Thế giới đồng tính trong câu chuyện "đồng cô"

Thầy đồng Lưu Ngọc Đức. Ảnh: A.K.

Câu chuyện thật về đồng cô

Trước đây, bộ phim tài liệu về đồng tính nữ đầu tiên ở Việt Nam “Đường nào đi tới biển” gần như rơi vào quên lãng cho đến khi nó tham dự Liên hoan phim tài liệu ASEAN Lifescape vừa diễn ra tại Chiang Mai (Thái Lan). Đây được xem là câu chuyện về một thế giới bí ẩn khuất sau những kỳ thị và cấm đoán, ghẻ lạnh và sợ hãi - cuộc sống hiện thực của những phụ nữ đại diện cho cộng đồng đồng tính nữ ở Hà Nội, Ninh Bình, An Giang, Vĩnh Long và TPHCM với những thách thức mà họ phải đối mặt sau khi công khai giới tính của mình...

Đến bộ phim tài liệu của Nguyễn Trinh Thi, hình ảnh về giới đồng tính lại khác. Chuyện kể về thầy đồng Lưu Ngọc Đức – một trong những người hầu đồng nổi tiếng nhất ở Hà Nội và nhóm cộng sự, thông qua nghi lễ cũng như cuộc sống hàng ngày của họ. Bộ phim tìm hiểu sự hình thành cộng đồng những người đồng tính nam và đàn ông có hành vi nữ tính trong Đạo Mẫu – một trong những tín ngưỡng phổ thông trong văn hóa Việt Nam, trong điều kiện xã hội còn nhiều kỳ thị.

Đạo diễn Nguyễn Trinh Thi chia sẻ: “Khi còn học ở Mỹ, tôi đã mong muốn về Việt Nam làm phim. Tôi tìm thấy ở Việt Nam rất nhiều đề tài, trong đó có cả giới đồng tính. Tôi nhớ những năm 1980, 1990 ở Việt Nam đồng tính hầu như không được biết đến. Tất cả những gì có vẻ liên quan đến đồng tính thì chỉ có thể thấy ở những đồng cô. Nghĩ thế nên tôi quyết định lựa chọn tìm hiểu về thế giới này qua cách tiếp cận những đồng cô”.

Khi được hỏi “Chị đến với thầy đồng Đức như thế nào?”, nữ đạo diễn tâm sự: “Những người hầu đồng đều cho rằng: Có căn, có mạng nên mới ra hầu đồng. Và tôi đặt ra câu hỏi: Phải chăng có những nguyên cớ khác để hầu đồng? Phải chăng những người đồng tính tìm đến lên đồng như một chốn trú ngụ? Hoàn thiện bộ phim là giải quyết được câu trả lời. Thông qua các nhà nghiên cứu được giới thiệu một số người bạn, ban đầu tôi dự tính lấy vài ba nhân vật. Làm phim kiểu quan sát chứ không nghĩ nhân vật nào sẽ trả lời thẳng thắn câu hỏi. Sau đó 1 tháng, tôi được giới thiệu với thầy đồng Đức”.

Nữ đạo diễn đã bất ngờ về sự cởi mở của thầy đồng Đức nên đó cũng là nhân vật quan trọng và duy nhất của phim. Có một điều may mắn đó là 2  nhân vật trước của chị quay đều có gia đình, họ sống yên ấm giữa làng mạc, xã hội, còn tại thời điểm quay phim, thầy đồng Đức mới ly dị vợ, nghĩa là một người tự do nên khá cởi mở trong trò chuyện, cảnh quay và cung cấp thông tin.

Bệnh hay lây?

Xã hội ngày nay đều hiểu: đồng tính không phải một căn bệnh. Tuy nhiên trong bộ phim “Chuyện thầy Đức” có thể nhận thấy cái nhìn khá “cổ hủ” của giới đồng cô này.

Thầy đồng Đức cười rất tươi trong mỗi khung hình: “Gia đình cũng có mấy ông anh họ không lên đồng nhưng đồng bóng và giấu. Họ nói tôi là bóng lộ, bảo thằng này điệu, thằng này đanh đá. Tôi biết như tôi là đi trái với thuần phong mỹ tục, với xã hội; biết nhưng số mệnh như vậy thì biết làm thế nào được… Hầu đồng là do có căn có quả nên phải ra hầu Thánh, mua vui cho thánh thần chứ nay có người nghĩ làm như thế mới giàu nên hầu đồng nhằm mua may bán đắt. Không phải đâu...”.

Có một chút tự hào nơi giọng nói của thầy đồng Đức khi nói về “đồng cô, bóng cậu”: “Tôi lên đồng mấy chục năm rồi: yểu điệu, rất đẹp, nhìn sau không ai biết là đàn ông. Thần thánh thích đàn ông vì đàn ông có quan niệm sạch sẽ hơn phụ nữ, vì thế ngài giáng vào những người đàn ông ấy thì họ rất tinh anh, sắc sảo, đường đi nước bước khi lên đồng rất điệu rất đẹp, rất nhạy bén. Đàn bà không thể khéo bằng đàn ông”(?!).

Thầy đồng Đức còn chia sẻ về “kỷ niệm” cho rằng vì đấy mà bản thân như bây giờ: “Tôi nghĩ đấy là cái bệnh lây lan: Năm 16 tuổi, có tay thợ điện làm ở Bờ Hồ hay sang nhà, rủ tôi ra ngoài chơi, nó còn dạy Toán cho tôi, được mấy hôm tử tế, dần rồi nó làm trò. Lúc đầu tôi thấy sợ, rồi thấy hay hay, thích thích, mến tên đấy. Nhóm tôi chơi toàn đàn ông, lâu dần tự nhiên những người đấy còn bị nặng hơn tôi. Nó dắt dây nhau từ đấy! Trên mạng có bao nhiêu phim gay, tin đồng tính, quán bar trụy lạc, … những đứa trẻ mới lớn làm sao biết được? Chúng tò mò, tìm cảm giác lạ... nay thấm một tí, mai thấm một tí nên cái “chất gay” nó nhiễm lúc nào không biết. Nó từ từ ngấm rất tự nhiên”.

Trong phim có đoạn hỏi thầy đồng Đức: Nghĩ rằng bệnh thì thầy có ý định chữa không? Thầy đồng Đức cười lớn: “Chúng tôi không ai cô đơn, lẻ loi. Người bình thường cuối cùng cũng chỉ ham mê, vui chơi, yêu đương … tôi bây giờ tìm thấy tình yêu, vẫn tìm thấy vui vẻ. Việc quái gì phải chữa?”.

Dễ bị “ném đá”!

Những bộ phim thực tế về giới đồng tính luôn là bài toán “háo hức chờ kết quả” khi đưa đến công chúng. Tác giả bộ phim chia sẻ: “Khi mới xong bản nháp, tôi có gửi cho một vài chuyên gia và những đồng cô bên Mỹ xem và nhận xét. Tôi nhận được phản ứng khá gay gắt của giới đồng cô. Họ yêu cầu tôi không được chiếu bộ phim này vì như thế là xúc phạm, là không hay”.