Tranh Bùi Xuân Phái bị tố giả mạo vẫn bán được tiền tỷ

Bức tranh bị tố là “nhái” tranh Bùi Xuân Phái với giá gần 2,3 tỷ đồng. Ảnh: TL

“Gia đình tôi đã nín nhịn nhiều!”

Khi PV Báo GĐ&XH liên hệ với họa sĩ Bùi Thanh Phương – con trai danh họa Bùi Xuân Phái – sau những ngày anh liên tục trả lời báo chí, khẳng định bức tranh đấu giá gần 2,3 tỷ đồng là giả, câu chuyện chỉ còn là tiếng thở dài. Họa sĩ Bùi Thanh Phương trải lòng, mấy chục năm qua, tranh của cha anh bị vi phạm tác quyền, giả mạo đã… thành quen. Nhiều chủ gallery thuê “thợ vẽ” nhân bản tranh Bùi Xuân Phải đấu giá, bán ra nước ngoài với giá cao ngất ngưởng.

“Gia đình tôi đã nín nhịn nhiều trước những vụ sao chép tranh của cha tôi. Tại một sàn đấu giá ở Hồng Kông, trong hàng chục bức tranh được gắn tên Bùi Xuân Phái thì chỉ có một bức là được cha tôi thực hiện. Thế nhưng, lần này tôi lại sốc vì biết người gửi bức tranh đó là chỗ quen biết, khó để im lặng hay tha thứ. Là người trong nghề, lại là con trai ruột nữa, tôi quen nét vẽ của cha mình như cách nhận nét chữ, chẳng cần phải đưa đi giám định gì cả”. Không chỉ gia đình danh họa Bùi Xuân Phải mà đông đảo người thuộc giới chuyên môn cũng lên tiếng phân tích, khẳng định “kiệt tác” này là giả vì không ra “chất” Bùi Xuân Phái.

“Chỗ quen biết” mà họa sĩ Bùi Thanh Phương nhắc tới chính là chủ gallery Đức Minh. Trả lời báo giới, ông chủ gallery này khẳng định bức tranh đấu giá là thật, đúng như thông tin đưa ra trước buổi đấu giá và sẵn sàng chịu trách nhiệm với Ban Tổ chức về thông tin ấy. Vì chủ gallery Đức Minh từng có mối quan hệ khá thân thiết với danh họa Bùi Xuân Phái, lại là người có tiếng trong giới sưu tập nên dư luận cũng đặt ra giả thuyết: Liệu có tồn tại một tác phẩm mà gia đình cố họa sĩ không hề hay biết? Trước câu hỏi này, con trai danh họa Bùi Xuân Phái khẳng định, không có sự “xuất hiện bất ngờ” nào cho một bức tranh của cha mình, vì những người sưu tập danh tiếng trong nước chỉ đếm được trên đầu ngón tay và tất cả đều biết của nhau đang có trong tay “tài sản” gì.

Cách đây chưa lâu, khi phát hiện một hãng đấu giá danh tiếng đấu giá các bức tranh giả của cha mình, họa sĩ Bùi Thanh Phương từng “đánh tiếng”: Dù có phải bán đi một số tài sản cá nhân cũng sẽ “kiện đến cùng”. Ngay sau đó, tất cả thông tin về phiên đấu giá và những bức tranh giả bất ngờ bị xóa sạch dấu vết trên trang web chính thức.

Suốt mấy chục năm qua, điều mà gia đình danh họa Bùi Xuân Phái hoang mang là không rõ các hãng đấu giá, nhà sưu tầm cố ý trục lợi hay họ cũng là nạn nhân bị giới “họa tặc” trong nước qua mặt bằng tranh “nhái”. Và đương nhiên, việc khởi kiện các hãng đấu giá danh tiếng thế giới hay nhà sưu tập từng có mối quan hệ thân thiết với cố họa sĩ khi Bùi Xuân Phái qua đời không chỉ mệt mỏi, tốn kém mà còn “nan giải” lắm thay.

