Từ thông điệp “Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con”: Vừa ích nước, vừa lợi nhà

Ngành DS-KHHGĐ đang truyền tải thông điệp mới tới người dân “Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con”. Ảnh: HỒNG QUANG

 

Ngay khi thông điệp này được đưa ra từ đầu năm nay, nhiều người dân đã quan tâm và có ý kiến phản hồi: Anh Nguyễn Đăng Sơn (đường Nguyễn Phong Sắc, Hà Nội) cho biết, khẩu hiệu này… hơi lạ. “Trước đây, tôi có nghe thấy khẩu hiệu “mỗi cặp vợ chồng chỉ sinh từ một đến hai con”. Chắc là do hiện nay ở các thành phố lớn, các cặp vợ chồng mải mê công việc quá, sinh ít con nên cần có thông điệp này để khuyến khích họ nên đẻ 2 con”. 

Chị Hoàng Châu Giang (ở Cầu Đất, Hải Phòng) thì hiểu khẩu hiệu này có nghĩa là: “Không nên đẻ 1 con mà nên đẻ 2 con cho có anh có em, để dân số không bị già hóa”. Ý kiến của anh Phương, chồng chị thì “không chỉ là để có anh có em mà còn có đủ lực lượng lao động để thay thế trong tương lai”. Còn với cách hiểu của ông Hà Minh Tấu (ở TP Nam Định) thì do quan niệm trọng nam khinh nữ nên nhiều người sinh được con trai rồi họ sẽ dừng lại không sinh tiếp. “Vì thế, khẩu hiệu này theo tôi là muốn mọi người đã sinh được con đầu là con trai rồi thì vẫn tiếp tục sinh cho đủ 2 con, để không mất cân bằng giới tính khi sinh”, ông Tấu nói. 

 

Lý giải về sự thay đổi thông điệp này, TS Dương Quốc Trọng – Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ cho biết: “Chúng tôi chính thức đưa ra thông điệp “Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con” trên cơ sở ý kiến chỉ đạo của đồng chí Nguyễn Thiện Nhân - Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị Tổng kết 10 năm thực hiện Pháp lệnh Dân số (năm 2013).

Đồng chí có giao cho ngành Y tế, Dân số xây dựng cơ chế, chính sách để làm sao mỗi cặp vợ chồng có 2 con là những cặp vợ chồng có lợi nhất. Đồng chí Nguyễn Thiện Nhân khẳng định rằng, việc sinh đẻ của mỗi gia đình không còn là chuyện riêng của mỗi gia đình. Đây là vấn đề của quốc gia, của dân tộc – đây cũng là quan điểm đường lối của Đảng ta, để việc sinh đẻ ấy không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ của mỗi cặp vợ chồng đối với đất nước, với sự trường tồn của dân tộc ta”.

Hiện nay, tính trên bình diện chung mỗi cặp vợ chồng có 2 con nhưng vẫn còn sự khác biệt giữa các vùng, miền. Các tỉnh vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, phía Tây của các tỉnh miền Trung thì tỷ suất sinh còn cao, trung bình có tới trên 3 con và số sinh con thứ ba khá lớn. Đối với những nơi ấy vẫn phải tiếp tục giảm sinh để nhanh chóng giảm xuống mỗi cặp vợ chồng có 2 con.

Tuy nhiên, theo TS Dương Quốc Trọng, ở các tỉnh Nam Bộ, đặc biệt là TP HCM tổng tỷ suất sinh ở mức rất thấp, khoảng 1,3 con, có rất nhiều cặp vợ chồng chỉ sinh 1 con, Tổng cục DS-KHHGĐ khuyên “hãy nên sinh đủ 2 con”. Theo TS Dương Quốc Trọng, đây là thời điểm chín muồi để đưa ra thông điệp mới và đến nay, nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đã có kế hoạch triển khai rộng rãi thông điệp này.

 

Bên cạnh ý kiến của người dân về thông điệp trên, một số chuyên gia cũng có ý kiến về vấn đề này. PGS.TS Đặng Nguyên Anh – Viện trưởng Viện Xã hội học cho rằng, chưa cần đưa ra khẩu hiệu mới mà hãy để người dân tự điều chỉnh khi thấy thực trạng tương lai dân số sẽ già đi, cần có nhiều phúc lợi xã hội hơn, số trẻ em sẽ suy giảm... 

TS Dương Quốc Trọng cho rằng,  ở góc độ những người làm công tác quản lý nhà nước, cần đưa ra một thông điệp để hướng dẫn người dân thực hiện theo mục tiêu nào đó. Bản chất công tác DS-KHHGĐ là một cuộc vận động và để cho người dân tự nguyện, tự giác thực hiện sẽ luôn đảm bảo được tính bền vững. Đảng và Nhà nước ta luôn luôn tôn trọng nguyên tắc đó. “Mỗi cặp vợ chồng hãy nên sinh đủ 2 con” là thông điệp về số lượng, song nó sẽ giúp làm chậm quá trình già hóa dân số; nó cũng kéo dài thời kỳ dân số vàng và cũng chính nó giúp giảm tỷ số giới tính khi sinh xuống.

