho các hộ tại nơi ở mới. Các địa phương rà soát lập quỹ đất để cho các hộ di chuyển đến, cần có sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa của các ngành, các cấp”.

Ngọc Hưng/Báo Gia đình & Xã hội