Làm sao để phân biệt thật – giả?

Trong nước, ngoài danh họa Bùi Xuân Phái, tranh của những họa sĩ bậc thầy như: Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Trần Văn Cẩn… cũng liên tục rơi vào “vấn nạn” sao chép. Tuy nhiên, nếu thống kê đầy đủ, có lẽ không họa sĩ nổi tiếng nào có tranh bị giả mạo nhiều bằng Bùi Xuân Phái. Trong giới cầm cọ, còn truyền nhau câu nói đầy chua xót: “Khi mất, ông Phái còn “vẽ” nhiều hơn lúc sống!”.

Họa sĩ Bùi Thanh Phương phân tích, ngoài việc sao chép tinh vi, giống tới 99% bản gốc thì các “thợ vẽ” còn gian dối đến mức “chế” hẳn tranh mới, mạo danh chữ ký người quá cố. “Có lần, một nhà sưu tập mang tới triển lãm tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM bức “Nông thôn” được cho là tranh Bùi Xuân Phái nhưng cùng thời điểm ấy, tôi đang mang bức tranh thật đi triển lãm ở Hàn Quốc. Hay như bức tranh giả có tên là “Chèo” từng được sàn giao dịch ở nước ngoài rao bán với giá “khủng” lên tới hơn 124.000 USD, nội dung lại “lai” giữa những bức tranh riêng lẻ của cha tôi”, họa sĩ Bùi Thanh Phương nói.

Làm sao để phân biệt thật – giả? Trao đổi về câu chuyện này, nhà giám tuyển Nguyễn Sơn Trường hiện sống và làm việc tại Anh cho biết: “Ở nước ngoài, việc phân biệt tranh thật-giả trước hết dựa vào lai lịch bức tranh đó. Ví dụ, nó được một nhà sưu tập hoặc đại gia mua từ chính họa sĩ, hoặc từ một quý tộc nào đó giờ đem bán lại. Việc công bố những thông tin này hoàn toàn dựa vào uy tín của chủ nhân bức tranh và các dữ liệu ghi chép lại. Do đó, địa vị xã hội của chủ sở hữu là rất quan trọng. Thường họ sẽ không đánh đổi uy tín xã hội để bán một bức tranh giả. Yếu tố này đảm bảo cho giá trị bức tranh và ngược lại. Thứ hai là dựa vào cơ sở khoa học, nếu nghi ngờ lập tức đem đi giám định ngay. Thời buổi này, các phương tiện kỹ thuật đảm bảo phân biệt được thật – giả, chỗ nào phục chế chỗ nào nguyên bản. Tuy nhiên, trong nước thì chưa có phương tiện để làm điều này, hơn nữa việc giám định không phải chức năng của tổ chức nhà nước nên có thể hiểu đây là một cuộc chơi. Họa sĩ đã mất, đôi khi các cuộc tranh cãi sẽ “chìm xuống”, chẳng thể phân định đúng sai và câu chuyện chỉ còn là ai thích, ai tin thì mua, thế thôi!”.

Để nhận diện tranh thật của Bùi Xuân Phái, giới chuyên môn đưa ra “khuyến cáo”: Chỉ có thể nhận diện thông qua chính bức tranh với sự am hiểu tường tận, trực giác nhạy cảm, nền tảng về thẩm mỹ hội họa. Tuyệt đối không tin vào… chữ ký! Lý do bởi khi còn sống, không phải bức tranh nào danh họa này cũng ký tên. Ông vốn là người kỹ lưỡng, chỉ ký khi cảm thấy hài lòng nên đã xảy ra nhiều trường hợp đúng tranh của Bùi Xuân Phái mà không có chữ ký hoặc tranh thật, chữ ký giả vì người sưu tầm sợ công chúng không tin tưởng nên “bồi” chữ ký vào.

Thành Nam