Về vấn đề mức sinh ở các tỉnh, thành phố có sự khác nhau, TS Dương Quốc Trọng cho rằng, việc vận dụng chính sách dân số trong thời gian tới tại các vùng, miền, tỉnh, thành phố cần hết sức linh hoạt theo thực tế địa phương. Sự thay đổi khẩu hiệu ở đây không phải là khuyến khích người dân sinh nhiều con, mà chúng ta vận động người dân "chỉ sinh" 2 con ở những vùng mức sinh cao và "sinh đủ" 2 con ở vùng có mức sinh thấp. Nếu mỗi cặp vợ chồng sinh 2 con thì dân số nước ta sẽ không thể có sự "bùng nổ" trở lại. Thực tiễn cũng cho thấy, gần 10 năm qua, kể từ khi chúng ta đạt được mức sinh thay thế (năm 2006), mức sinh của Việt Nam luôn dưới mức sinh thay thế. Điều đó cho thấy người dân đã nâng cao nhận thức, chuyển đổi hành vi sinh đẻ từ mô hình "đẻ nhiều", "đẻ sớm" sang mô hình "đẻ ít" và "đẻ muộn" hơn.

Thay đổi một thông điệp, một khẩu hiệu không chỉ là thay đổi vài câu chữ, mà kéo theo đó là sự thay đổi trong quan niệm, trong chính sách dân số, trong kế hoạch sinh đẻ của mỗi gia đình và sự chủ động kiểm soát, tính toán quy mô dân số của cả một đất nước. Thay đổi này lớn hay nhỏ còn phụ thuộc vào nhận thức dựa trên hoàn cảnh thực tế của mỗi gia đình. Ví dụ, gia đình  dự định chỉ sinh 1 con sẽ khiến cho họ có thay đổi trong kế hoạch. Theo TS Dương Quốc Trọng, đây không phải là sự nới lỏng về chính sách dân số, không khuyến khích các gia đình có nhiều con mà “hãy nên có 2 con”.

 “Riêng một mình thông điệp này chưa đủ; nó rất quan trọng về mặt số lượng nhưng không có nghĩa sẽ thay thế tất cả các hoạt động khác mà cần được tiến hành đồng bộ với những giải pháp khác nhau. Mỗi thời điểm, hoàn cảnh, chủ đề khác nhau, cần có những thông điệp phù hợp. Tôi tin rằng, trong công tác dân số, nếu chúng ta đưa được thông điệp phù hợp với lòng người thì công tác DS-KHHGĐ sẽ thành công”, TS Dương Quốc Trọng cho hay.

 

Tạo sự đồng thuận trong xã hội Trước thông điệp mới là "hãy nên sinh đủ 2 con", nhiều người thắc mắc liệu với những trường hợp sinh ba con thì mức xử lý sẽ như thế nào? TS Dương Quốc Trọng cho hay: Trong thông điệp này chúng ta thấy có hai sự thay đổi lớn: Một là, trước mỗi cặp vợ chồng "chỉ có" thì giờ là "hãy nên". "Chỉ có" trong chừng mực nào đó có thể là mệnh lệnh, còn "hãy nên" rõ ràng là lời khuyên nhằm tạo sự đồng thuận trong xã hội. Hai là, về số lượng, trước đây ta nói "từ một đến hai con", thì giờ là hãy nên sinh đủ "hai con". Đối với những người đã đẻ một con thì "hãy nên sinh đủ hai con". Đối với những người đã có hai con rồi thì dừng lại kể cả con trai cũng như con gái vì quy luật tự nhiên đã có sự cân bằng giữa số nam và số nữ. Như vậy, thông điệp của chúng ta vẫn nhất quán là tiếp tục vận động các cặp vợ chồng không sinh ba con trở lên. Các nước trên thế giới đã, đang và sẽ thành công trong mặt giảm sinh nhưng hầu như chưa có quốc gia nào thành công trong việc nâng mức sinh lên khi mức sinh đã thấp xuống quá mức. Công tác DS-KHHGĐ có vai trò rất quan trọng, đặc biệt là đối với tương lai của đất nước. Những việc ngành Dân số làm ngày hôm nay thì tới 15 – 20 năm sau mới nhận được thành quả hoặc hệ lụy nếu ta làm tốt hoặc không tốt. Sẽ thực sự là thảm họa nếu không đảm bảo được nòi giống, sự trường tồn của một quốc gia, một dân tộc để phát triển bền vững.