Tiếng kêu từ ngôi đền 500 tuổi

Hai cột cổng tam quan cùng tấm biển cũ chơ vơ trên gò đất, những bức tường cũ rêu phong, nứt nẻ, những cột đền bị mối ăn trống rỗng đến hoang lạnh, ngôi đền hoang tàn, xuống cấp theo thời gian... . Nhìn vào cảnh tượng lạnh lẽo hôm nay, ít ai biết rằng, nơi đây đã một thời viết nên những trang sử hào hùng của nghĩa quân Lam Sơn dưới thời Lê Lợi.

 

Hào hùng mảnh đất lịch sử

 

Ngôi đền hoang tàn, xuống cấp theo thời gian.

 

Đất Triều Khẩu xưa, nay thuộc xã Hưng Khánh, huyện Hưng Nguyên, tỉnh Nghệ An được xem là vùng đất linh thiêng, in đậm những chiến tích hào hùng của Lê Lợi chống quân xâm lược nhà Minh. Sử cũ ghi lại: Sau khi cướp nước ta, quân Minh xây dựng thành lũy, đồn ải trên núi Lam Thành, án ngữ đường sông ra biển và vùng đồng bằng rộng lớn của Nghệ An. Năm 1426, dựa vào sự ủng hộ to lớn của nhân dân vùng Triều Khẩu, nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo đã vây hãm thành Nghệ An, đánh thắng giặc Minh, khiến quân giặc bị giết không biết bao nhiêu mà kể, thuyền giặc trôi ngổn ngang, thây chết tắc cả sông, khí giới bỏ chồng chất như núi.

 

Cũng từ chiến thắng hào hùng này đã ra đời lễ hội truyền thống "Lễ hội Vua Lê" bằng hình thức diễn lại trận thủy chiến giữa nghĩa quân Lam Sơn và quân Minh trên sông Lam. Cứ 12 năm/ lần, Lễ hội được tổ chức vào ngày giỗ vua Lê Thái Tổ.

 

Sử sách cũng ghi rằng: "Lộc Điền là một làng xóm sầm uất, trù phú nằm bên bờ tả của sông Lam uốn khúc, trải rộng đến chân núi Thành- mảnh đất này từng là "yếu địa" chứng kiến nhiều sự kiện trọng đại trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Do vậy, ngày 14/4 năm Mậu Thân (1428), Lê Lợi đã ra chỉ dụ đặt tỉnh lỵ Nghệ An tại Triều Khẩu. Trên mảnh đất này, nhân dân Triều Khẩu cũng đã vinh dự đón chào 3 vị vua đó là Đức Thái tổ Lê Lợi, Hoàng đế Lê Thánh Tông và Vua Quang Trung Nguyễn Huệ. Đến giữa thế kỷ 15, dưới triều vua Lê Thánh Tông, đền thờ các Vua Lê đã được xây dựng nơi đây.

 

2 cột nanh cổng tam quan cũ nay chỉ còn lại phế tích trơ gan cùng tuế nguyệt.

 

Theo truyền ngôn, đền dựng trên nền cũ hành dinh của Lê Lợi khi ông đưa quân xuống vây thành Nghệ An. Sau khi Vua lên ngôi, trấn thành đặt ở Lam Thành. Đến năm đầu niên hiệu Hồng Đức (1470), Lê Thánh Tông mới sai lập đền thờ Lê Thái Tổ và bà Trinh ý Nguyên Phi. Đến khoảng niên hiệu Chính Hòa (1680 - 1740), vua Lê Hy Tông lại rước linh vị Lê Thái Tông và Lê Thánh Tông về thờ ở đây.

 

Tài liệu của Ty Văn hóa Nghệ An đề ngày 25/1/1957 cho biết, đền được tu lý vào năm 1859. Đền có bốn tòa nhà, đặt kề nhau theo hình chữ I. Ở tòa thượng chính thờ vua Thái Tổ, bên hữu thờ vua Thái Tông, bên tả thờ vua Thánh Tông. Ở tòa trung từ dọc, thờ ba vị Đại Vương, con vua Thái Tổ. Còn tòa trung từ ngang thì để các tế khí. Bên phải bốn tòa nhà này là ngôi đền thờ bà Trinh ý Phu nhân, vợ vua Thái Tổ, mẹ vua Thái Tông. Đền là một kiến trúc lớn, là công trình điêu khắc tinh xảo, có 64 cột lớn, chu vi cột lên đến 1,60m.

 

Di tích kêu cứu

 

Bức tượng Lê Khôi hiện vẫn còn lưu giữ trong đền.

