'Tựa thinh không' – lời tạm biệt dịu dàng của một người mẹ những ngày cuối đời

Nhân dịp "Tựa thinh không" được ra mắt tại Việt Nam, với mong muốn tạo ra một không gian văn hóa sâu sắc và cầu nối giao lưu giữa những độc giả yêu mến văn chương Italia, trong khuôn khổ Những Ngày Văn học châu Âu, Công ty Cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam phối hợp cùng Đại sứ quán Italia tại Hà Nội tổ chức buổi tọa đàm về tác phẩm này với chủ đề: "Mẹ tan vào con tựa thinh không".

Trong tọa đàm "Mẹ tan vào con tựa thinh không", dịch giả - Thạc sĩ Bùi Thị Thái Dương (giảng viên Trường Đại học Hà Nội) tiết lộ đây là tác phẩm khiến chị mất nhiều thời gian nhất để đọc và chuyển ngữ. Bởi mỗi trang sách của Ada d'Adamo không chỉ chứa ngôn từ, mà còn chất đầy nỗi đau, tình yêu và sự bất lực của một người mẹ trước bệnh tật và giới hạn của thời gian.

"Ngay từ trang đầu tiên, mình đã cảm thấy đây là một cuốn vô cùng khó dịch. Chương đầu tiên mà các bạn đọc được trong bản PDF cũng sẽ cho thấy sự vật lộn của người chuyển ngữ sang tiếng Việt. Ví dụ như từ gravita trong tiếng Ý, đó là một từ rất dễ hiểu và dễ dùng. Nó bắt nguồn từ gravet, nghĩa là nặng nề, trầm trọng. Là một tính từ, và tính từ ấy lại cực kỳ phù hợp với căn bệnh của con gái cô ấy, một căn bệnh vô cùng nghiêm trọng.

Trong tiếng Ý, cách diễn đạt đó rất tự nhiên. Nhưng khi chuyển sang tiếng Việt thì lại khó, bởi tiếng Việt mình thường dùng từ "trầm trọng" để nói về mức độ bệnh lý. Thành ra khi cố gắng giữ được sắc thái nguyên bản của từ ấy, mình đã phải loay hoay rất nhiều. Các bạn có thể nhìn thấy quá trình vật lộn đó trong phần sau của bản dịch. Chỉ riêng một đoạn thôi cũng đã rất khó rồi.

Nhưng rồi khi đọc thêm một chút nữa, mình nhận ra câu chuyện của Ada vô cùng chân thật và lôi cuốn. Nó xúc động đến mức mình không thể đọc liền một mạch trong một đêm được. Mình phải đọc rồi dừng lại, vì có những đoạn quá xúc động.

Đây là cuốn sách mà mình đọc lâu hơn bất kỳ tác phẩm nào trước đây từng dịch. Mình đọc trong rất nhiều lần, ở nhiều thời điểm khác nhau. Và đọc xong rồi, cảm giác vẫn còn đọng lại rất lâu. Đó là cảm xúc đầu tiên của mình về cuốn sách này", Thạc sỹ Bùi Thị Thái Dương chia sẻ.

Theo nhà văn Hiền Trang, "Tựa thinh không" là cuốn sách đã mở ra một góc nhìn khác về tình mẫu tử, đã đặt tình mẫu tử trong những hoàn cảnh mà đôi khi tình yêu thôi vẫn không đủ để xoa dịu đau đớn.

Nếu thông thường, tình mẹ thường được nhìn như một tình yêu vô điều kiện, vượt lên mọi hoàn cảnh, thì Ada d'Adamo lại đi sâu vào phần hiện thực nặng nề phía sau tình yêu ấy. Qua hành trình chăm sóc Daria, tác giả cho thấy trên vai người phụ nữ không chỉ có tình yêu, mà còn là vô số trách nhiệm, áp lực và những đòi hỏi kéo dài đến kiệt sức.

Nhà văn Hiền Trang nhận định, chính sự quan sát lặng lẽ, không bi lụy của tác giả đã khiến những vấn đề về thân xác, bệnh tật và phẩm giá con người hiện lên thấm thía hơn.

Ada d'Adamo không cố lý giải hay triết lý hóa nỗi đau, mà chỉ kiên nhẫn ghi lại đời sống hằng ngày của hai mẹ con. Từ những chi tiết rất nhỏ ấy, người đọc dần nhận ra tình mẫu tử trong cuốn sách không chỉ là sự hy sinh thiêng liêng, mà còn là một hành trình đầy cô đơn và thử thách của người phụ nữ trước những gánh nặng mà xã hội vô hình trung đặt lên họ.

Nhưng trước khi là tất cả những điều đó, Tựa thinh không mang dáng dấp của một bức thư riêng tư: bức thư của mẹ gửi cho con, viết trong những ngày sắp rời khỏi thế giới này, bằng tất cả tình yêu và nỗi đau mà một con người có thể chứa đựng. Và chính vì thế, dù Ada d'Adamo đã không còn, bức thư ấy vẫn còn đây – tựa thinh không, nhẹ như gió, nhưng không bao giờ tan biến.

Chính vì vậy, nó đã chạm đến tận cùng trái tim người đọc, vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ và biên giới quốc gia. Không chỉ giành giải Premio Strega 2023 - giải thưởng văn học danh giá nhất nước Ý, Tựa thinh không còn chinh phục hàng loạt giải thưởng danh giá khác của Ý trong cùng một năm: Premio Strega Giovani, Super Mondello, Mondello Giovani, một thành tích đáng nể của một tiểu thuyết đầu tay.