Tranh cãi về đề thi môn Văn: "Câu thơ đẹp như thế không thể thay thế bằng "bùn"

Trong phần Đọc hiểu của đề thi môn Ngữ văn (sáng 2/7), từ câu 1 – câu 4 có nội dung xoay quanh đoạn thơ trích từ tác phẩm Tiếng Việt của nhà thơ Lưu Quang Vũ. Đoạn thơ được dẫn từ tập Thơ Việt Nam (1945 – 1985), trang 218 do NXB Giáo dục ấn hành.

Tuy nhiên, đến chiều 2/7, xuất hiện thông tin phản ánh có sai sót trong đoạn thơ đã được đưa vào đề thi này. Cụ thể nội dung trích đoạn trong đề thi như sau:

“Chưa chữ viết đã vẹn tròn tiếng nói

Vầng trăng cao đêm cá lặn sao mờ

Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa

Óng tre ngà và mềm mại như tơ”.

Đây là khổ thứ 5 trong bài “Tiếng Việt” của nhà thơ Lưu Quang Vũ. Đồng thời, bài thơ không nằm trong sách giáo khoa. Nhưng trong đề thi được dẫn lại có nội dung: “Ôi tiếng Việt như bùn và như lụa”.

Đề thi môn Ngữ văn THPT Quốc gia 2016. Ảnh: Nông Thuyết

Sau khi phát hiện lỗi sai này, có một số ý kiến phản ứng khá gay gắt vì cho rằng dữ liệu đề thi đã mắc lỗi.

Đồng thời, chi tiết sai lệch này làm nảy sinh hai vấn đề: Thứ nhất, có ý kiến cho rằng sự nhầm lẫn này gây sai lệch đối với chất lượng nội dung, nghệ thuật của bài thơ, từ đó dẫn đến sai lệch trong bài làm của thí sinh. Thứ hai, lại là vấn đề sai sót trong khâu kiểm duyệt, xuất bản, in ấn sách.

Theo thông tin từ PGS.TS Lưu Khánh Thơ (Viện Văn học, em gái cố nhà thơ Lưu Quang Vũ) nhận định, trên thực tế song song tồn tại hai văn bản thơ có những chữ khác nhau “như bùn” và “như đất cày”.

Bà Lưu Khánh Thơ xác nhận trên thực tế có tồn tại hai văn bản thơ khác nhau với nội dung “như bùn” và “như đất cày”. Theo đó, khi in lần đầu tiên trên báo Văn nghệ, nhà thơ Phạm Tiến Duật đã biên tập và sửa thành “như bùn” và từ đó được sử dụng trên nhiều sách báo.

Đồng thời, qua nhiều năm, gia đình cố nhà thơ Lưu Quang Vũ dựa theo căn cứ của bản thảo viết tay còn lưu giữ được và phục nguyên theo đúng bản gốc.

Như vậy, sự sai sót ở đây bắt nguồn từ nhầm lẫn của nội dung đã đăng trong tập thơ trên. Theo những kết quả tìm kiếm trên Internet về bài thơ “Tiếng việt” của Lưu Quang Vũ, cũng không xuất hiện nội dung dòng thơ “Ôi Tiếng Việt như bùn và như lụa”.

Như vậy, đề thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo được trích dẫn từ tập Thơ Việt Nam - đây không phải là lỗi sai như nhiều bình luận trước đó,

Tuy nhiên, về nội dung câu thơ và liên quan đến yếu tố biên soạn, trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội - nhà thơ Nguyễn Việt Chiến lại khẳng định:

“Thơ 8 chữ là một đặc trưng của nhà thơ Lưu Quang Vũ. Câu thơ của Lưu Quang Vũ chính xác là “Ôi tiếng Việt như đất cày, như lụa” chứ không phải “như bùn và như lụa”. Càng không có chuyện nhà thơ Phạm Tiến Duật sửa thơ của Lưu Quang Vũ vì tôi có quen với hai nhà thơ này, Phạm Tiến Duật rất hiểu Lưu Quang Vũ nên sẽ không bao giờ có chuyện như vậy. Nếu ai nói thế tức là đã xúc phạm đối với nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Về khía cạnh chất lượng nội dung, nghệ thuật của câu thơ, nhà thơ này phân tích: “Xét về mỹ cảm, những câu thơ đẹp như thế không thể được thay thế bằng “bùn”. “Đất cày” mang nghĩa rất rộng, mang mồ hôi, xương máu của người dân cày. Việc sửa chữa hay tái bản sách qua nhiều năm, khó có thể khẳng định là chính Phạm Tiến Duật sửa, trừ khi còn lưu giữ bút tích. Kể cả nhà thơ nào nói rằng Phạm Tiến Duật đã sửa, tôi cũng không tin!”.

Nông Thuyết