 

Về thăm lại di tích lịch sử đền Vua Lê hôm nay, chúng tôi không khỏi chạnh lòng. Trải qua nhiều thời gian, biến cố của thiên nhiên - xã hội, đền giờ trở nên hoang tàn. Ông Phan Bùi Tuất, người trông coi đền, chỉ về phía tam quan nói: Trước đây, 2 cột nanh cao đến khoảng 5,8 m, cột xây hình trụ vuông được chia làm 3 phần, phần chân cột trải rộng ra mỗi cạnh 0,5 m trang trí bằng những đường chỉ nổi chạy quanh chân cột. Thân cột cao 2,5 m, mặt tiền cong khắc câu đối bằng chữ Hán đã mờ. Phần đỉnh cột được tạo dáng hình vuông thót đáy, phía trên là 2 con Nghê quay đầu vào nhau cùng canh giữ đường vào đền. Hai cửa phụ có kích thước bằng nhau cao 2,6 m, rộng 1,5 m. Phía trên tạo thành hình lợp ngói vảy, 2 bên đường và sân đền là cây cổ thụ xanh tươi.

 

Nhưng bây giờ, nhìn vào đền, cỏ cây mọc um tùm, cảnh vật hoang tàn, lạnh lẽo. Ông Tuất cho biết thêm: Di tích nay chỉ còn lại nhà thượng điện, còn nguyên đá mặt tròn đục chạm hình hoa thị, hương án sơn son thiếp vàng, lư thương bằng đá xanh xám cao 25 cm được nghệ nhân đục chia thành 4 chân quỳ ở dưới tạo dáng trông rất đẹp. Phía trong cùng của gian thờ còn nguyên bàn đặt long ngai hiệu bụt. Đầu long ngai được thể hiện bằng tượng mặt nguyệt viền tia lửa, phần mình và bệ trang trí rồng hoa lá. Trên long ngai được phiên âm là: Thái tổ Cao Hoàng Đế, gian bên phải còn nguyên tượng công thần Lê Khôi, tượng cao 62 cm, vai rộng 37 cm. Hai bên tượng là các quan tả hữu hầu cận cùng với các đồ tế, kiếm... được sơn son màu đỏ thắm.

 

Ông Tuất với những hiện vật còn lưu giữ ở đền.

 

Theo những bậc cao niên hiện còn sống ở Hưng Khánh, trong ký ức của họ, thì đây là ngôi đền uy nghi, hoành tráng bậc nhất trong vùng. Hình ảnh đó hiện vẫn còn lưu tại bức ảnh thời Pháp thuộc được treo ở trong đền. Nhân dân ở Hưng Khánh bao đời nay vẫn một lòng ngưỡng mộ cũng như dành tình cảm đặc biệt đối với nơi trang nghiêm thờ phụng này.

 

Khi được hỏi: "Sao không duy tu, sửa chữa bảo quản để xứng đáng với khu di tích lịch sử?", ông Nguyễn Đình Thế, Trưởng ban Văn hóa xã Hưng Khánh, lắc đầu nói: "Hơn 10 năm nay, không biết bao nhiêu tờ trình, kiến nghị nhưng không có hiệu quả. Hình như không thấu lên cấp trên thì phải. Chúng tôi chỉ mong sao đền được duy tu để nhân dân bốn phương lại đến cúng lễ như xưa, để tưởng nhớ đến những vị anh hùng của dân tộc, những anh linh của thời nhà Lê".

 

Rời vùng đất thiêng mang đầy huyền thoại của một thời khởi nghĩa Lam Sơn, chúng tôi cảm thấy xót xa, lòng càng trăn trở khi nghĩ tới di tích nay trở thành phế tích trên đất thiêng. Mong rằng, tiếng kêu cứu của di tích trên 500 tuổi này sẽ đến được với cơ quan có thẩm quyền.  

 

Ông Phan Văn Hùng, Trưởng phòng Tu bổ di tích tỉnh Nghệ An, cho biết:  Ngày 20/2/1997, đền vua Lê được công nhận là Di tích lịch sử Quốc gia. Tuy nhiên, hiện nhà gốc của đền không còn nguyên vẹn, nếu duy tu thì chẳng khác gì "đẽo cày giữa đường". Do vậy, năm 2009, Ban quản lý Di tích đã có tờ trình gửi Sở VH,TT&DL và UBND tỉnh về việc thực hiện làm mới lại đền theo thiết kế cũ. Nhưng vì nguồn kinh phí đang hạn hẹp nên phải chờ dịp khác. Ông Hùng cũng cho biết thêm, vẫn  còn hình ảnh gốc của đền nên thuận lợi cho việc làm mới lại di tích.

 

Hà- Quyết